رفتن به محتوای اصلی

حوزهٔ علمیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: حوزه‌های علمیه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مراکز آموزش علوم دینی و تربیت روحانیان و جایگاه و وظایف آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای محمد تقی فلسفی (تقویت حوزه‌ها و مرجعیت آقای بروجردی)— ۱۳۲۷/۰۱/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۲۷ تا ۱۳۶۸
۱۳۲۷۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۶۲همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

لزوم ایجاد درس‌های قضا و تأمین کمبود پانصد نفری

… یک خطا موجب به باد رفتن آبروی کسی بشود. اینها را باید بسیار نظر بکنید و بسیار دقت بکنید که این شغل در عین حالی که واجب است و لازم است- همه ما- در صورتی که به مقدار کفایت نباشد همه شرکت بکنند و بسیار شریف است، در عین حال، خوب، مسئولیتش هم بسیار زیاد است. و باید ان شاء الله همه آقایان جدیت بکنند که این قوّه قضاییه به آن طوری که شارع مقدس می‌خواهد، به آن طور عمل بشود و البته از باب اینکه حوزه‌ها مهیا نبودند و دست‌شان از قضا کوتاه بوده و مهیا برای این کار نبودند، حالا که مهیا شدند حوزه‌ها هم به راه افتادند برای اینکه، این کار را تتمیم کنند. و دروسی راجع به قضا در حوزه‌ها درست عمل بشود و درس‌هایی گفته بشود تا اینکه ان شاء الله به زودی این پرسنلی که ایشان می‌گویند که باز به قدر پانصد نفر ناقص داریم ان شاء الله درست بشود. این پانصد نفر در حوزه اصفهان و مشهد و تبریز و سایر جاها چیزی نیست. خوب می‌توانند از اینجا بیایند و قم هم که خوب کمک می‌کند و امیدوارم که ان شاء الله همه موفق باشید و خداوند همه را تایید کند که خودمان کارهای خودمان را انجام بدهیم.

فشار برای نابودی حوزه‌ها و باقی ماندن آنها

شما با روابطی که اکنون با حوزه‌های علمیه دارید، خدمات زیادی می‌توانید انجام دهید. شاید شما توجه نداشته باشید که در مدت سلطنت رضا خان و پسرش، که من از اول تا آخر شاهد آن بودم، چقدر بر حوزه‌های علمیه فشار وارد می‌کردند تا حوزه‌ای در کار نباشد. از یک طرف درها را باز کردند و گفتند هر کس به طرف ما بیاید چه می‌کنیم و چه خواهیم کرد، و از طرف دیگر به قدری روی طلبه‌ها فشار بود که نمی‌توانستند روز در حجره‌هایشان بمانند و می‌بایست قبل از طلوع آفتاب بیرون رفته و بعد از غروب آفتاب برگردند که الحمد للَّه موفق نشدند. و حوزه‌های علمیه باقی ماند و با همان وضع اول حفظ گردید که الآن نیز باید به همان گونه حفظ گردد. و دانشگاه‌ها با حوزه باید روابط داشته باشند و مسائلشان را با یکدیگر مبادله کنند. ما الآن در فرهنگ و اکثر علوم احتیاجی به خارج نداریم. و اگر در صنعت هم مانند آنها نیستیم نباید خودمان را ببازیم و بگوییم که آنها پیشرفته هستند و ما همه چیزمان باید خارجی باشد. نه، …

محصور ماندن درس‌ها و کنار رفتن مباحث قضا و حدود

… از آن روی هم رفته تعبیر می‌کنیم به فیضیه، آن از جهات دیگر ناقص بود، آنجا را مستقیماً نیامدند مثل دانشگاه تصرف کنند و نتوانستند بکنند. آنها با همه سختی‌ها در دوران رضا خان که سختی‌ها زیاد بود، تحمل کردند و راه خودشان را ادامه دادند و زمان بعد هم همین طور. لکن ما محصور شده بودیم در یک کتاب‌ها و در یک عقاید خاصی. کتابها از حیث تعلیم و تعلّم غالباً از طهارت و تجارت و صلات- غالباً- تجاوز نمی‌کرد. علوم قضایی و حدود و دیات و اینها از علوم غریبه بود، البته مشایخ نوشته‌اند، همه را مستقصی[1] نوشته‌اند، لکن در حوزه‌ها از باب اینکه، این امور خارج بود از حیطه عمل آنها، قضاوت دست آنها نبود، حدود و دیات و قصاص و اینها عملی نبود، از این جهت آنها مورد بحث واقع نمی‌شد و ما محصور شده بودیم در کتاب‌ها، در باب تعلیم و تعلّم به همان مقدار. و از آن طرف در عین حالی که خارجی هاو عمال آنها تصرف مستقیم نداشتند در حوزه‌ها، لکن یک تبلیغات خاصی انجام گرفته بود در سالهای طولانی که باید حوزه‌ها از امور اجتماعی و سیاسی بکلی مبرا باشد، و اسم «سیاست» را نمی‌توانستیم در حوزه‌های علمیه ببریم، و امور مسلمین و …

نداشتن مبلغ و قاضی به اندازهٔ نیاز کشور

ما بسیار عقب افتاده بودیم در این امور، و امروز باید تلافی کنیم، باید نقیصه‌ها را رفع بکنیم. ما نه امروز مبلّغ داریم و نه قاضی داریم. یک عده مختصری، آن قدری که ایران احتیاج به مبلغ دارد، ندارد، حوزه‌ها ندارند. آن قدری که قاضی لازم دارند، حوزه‌ها ندارند، حوزه‌ها تربیت قضات را نکرده‌اند، یک عده پیرمردها هستند لکن آنها نمی‌روند سراغ این کارها. ما الآن نسل جوان را باید برای قضاوت، برای تبلیغ تربیت کنیم. برای قضاوت که واجب است، واجب کفائی است برای همه، باید تربیت کنیم که این واجب کفائی تحقق پیدا بکند، و برای تبلیغ هم لازم است ما تبلیغ بکنیم. آن هم جزو واجبات است که ما از اسلام تبلیغ بکنیم. آن چیزی که …

درخواست جبران عقب‌افتادگی و تربیت مبلغ و قاضی

بنابراین در عین حالی که من تشکر می‌کنم از همه آقایانی که در این امور دخیل هستند و مشغول خدمت و فداکاری هستند، درعین حال از آنها تقاضا دارم، و از همه حوزه‌های علمیه در هر جا که هست این تقاضا را دارم که دامن به کمر بزنند و نقیصه‌های سابق را که عقب افتادگی‌های سابق را جبران کنند. مبلغ درست کنند، قاضی درست کنند. چیزهایی که احتیاج دارد اسلام به آنها. و تبلیغ اسلام به غیر از اینها، یا عمل کردن به احکام اسلام بدون آنها نمی‌شود. بنا بر این، با این همه تبلیغات علیه ما. ما هم باید تبلیغات داشته باشیم. ما باید اعزام مبلغ در خارج بکنیم به آن قدری که میسور است برای ما. و …

لزوم جدیت بیشتر در فقه و حفظ فقه به روش مشایخ

حوزه‌های علمیه امروز باید بیشتر از سابق در مسائل اسلامی و فقه جدیت نمایند، و مساله فقه به همان نحوی که مشایخ درست کرده‌اند، باید محفوظ بماند. لکن الآن که ایران به واسطه گرفتاری‌ها به اهل علم احتیاج دارد، اگر چه به طور موقت آقایان باید به‌ خدمت‌هایشان ادامه دهند، و درست است که تحصیل فقه در اولویت است، اما همه اینها به خاطر حفظ اسلام است. و امروز اگر برای حفظ اسلام احتیاج باشد که آقایان به جبهه‌ها …

وضع گذشته: محصور بودن در فقه عبادی و نبود تحرک

… این انقلاب دیر پیروز شد. اگر این انقلاب سی سال پیش پیروز می‌شد، وضع حوزه‌ها غیر از این بود. البته روحانیت خوب عمل کرد و فقه اسلام را که فقه جعفری است با مجاهدت‌های زیاد زنده نگاه داشت، ولی بالاخره محصور شده بودند در همان جهت فقهی، ولی همان را خوب عمل کردند. اشکال به ما این بود که به غیر از مسائل عبادی فقه هیچ کاری نمی‌کردیم. حوزه‌ها در زمینه‌های دیگر حرکتی نداشتند. تازه علمای بزرگ هم منبر نمی‌رفتند و تبلیغی که اساس کار است انجام نمی‌دادند. وضع فلسفه هم به صورت امروز نبود. آقای شاه‌آبادی[1]- رحمه الله علیه- می‌گفت، مرحوم آقا میرزا علی اکبر یزدی که یکی از فلاسفه بزرگ و مردی عالم و صادق و پرهیزکار بود وقتی فوت کرد[2] شخصی …

لزوم تربیت طلاب به دست افراد متقی و آشنا به اسلام

اگر خدای نخواسته، به واسطه اعمال روحانیون، در عقاید بعض اشخاص ضعیف که هستند، سستی پیدا بشود، آن وقت این چه مصیبتی است که ما تحملش را باید بکنیم. این یک باب واسعی است که در حوزه‌ها باید اشخاص متقی و اشخاص آشنای به حقایق اسلام، طلبه‌ها را تربیت کنند و آقایانی هم که در بلاد هستند دوستان خودشان را، طلبه‌هایی که در آنجا هستند، جوان‌هایی که آنجا هستند، آنها را ارشاد کنند به اینکه مبادا خدای نخواسته، یک وقت از این زی طلبگی خارج بشوند و خروج آنها موجب تزلزل عقیدتی در مردم بشود.

پربارکردن فقه، تفسیر و فلسفه با حفظ طریقهٔ سلف صالح

… طلاب با کوشش فراوان به راهنماییهای اساتید و معلمان و مربیان در ساختن خویش تلاش نمایند؛ و نیز در تحکیم وحدت به صورتی جدی بین دانشگاهها و مدارس علوم اسلامی کوشش نمایند. چرا که دشمنان ملت و میهن از تفرقه بین اینان سودها بردند و کشور و اسلام ضررهای جانکاه کردند. امروز فضلا و مدرسین علوم اسلامی طریقه سلف صالح را حفظ، و افکار خود را برای هر چه پربارتر کردن فقه و تفسیر و فلسفه و سایر علوم اسلامی به کار برند؛ و شاگردان خود را برای همین مقصد الهی هدایت کنند. و اساتید و دانشمندان دانشگاهها همّ خود را در مسائل علمی مختلفی که یک امت بدانها احتیاج دارد صرف نموده و استقلال علمی و فرهنگی را پی‌ریزی نمایند؛ تا پس از مدتی به خواست خداوند تعالی، در سایه کوشش و به کار …

وظیفهٔ حوزه‌ها و علما در تدریس قضا و فنون آن

… غیر از زمان سابق است که روحانیت نمی‌توانست کاری بکند، بلکه روحانیت مسئول است، نمی‌تواند کنار بنشیند و به دعا و ذکر مشغول گردد. احتیاجات ما زیاد است، احتیاج به تبلیغ و احتیاج به قضاوت، و در عین حال که شورای عالی قضائی زحمت کشیده است، ولی کمبود قاضی وجود دارد. حوزه‌ها و علما باید همت کنند که درس قضا بگویند و قضات را از فنونی که در سابق، مانند زمان حضرت امیر- علیه السلام استفاده می‌شد آگاه کنند؛ که مساله قضاوت تنها یک مساله علمی نیست، بلکه یک مساله فنی هم هست؛ که گاهی از همین طریق قاضی به «اطمینان» می‌رسد، که در باب قضا حجت است.

تفاوت حوزهٔ امروز با دیروز پس از رهایی از قیود

بحمد الله امروز که ما از آن قید و بندها رهایی پیدا کرده‌ایم باید توجه به این معنا داشته باشیم که امروز حوزه‌ها با دیروز حوزه‌ها فرق دارد. امروز حوزه‌ها برای دنیا، الآن دنیا یک تحولی پیدا کرده است که کانّه عائله واحده شده است. این صحبتی که من الآن برای شما می‌کنم ممکن است که بعد از دو ساعت دیگر در امریکا هم منعکس بشود و همین طور هر مطلبی که در ایران واقع می‌شود در همه دنیا پخش می‌شود. یعنی یک …

لزوم اعزام افراد دارای صلاحیت غیرمدرس برای قضاوت

… است و آن شرایطی که اسلام فرموده است باید بتدریج دنبالش برویم. باید حوزه‌ها دنبال این مطلب بروند که قاضی به آن نحوی که شارع مقدس مقرر فرموده است پیدا بکنند. لکن امروز که ما دستمان از آن مرتبه بالا کوتاه است نباید بنشینیم تا اینکه قضاوت به حال سابق باقی بماند. باید ما کوشش کنیم و آن قدری که می‌توانیم حوزه‌ها باید کوشش کنند و افرادی که الآن در حوزه‌ها هست و صلاحیت دارند از برای این کار و در حوزه‌ها هم مدرس مثلًا نیستند، مشغول کارهای تدریسی و امور این طوری نیستند اینها، خوب اشخاص زیادی هستند که می‌توانند بروند؛ از حوزه اصفهان می‌تواند یک عده کثیری را، از مشهد می‌شود، از تبریز می‌شود، از اینجاها می‌شود، از حتی دهات هم ما داریم افرادی را، که این کاری است که باید انجام بگیرد. ما هی بنشینیم که کی برای ما انجام بدهد، کی قوّه قضائیه را اداره کند، غیر از حوزه‌های علمیه، کی قدرت این مطلب را دارد؟ البته، هم باید به فکر آتیه باشند و درست کردن یک قاضیهای صالح بزرگ، و هم الآن که ما گرفتار هستیم و بخواهیم معطل بماند قضا، بخواهد معطل بماند …

اصلاح کشور با اصلاح فیضیه در کنار دانشگاه

مطالبی که باید عرض کنم و شاید کراراً عرض کرده‌ام، مسئله مجلس است و اهمیت مجلس. همان طوری که من کراراً عرض کرده‌ام که دانشگاه و فیضیه، اینها اگر اصلاح بشود کشور اصلاح می‌شود، و همه کارهایی که در رژیمهای منحرف انجام گرفته است به دست دانشگاهیهایی که انحراف داشته‌اند صورت گرفته است. راجع به مجلس هم باید عرض بکنم که در کشوری که مثل کشور ایران بحمد الله الآن یک جمهوری اسلامی به تمام معنا هست و در صدد اسلامی کردن همه امور هست، مجلس مثل، همان طوری که صنایع مادر ما داریم، مجلس هم این طور است که اگر مجلس یک مجلس اسلامی که با انتخابات صحیح …