اهمیت تقویت حوزه و دانشگاه و توجه به تهذیب اخلاق در حوزه
… به قبله خود غرب و شرق نمودند و با قلم و قدم بر ضد حکومت اسلامی با شکلهای مختلف به جدیت و هیاهو برخاستند. این الهام گیرندگان از شرق و غرب اکثراً با اصل اسلام مخالفند؛ و استقلال و آزادی را که اسلام بیاورد نمیخواهند و بعضی نیز با کوتاه شدن دست امریکا مخالفند. منظور از طول کلام آن است که ملت عزیز عموماً و متعهدان و متخصصان خصوصاً و دولتمردان بالاخص به این دستگاههای آدمساز و پشتوانه ارزشمند اهمیت ویژهای دهند و با جان و دل در تقویت و تهذیب آن بکوشند. و حوزههای معظمه علمیه و اساتید محترم در کنار تعلیم قرآن و فقه و مقدماتش، تهذیب اخلاق و معارف اسلامی را که اساس است با عنایات خاص مورد توجه قرار دهند که اذَا صَلَحَ العالِم صَلَحَ العالَم، و إذَا فَسَدَ فَسَد.[3]
لزوم اهتمام حوزهها به تربیت قاضی جامعالشرایط
… فراوان است و جمهوری اسلامی وارث به اصطلاح یک دادگستری و قضاوت عاری از احکام اسلام و متکی به قضاوت اجنبی، با آن شرایط بسیار سنگین و مهمی که برای قضات و قضاوت در شرع اسلام اعتبار شده است گردید؛ که تغییر و تحول در آن، و لو به طور ابتدایی، از مشکلات عظیم بود. و چون حوزههای علمیه، که باید قاضی جامع الشرایط تحویل دهند، از همه امور بویژه قضاوت به طور مایوسانه بر کنار بودند، همت علمای اعلام و فقهای بزرگ مصروف به کتب عبادی فقه و بعضی کتب معاملات گردید و از تحویل صدها قاضی، قاضی جامع الشرایط، عاجز بودند. ناچار برای کوتاه کردن دست قضات بیاعتنا به احکام اسلام و احیاناً ضد اسلام از اعراض و نفوس ملت و معطل نماندن قضاوت که موجب هرج و مرج و هجوم به اعراض و اموال میگردید، عدهای از فضلای متدین که مسائل قضا را ولو تقلیداً میدانستند مجاز در امر قضاوت شدند و از حوزهها خواسته شد که در تربیت قضات عنایت بیشتری کنند که این امر مهم حیاتی به وجه شایسته ولو در دراز مدت تحقق یابد. و با جدیت شورای محترم قضایی تا کنون پیشرفتهای چشمگیری شده است لکن کافی نیست. و لهذا از حوزههای علمیه تقاضا میشود که در این امر اهتمام بسیار نمایند که این واجب مهم کفایی به حد کفایت برسد. و از شورای محترم قضایی تقاضا میشود که در انتخاب قضات، چه آنان که به حد صلاحیت رسیدهاند و چه آنان که به طور مجاز مشغول میشوند، حد اعلای دقت را بفرمایند. چنانچه لازم است اشراف بر کیفیت اعمال قضات محترم تا حد امکان داشته باشند و اگر خلافی اشتباهاً شده باشد …
تربیت فقیهانی چون صاحب جواهر با تحصیل فقه به صورت قدیم
… باشد. ما مکلفیم تا علاوه بر اینکه وضع فعلی را حفظ کنیم، نگهبان آینده نظام و اسلام باشیم. ما باید پایه گذار خوب آینده باشیم. از موضوعاتی که باید در فکر آیندهاش باشیم، وضع روحانیت است، وضع درسی روحانیت است. در مورد وضع درسی آنچه پرسیدم، گفتهاند خوب است. البته خوب داریم تا خوب، یک موقعی خوب است که صاحب جواهر و شیخ مرتضی تربیت میشود، و یک موقعی خوب است که ماها به وجود میآییم، بین این دو خیلی فاصله است. برای اینکه افرادی مثل صاحب جواهر تربیت شود باید دسته بسیاری مُمَحَّض بر تحصیل شوند، خود را مهیا کنند تا فقه را به صورت قدیم تحصیل نمایند.
نگرانی از فزونی تشریفات حوزهها و صدمه به بنیهٔ فقهی اسلام
مساله دیگر، مساله تشریفات حوزههای روحانیت است که دارد زیاد میشود. وقتی تشریفات زیاد شد، محتوا کنار میرود. وقتی ساختمانها و ماشینها و دم و دستگاهها زیاد شود، موجب میشود بنیه فقهی اسلام صدمه ببیند، یعنی با این بساطها نمیشود شیخ مرتضی و صاحب جواهر تحویل جامعه داد. این موجب نگرانی است و واقعاً نمیدانم با این وضع چه کنم. این تشریفات اسباب آن میشود که روحانیت شکست بخورد. زندگی صاحب جواهر را با زندگی روحانیون امروز که بسنجیم، خوب میفهمیم که چه ضربهای به دست خودمان به خودمان میزنیم. یک قصه هم قصه بعضی ائمه جمعه و بعضی از علمای بلاد است که با دخالتهای بیمورد خود در امور …
جایگاه حیاتی مدارس علمی و دانشگاهها برای ملت
2- پس از جنگ، از مدارس علمی و دانشگاهها، که در حقیقت قلب تپنده و نبض زننده ملت هستند، شروع میکنیم. میدانیم که این دو مرکز در حقیقت دو شاخهاند از یک شجره طیبه و دو بازو از یک مقام انسان روحانی؛ که اگر به صلاح گرایند و تعهد روحانی خود را حفظ کنند و دست در دست هم در صف واحد و در خدمت به حق و خلق قیام کنند ملت را به کمال خود در دو بعد معنوی و مادی میرسانند …
افتخار همراهی بانوان با برادران در تحصیل و تدریس
… نمیآید. نه اینکه میخواستند کاری ازشان بیاید، برای اینکه مردها را هم آنها محروم کردند از کارهای فعال، بلکه میخواستند که اینها را وارد کنند در جامعه به آن ترتیبی که خود آنها و رفقا و همراهان آنها بودند و به فساد بکشند جامعه را. و خداوند خواست که موفق نشدند. و شما بانوان امروز موجب افتخار هستید که همان طوری که برادران شما در حوزهها مشغول تحصیل و تدریس و سایر کارهای اسلامی هستند، شماها هم با آنها هستید و امیدوارم فعالتر باشید. و البته باید شما توجه بکنید و عکس عمل آن چیزی که در رژیم سابق گذشت، شما عمل کنید. آنها اخلاق اسلامی را میخواستند ببرند و به جای او اخلاق اروپایی بنشانند. شما عکس عمل او را کنید که بعضی از این گولخوردههایی که باز در ایران ممکن است پیدا بشوند، تحت تاثیر شما …