رفتن به محتوای اصلی

حوزهٔ علمیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: حوزه‌های علمیه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مراکز آموزش علوم دینی و تربیت روحانیان و جایگاه و وظایف آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای محمد تقی فلسفی (تقویت حوزه‌ها و مرجعیت آقای بروجردی)— ۱۳۲۷/۰۱/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۲۷ تا ۱۳۶۸
۱۳۲۷۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۶۰همهٔ سال‌ها

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

لزوم افزایش تعلیمات حوزه‌ها برای رفع کمبود قاضی و مبلغ

… و مبلّغ اسلامی است. امروز هزاران قاضی و مبلّغ مورد حاجت است، که باید با همت اکابر[4] و علما و مدرسین و فضلای حوزه‌ها در سراسر کشور، خصوصاً قم، مشهد و شهرستانهای بزرگ، تربیت شوند. از گوشه و کنار کشور قاضی می‌خواهند و مبلّغ؛ و هر روز احتیاجات روز افزون می‌شود. حوزه‌های علمیه باید با صرف وقت برای این امر بسیار مهم کوشش خستگی ناپذیر نموده و بپاخیزند؛ البته در قم به همت فضلا و مدرسین محترم این امر شروع شده است لکن چون حجم کار بسیار زیاد است، لازم است حوزه‌ها تعلیماتشان را افزایش دهند که ان شاء الله این کمبودها تا چند سال دیگر رفع شود.

هشدار: اگر حوزه از تربیت فقیهان برنیاید، باید منتظر فاجعهٔ شکست نظام بود

… تلاشند تا این قدرت فعال را تضعیف کنند. و این امر برای آنان میسر نیست مگر با رخنه کردن عناصر فاسد در حوزه‌ها، که از داخل موجبات تباهی و از کار افتادن این پدیده الهی را فراهم آورده، و خدای نخواسته به تدریج و در دراز مدت ملت را از آنها مایوس و روی گردان کنند. و همه می‌دانیم که اگر خدای نخواسته حوزه‌ها از عهده تربیت فقها و علما و خطبای موجه و مورد علاقه مردم برنیایند و به طور هرج و مرج و بدون برنامه صحیح و ضابطه اسلامی عقلایی حوزه‌ها اداره شوند، باید همه منتظر فاجعه شکست جمهوری اسلامی و اسلام بزرگ باشیم. و اگر اکنون با همت همگان از سرچشمه فساد جلوگیری نشود، فردا و فرداها دیر است، و بسا باشد که به جایی رسد که از قدرت همه خارج شود و مقایسه امروز حوزه‌ها با قبل از انقلاب، که روحانیون از سیاست و نظر در امور کشور به واسطه تبلیغات و فشارها و کج‌فهمیها منعزل و …

لزوم حفظ وضع سنتی حوزه‌ها و فقه با قوت مشایخ

… که در آنجاها هم حوزه تشکیل می‌شود، تشکیل شده است، بسیار مفید است، ما امروز احتیاج زیاد داریم به مبلّغ، احتیاج زیاد داریم به روحانی و ما داریم از مایه خودمان می‌خوریم. روحانیون ما دارند به جاهای دیگر می‌روند، و حوزه علمیه قم باز احساس کمبود دارد می‌کند. و همین طور سایر جاها باید پشتوانه باشند تا اینکه ان شاء الله، این حوزه‌ها محفوظ باشد و من کراراً، به همه تاکید کردم که این حوزه‌ها باید به همان وضع سنّتی خودش محفوظ باشد. فقه، آن فقهی که در بین ما هست یک فقهی است که اگر از آن راه منحرف بشود فقه از بین می‌رود. باید همان طوری که، با همان قوّتی که مشایخ ما از اول تا حالا فقه را حفظ کردند، ما هم به همان ترتیب حفظ بکنیم. و من امیدوارم که آقایان همه موفق باشند و باز هم تشکر می‌کنم از آقایان که تشریف آوردند اینجا و ما خدمتشان از نزدیک رسیدیم و این هم یکی از برکات این نهضت و انقلاب است که ما با آقایان ملاقات می‌کنیم و خدمتشان می‌رسیم و استفاده از آنها می‌کنیم. خداوند همه شما را …

لزوم ایجاد حوزه در همه جا و تربیت روستاییان برای آینده

… بشود و آنها الآن در اقلیت هستند و غریب هستند و دست شما بحمد الله باز است، لکن کمبود داریم. می‌دانیم کمبود داریم و کمبودش هم همین است که آن وقت چیزی نمی‌توانستید بگویید یا بخوانید. آن روزها جوری بود که- مثلًا- کاری نبود بکنید، یک بحث و یک نمازی می‌خواندید. امروزی که می‌توانید همه کاری را بکنید، افراد لازم است و باید حوزه‌ها را ایجاد کنید. حوزه‌ها باید درش باز باشد. در هر جا حوزه باشد، در اطراف شما حوزه باشد، حوزه در آنجا باشد، برای اینکه این روستاییها را بیاورید در آنجا تربیت کنید، عالم کنید برای آتیه. الآن- مثلًا فرض کنید که- مسئله قضاوت [محل ابتلا است‌] یکی از مسائل مهم اسلام قضیه قضاوت است، این سر و کار دارد با نوامیس مردم، با جان مردم، با مال مردم.

مقایسه نکردن امروز با دوران اختناق و لزوم ادای شایستهٔ تکلیف

… و باید چه بکند و چه بگوید؛ تربیت کنند و قاضی تربیت کنند و مخصوصاً مبلغین را زیاد احتیاج به آن هست. در سرتاسر کشور، ما احتیاج به مبلغ داریم، علاوه بر آن در خارج کشور احتیاج به مبلغ بیشتر داریم و الآن ما کمبود داریم. ما نباید امروز را مقایسه به دیروزها بکنیم. حوزه‌های علمی آن وقت در اختناق به سر می‌بردند، نمی‌توانستند که‌ قاضی تحویل جامعه بدهند، از آنها پذیرفته نبود، نمی‌توانستند یک مبلغی که بتواند مسائل جامعه و مشکلات جامعه را به گوش مردم برساند تحویل جامعه بدهند. امروز را حوزه‌های علمیه نباید مقایسه کنند با دیروزها. امروز باید همه علمای بلاد و همه مراجع و همه مدرسین و دانشمندان حوزه‌های علمیه کوشش کنند که این تکلیفی که به عهده همه آمده است بطور شایسته انجام بدهند. شاید سرتاسر کشور، حدود- مثلًا- سه- چهار هزار نفر ما قاضی لازم داریم و چندین هزار نفر مبلغ لازم داریم. بلادی هست که یک نفر مبلغ، یک نفر روحانی آنجا نیست. این حوزه‌هایی که افراد زیاد درشان هست، اجتماع زیاد هست، باید توجه به این مساله داشته باشند که آمدن و درس …

وظیفهٔ مدرسان و فضلا در رفع نیاز کشور به مبلغ و قاضی

مدرسین حوزه‌ها، خصوصاً، حوزه علمیه قم، فضلای حوزه‌های قم و مشهد و سایر حوزه‌ها باید ترتیبی بدهند که این احتیاجی که در سرتاسر کشور به ملا هست، به مبلغ هست، به قاضی هست، این را رفع کنند. اگر الآن وضع قضا بر خلاف یک موازینی که باید بشود- خدای نخواسته- انجام بگیرد، این عهده ماست که نگذاریم انجام بگیرد، به عهده علمای بلاد و علمای حوزه‌های علمیه است که نگذارند این طور بشود.

مشروع نبودن ماندن افراد بی‌فعالیت در حوزه با وضع کنونی کشور

افراد بیایند در حوزه‌ها و بروند، باید رفت و آمد باشد. یک دسته معلم و مدرس ثابت و یک دسته‌های اکثریتی که وقتی که آمدند و کار خودشان را انجام دادند، خودشان را موظف بدانند که بروند در بین مردم، در یک جا متورم نشود و در یک جا هیچ. این طور نباشد که یک شخصی در حوزه هیچ نحو فعالیت نداشته باشد و مع ذلک، بماند. این به حسب وضع کشور ما مشروع نیست. امروز کسانی که کار خودشان را تمام کردند، تحصیل خودشان را تمام کردند لکن در حوزه‌ها فعالیت تدریسی و فعالیتهای تبلیغی و اینها ندارند، اینها باید بروند در بلاد دیگر که محتاج هستند و در آنجا ادای وظیفه کنند.

کوشش بیشتر در تربیت قاضی، مبلغ و فقیه به سبب نیاز بیشتر امروز

و حوزه‌های مقدسه علمیه در تمام کشور در تربیت قضات شرع و مبلغان و فقها و دانشمندان بیش از پیش کوشش نمایند، که امروز احتیاج به این قشرها بیش از سابق است و تکلیف مهم بیشتری متوجه آنان است. و علمای اعلام و ائمه جماعت و خطبای محترم بر حجم ارشاد و رهنمودهای خود بیافزایند و قشرهای میلیونی مردم را متوجه طرق نگهبانی از اسلام و احکام مقدسه و حراست از جمهوری اسلامی نمایند، و به توده‌های متعهد میلیونی اسلامی لزوم تشریک مساعی در تمام امور کشوری و لشکری و …

وظیفهٔ تربیت قاضی شرعی برای رفع کمبود قاضی در کشور

… که مسائل قضا را بحث کنیم، مسائل قضا را یاد بگیریم. و الآن ما برای قضاوت احتیاج داریم، دنبال قاضی دارند می‌گردند. آقایان که می‌توانند قاضی بشوند، می‌توانند کمک کنند به قضاوت، تربیت کنند قضات را. کنار می‌نشینند و اشکال می‌کنند. اشکال آسان است، حلش مشکل است. خوب بعد از آنکه ما افراد کم داریم، کمبودی از حیث قضاوت- خصوصاً- در این مملکت کمبودی دارد، آقایان مکلف نیستند که تربیت کنند قضات را؟ حوزه‌های علمیه موظف نیستند که حالا که قضاوت می‌خواهد به طور مشروع عمل بشود، قاضی‌اش هم باید قاضی شرعی باشد، این می‌شود به اینکه همه کنار بنشینند و هی اشکال کنند؟ اول اشکال به خود آقایانی است که کنارمی‌نشینند. خود آقایان وارد بشوند در میدان.

نصرت اسلام با تهیهٔ قاضی برای دادگاه‌ها

آقا اسلام امروز آمده است در اینجا و می‌خواهد پیاده بشود و فریاد می‌زند که نصرت کنید! نصرت این است که قاضی لازم داریم. حوزه‌های علمیه باید قاضی تهیه کند برای دادگاهها. ما بسیار قاضی لازم داریم، باید تهیه بکنند. و اگر- خدای نخواسته- اینهایی که در شغل قضاوت خواستند، الآن یکوقت اعمال غرضی بکنند، انحرافی داشته باشند، علاوه بر آنکه پیش خدای تبارک و تعالی مسئول هستند، پیش ملت هم مسئول هستند، پیش مردم هم مسئول هستند و دولت هم تعقیب خواهد کرد از آنها. ما باید قاضی تحویل …

هدف دولت‌های بزرگ به‌سبب پیروی مردم از علما

حالا این مطلب را هم باید عرض کنم به عموم حوزه‌های علمیه، حوزه قم، حوزه مشهد و همه حوزه‌های علمیه که شما می‌بینید که در راس اهداف خبیثه دولتهای بزرگ واقع شدید. این برای چیست؟ برای اینکه ملت شما را به عنوان فقها، به عنوان علما، به عنوان علمایِ دینی می‌شناسد و تکلیف الهی خودش را تبعیت می‌داند. پس حفظ این حوزه‌ها، حوزه‌های فقاهت، حفظ این حوزه‌های علمی به همان معنایی که سابق بود، باید بماند. جدیت بکنید در اینکه تحصیل بکنید و محصل زیاد کنید، ملّا زیاد کنید.

سستی در تحصیل و تقویت فقاهت خیانتی بزرگ به اسلام

… اینها عنایت زیادتر بکنند و مدرسین عنایات زیادتر راجع به اینها داشته باشند. و حوزه فقهی به همان معنایی که تا کنون بوده است، حفظ کنید که اگر این حفظ نشود، فردا مردم دیگر شما را قبول نمی‌کنند. مردم معمم نمی‌خواهند، مردم عالِم می‌خواهند. این منتها علامت علم است. اگر یک وقت- خدای نخواسته- حوزه‌های علمیه ما سست شدند در تحصیل، سست شدند در اینکه فقاهت را تقویت بکنند، بدانند که این یک خیانت بزرگی به اسلام است. و اگر این فکر تقویت بشود که ما دیگر لازم نیست خیلی چه بکنیم و فقاهت تحصیل بکنیم، این یک فکر شیطانی است؛ موافق آمال امثال امریکا در دراز مدت. اگر شما حوزه‌های فقاهتی را؛ شما آقایان خراسان، آقایان قم، آقایان تبریز، سایر جاها، هر جا یک حوزه علمیه دارد، اگر تقویت …

روشن‌تر شدن وظیفهٔ حوزه‌ها در قبال مسئولیتشان با این ضایعات

ملت ایران با این شهادتها منسجم‌تر می‌گردند، ولی این ضایعات وظیفه حوزه‌های علمیه را در قبال مسئولیتشان روشنتر می‌گرداند. از خداوند تعالی سلامت و توفیق آن جناب را خواستارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

لزوم رها کردن کارها و کمک در شهرها و روستاها

… کنار بگذارد و مجلس را کنار بگذارد و همه، خودم و خودم هم راه افتادم طرف امریکا، یک مسئله‌ای است؛ تکلیف است. ما مکلفیم به اینکه در امور دخالت کنیم. ما مکلفیم در امور سیاسی دخالت کنیم؛ مکلفیم شرعاً؛ همان طور که پیغمبر می‌کرد؛ همان طور که حضرت امیر می‌کرد. در این ایام، که اعلان می‌کنند مساله انتخاب رئیس جمهور [را]، آن اشخاصی که در حوزه‌ها هستند، باید دست از کارها بردارند و راه بیفتند توی شهرها و دهات و روستاها و آن جاهای دور افتاده و کمک کنند. و اگر نکنند، فردا مسئول‌اند پیش خدا و اگر مسامحه کنند، فردا مسئول‌اند پیش خدا. مردم را دعوت کنند به دخالت در امور، به انتخاب یک رئیس جمهور صحیح، کمک کنند برای رساندن صندوقها به روستاهای دور افتاده. اگر شما نکنید، آنهایی که بر ضد شما هستند، می‌کنند این کار را؛ تبلیغ می‌کنند آنجاها. شماها مبلغ اسلام هستید.

آماده نبودن حوزه‌ها برای تربیت قاضی پس از سلب قضاوت از آنها

… اعلام یا این را قبول کنند که نه، لازم نیست که قاضی معمم و ملا باشد و اهل علم باشد، به همان ترتیب سابق باشد و قضاوت به دست همان اشخاصی که سابق بودند باشد، این هم یک فرض است. فرض دیگر این است که نه، باید قاضی به دست همین طبقه‌ای که شرع معین کرده است باشد. آقایان می‌دانند که حوزه‌های علمیه در ایران و در خارج، از باب اینکه قضاوت از آنها بکلی سلب شده بود، مهیا نبودند برای اینکه قاضی تربیت کنند و ما امروز چند هزار قاضی لازم داریم و کمبود داریم. آقایان به جای اینکه بنشینند و بگویند بچه طلبه‌ها دارند قضاوت می‌کنند، خودشان هم بیایند قضاوت کنند، کی جلویشان را می‌گیرد؟ معرفی کنند هر عالمی در هر استانی که هست، علمایی که لایق‌اند، برای قضاوت و حاضرند برای قضاوت، معرفی کنند، شورای قضا قبول می‌کند. آن آقایی …

محدودیت برنامهٔ تحصیلی و فعالیت بیرونی در رژیم‌های سابق

… باید آن وضع را متحول کنند و تهیه قبلی نداشتند. ناگهان تکلیفهایی به دوش همه آمد و چون مهیا نبودند هیچ یک از قشرهای ملت، از این جهت بار سنگین بود، لکن مع ذلک، بحمد الله همت والای همه قشرهای ملت این بار سنگین را هم دارد به پیش می‌برد، لکن کافی نیست این مقدار. حوزه‌های علمیه علوم شرعیه فعالیتهایشان در رژیمهای سابق و خصوصاً این پنجاه و چند سال اخیر بسیار محدود بود؛ هم برنامه‌های تحصیلیشان محدود بود، و هم فعالیتهای خارجیشان که آن در حد- تقریباً- صفر بود.

کمبود کنونی نیرو به‌سبب ناآمادگی حوزه‌ها برای معرفی افراد

… از باب اینکه امکان نداشت برای این طوایف نظرهایی که دارند ابراز کنند. دادگاههای ایران، سرتاسر ایران به دست اشخاصی [بود] که صلاحیت برای قضاوت نداشتند، الّا شاید بسیار کم؛ از این جهت دادگاههای ما هم یک نحو آشفتگی داشت که باید متحول بشود به یک دادگاههای اسلامی. با نبودن افراد از باب اینکه مهیا نبودند حوزه‌ها برای تسلیم افراد، آن هم الآن باز گرفتاری و کمبودی دارد.

ضرورت بقای حوزه‌های فقه همراه با توجه به تبلیغ

تحصیل وسیله است از برای تربیت. آیه نَفْرْ می‌فرماید که: «چرا نمی‌روید تحصیل کنید تا برگردید مردم را انذار کنید»[2]. تحصیل برای این است که مردم انذار بشوند، به مردم مسائل گفته بشود. البته حوزه‌ها باید باشد، حوزه‌های فقه باید باشد لکن این مساله را هم باید منسی نشود. ممکن است که در سال یک عده قابل، اینکه هم درس بخوانند و هم تبلیغ بکنند و هم مردم را آگاه کنند؛ در غیر ایام تعطیل هم به حسب نوبت قرار بدهند که- یعنی، مدرسین آنجا، مراجع قرار بدهند- به حسب نوبت، یک عده‌ای چند ماه آنجا، دو سه ماه اینجا، دو سه ماه هم جای دیگر. ما …

مقاومت و حفظ اسلام در زمان رضاشاه با وجود فشارها

… هیچ قشری در این مساله دخالت نداشته است، جز خود روحانیون و خطبایی که در دنباله آنها بودند. از صدر اسلام تا حالا، اسلام به دست اینها به اینجا رسیده است. قشرهای دیگر؛ روشنفکر و امثال اینها از اسلام خیلی اطلاع ندارند؛ اگر هم داشتند کاری نداشتند به این کارها. در زمان رضا شاه و محمد رضا و خصوصاً زمان رضا شاه- که آنهایی که یادشان‌ هست می‌دانند چه خبر بود- همین حوزه‌های علمیه با تمام ورشکستگی که پیدا کرده بودند و توسری که از همه اطراف می‌خوردند، مقاومت کردند و حفظ کردند، و همین خطبا باز اشخاصی بودند که گاهی صحبت می‌کردند و مسائل را یا به صراحت یا به کنایه، به مردم می‌گفتند.

وظیفهٔ علما در تربیت خطیب و به‌ویژه قاضی

… را، اینها هستند که می‌توانند عقاید مردم را حفظ کنند. مردم را در صحنه نگه دارند تا این هجومهایی که از اطراف می‌شود، نتواند صدمه‌ بزند. اینها هم باید هر کسی به اندازه خودش. من یک پیرمرد هستم، می‌توانم چهار تا کلمه بگویم، باید بگویم. شما جوانها هم باید بگویید. علمایی که در حوزه‌ها هستند باید تربیت کنند؛ خطیب تربیت کنند، قاضی- خصوصاً- تربیت کنند؛ و همه [کوشش کنند.]

وابسته نبودن به خارج و الگو بودن برای دانشگاه

… قرنها تقریباً، خودشان را گم کرده بودند. ما می‌خواهیم طوری باشد و افرادی تربیت بشود [مانند ابن سینا] که کتاب قانون[3] او در اروپا الان هم مورد استفاده است، نه اینکه اشخاصی باشند که الفبای مسائل اسلامی را نمی‌دانند و تا صحبت می‌شود می‌گویند اسلام نمی‌تواند! ما یک همچو دانشگاهی می‌خواهیم همطراز با حوزه‌های علمیه که وابستگی هیچ روز نداشته‌اند با خارج و اگر یک کس، یک نفر، دو نفر، وابستگی داشتند، رسوا هستند. ما می‌خواهیم دانشگاهی باشد که همفکر باشد با دانشگاههای علمی قدیمی که آنها هیچ روز وابسته به خارج نبودند و اگر فردی یا افرادی از آنها منحرف بودند در بین آنها رسوا بودند. ما می‌خواهیم یک همچو مطلبی تحقق پیدا بکند.

هشدار به افراد شناخته‌شدهٔ مجتمع در برخی حوزه‌ها برای ترک شیطنت

… و اختلاف کنند. بعضی از این افراد- که شناخته شده‌اند در بعضی از شهرها و مراکز علمی- مجتمع شدند و به خیال خودشان [می‌خواهند] این جمهوری اسلامی را که با جدّ و جهد، توحید کلمه ملت در سرتاسر کشور، با آن همه خون و با آن همه زحمت، مستقر شده است، به تباهی بکشند. من به این اشخاصی که در بعض حوزه‌های علمیه مجتمع شدند، گوشزد می‌کنم و هشدار می‌دهم که از شیطنت دست بردارند که اشخاص شما شناخته شده‌اند. ما برای اینکه آرامش در کشور باشد، به شما تعرضی تا کنون نکرده‌ایم، لکن اگر ادامه پیدا بکند این شیطنتها، و این دسته‌بندیها، چه در تهران و چه در قم و چه در مشهد و چه در سایر جاهای ایران، افراد شناخته شده توسط دادگاهها خواسته خواهند شد و چنانچه آنها را در دادگاه …