رفتن به محتوای اصلی

داستان‌نویسی

نام‌های دیگر: ادبیات داستانی، داستان، داستان تاریخی، داستان علمی‌تخیلی، داستان‌های نمادین، داستان‌پردازی، قصه‌پردازی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قصه و رمان، نویسندگی در این قالب و جایگاه آن در فرهنگ و ادبیات.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۲
۱۳۵۵۱۳۹۲

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ما از داستان‌گویی چه قصدی داریم؟ چرا گفته می‌شود «برای فرزندانتان داستان بگویید»؟ چرا داستان این‌قدر مورد توجه‌ی همه‌ی حکمای دوران تاریخ و از جمله اسلام است؟ چون داستان، در چهره‌ی قهرمانهایش، درس زندگی می‌آموزد. در داستان، هر انسانی می‌تواند کمال مطلوبها و راههای زندگی خودش را پیدا کند. لذا چنانچه بنا شود راه غلط به ما نشان بدهد، از آن فلسفه‌ی خودش دور افتاده است و دیگر ارزش ندارد. بنابراین، باید روی این نقطه تکیه کرد که بعضی از داستانها ارزش ندارد. و اما، در همین «مثنوی» - که دیدم باز مواردی را شما ذکر کردید - یا در «منطق الطیر» شیخ عطار[5] ، داستانهای زیادی وجود دارد. در همین «هزارویک شب» معروف که دنیا را پر کرده و گمان می‌کنم هر جایی که پای فرهنگ بشری رفته، اسم هزارویک شب هم وارد شده است، داستانهای بسیاری، از جمله «علاءالدین و چراغ جادو» و از این قبیل وجود دارد.

سرگرمی غیربیهوده و گشودن آفاق جدید برای ذهن

… ترجمه شده حالا ــ من که به متون خارجى‌اش دسترسى ندارم؛ آن چیزهایى که به فارسى ترجمه شده که من دیده‌ام ــ چیزهایى است که از عمل خیلى هم دور است. یعنى به نظر میرسد که هنوز علم بشر به آنجا نرسیده که مثلاً فرض کنید یک آدم آهنى ناگهان شعور و وجدان و درک پیدا کند. یک کتابى در‌آمده بود به نام انسان دو قرنى،[4] چند ماه پیش ــ ظاهراً پارسال این کتاب چاپ شده که من دیدم ــ این خب خیلى دور از واقعیّتهاى علمىِ زمان ما است یعنى واقعیّتهاى علمى اصلاً چنین چیزى را تجویز نمیکنند لکن خب، هم سرگرم‌کننده است، هم سرگرم‌کننده‌ى بیهوده نیست؛ هجو نیست. یعنى ذهن را به یک آفاق جدیدى میبرد و این، چیز خوبى است. البتّه از سابق هم معمول بوده؛ چیزهایى هست که در یک زمانى تخیّلات بود، الان دارد به واقعیّتها تقریباً نزدیک میشود.

آثار مثبت طرح آن در رادیو با گزینش صحیح و جذب جوانان

… که دوایى را میخورد و میشود مِستر هاید ــ حالا اسمش هم هاید [بود]، بله؛ این شخصیّت بعدى او است؛ شخصیّت دوّم او است ــ شخصیّت اوّل او هم یک آدم خیلى خوب و خوش‌طینت و نجیب و مثلاً خیرخواهى است. وقتى که مستر هاید میشود، آدم بدِ بدجنسِ خبیثِ پنهان‌کار [میشود]. غرض این است که آوردن این چیزها در رادیو و مطرح کردن با مردم اگر با گزینش صحیحى همراه باشد، بسیار آثار مثبت و خوبى دارد و یکى از آثار هم همین است که جوانها را جذب میکند به این مجموعه. آن [برنامه] هم خوب است، اجرایش هم خوب است. برنامه‌ى شب ــ برنامه‌ى جهان دانش ــ را هم که من کمتر از دیگر برنامه‌ها گوش کرده‌ام. چون وقتى است که من آن وقت غالباً فرصت نمیکنم که گوش کنم. آن را هم در عین حال گاهى گوش کرده‌ام، خوب است؛ آن هم بسیار برنامه‌ى متین، …

لزوم زیبایی بخش‌ها و پیوند آن‌ها در داستان مانند یک نقاشی بزرگ

… چیست؟ این را ملتفت نشده. خب، حالا مثلاً فرض بفرمایید در یک شعر شما نگاه کنید، از بیت بالا تا بیت پایین ربطى ندارد به هم؛ یک جا مى‌‌‌‌بینید بین دو بیت یک چیزى افتاده؛ معلوم است که این دو بیت به هم وصل نمیشود؛ یک چیزى افتاده. در داستان هم عیناً همین است. در قطعات این چهل‌‌‌‌تکّه‌‌‌‌ى داستان ــ که از این چهل تکّه یک پارچه‌‌‌‌ى زیبا و مصوّرى درست شده ــ اگر یک قسمت افتاده باشد، این نقش ناتمام است. درست مثل یک نقّاشى؛ مجموع داستان [همانند] یک نقّاشی بزرگ است که هم بخشهاى آن باید زیبا باشد، هم ربط این بخشها باید با هم زیبا باشد. خب این را ندارد. این اشکال وارد است که قابل توجیه نیست؛ یعنى بخشهاى گوناگونِ این چفت‌‌‌‌وبست‌‌‌‌هاى داستانى قابل دفاع نیست. چطور شد که یک آدمى در ظرف هشت ماه، از یک شخصیّتى به شخصیّت ضدّ خودش تبدیل شد؟ نویسنده‌‌‌‌ى داستان جوابى براى این ندارد. خب نقد کنید، …