رفتن به محتوای اصلی

حلال و حرام

نام‌های دیگر: لقمهٔ حلال، مال حرام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مرزهای شرعی روا و ناروا و تشخیص مصادیق آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اعضاى «گروه ادب و هنر» صداى جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۷۰/۱۲/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۱
۱۳۷۰۱۳۹۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

ضرر چهارم فساد: رواج گناه با رواج لقمهٔ حرام

ضرر چهارم این است که وقتی پول و لقمه حرام در بین مردم و نخبگان و زبدگان رایج شد، گناه رایج میشود؛ «امرنا مترفیها ففسقوا فیها[1] ». وارد شدن در میدان فساد مالی، مقدّمه ورود به میدان فساد اخلاقی و فساد جنسی و فساد شهوانی و انواع و اقسام فسادهاست.

حد گذاشتن و ممنوعیت همراه آزادی در آیه

… ما را میچسباند به زمین، مانع پروازمان میشود. «غل» هم که غل است دیگر، غل و زنجیر است؛ که پیغمبر آمده است غل و زنجیر را بردارد. در همین آیه، قبل از آنکه «یضع عنهم اصرهم و الأغلال الّتی کانت علیهم» را بگوید، میگوید: «و یحلّ لهم الطّیّبات و یحرّم علیهم الخبائث». خب، حلال و حرام یعنی چه؟ حلال و حرام یعنی حد گذاشتن، منع کردن؛ ممنوعیت همراهش است. از وجود محدودیت و ممنوعیت در ذهنمان، هنگامی که راجع به آزادی بحث میکنیم، اصلاً ابا نداشته باشیم.

وجود حرام قطعی، حلال قطعی و موارد مشتبه در موسیقی

خب ببینید؛ دو مصداق روشن در موسیقى وجود دارد: یک مصداق حرام قطعى، یک مصداق حلال قطعى؛ بین این دو هم موارد مشتبه است. حرام قطعى آن موسیقى‌‌‌‌اى است که انسان را، آدمى را از خود بى‌‌‌‌خود میکند، از حقایق بى‌‌‌‌خود میکند، از خدا بى‌‌‌‌خود میکند و به شهوات سوق میدهد؛ این از نظر اسلام حرام است. موسیقى لهوى که میگویند و از ما هم سؤال میکنند، ما جواب میدهیم موسیقى لهوى حرام است؛ …

لزوم تفکیک مصداق حلال و حرام در موسیقی بی‌رودربایستی

… میکنند، مرد و زن مسلمانِ معاصر ما احساس تقرّب میکند، احساس معنویّت میکند. التفات کردید؟ این درست است. امّا اگر چنانچه نه، یک شعرى است که در عکس این جهت است یا نواختنى و آهنگى است که نقطه‌‌‌‌ى مقابل این جهت است، این را پخش نکنید؛ یعنى معیارها را رعایت بکنید. این موارد مشتبه و مشکوک هم به جاى خود حکمى دارد. این مصداق حلال و مصداق حرام را از هم تفکیک باید کرد. رودربایستى هم گیر نکنید که حالا از ما این را میخواهند؛ نه، ببینید واقعاً تکلیفتان چیست، آن را انجام بدهید. بعضى از آن خواننده‌‌‌‌هاى گذشته آدمهاى خوبى بودند ــ خوب به معناى نزیه و نوکر این و آن نبودن، براى این و آن نبودن ــ بعضى‌‌‌‌ها هم این‌‌‌‌جور نبودند؛ نوکرباب بودند، نوکر اعیان بودند، نوکر سلاطین بودند، نوکر خوانین بودند؛ اینها واقعاً چه ارزشى دارند؟ به نظر من …

پرهیز امیرالمؤمنین (ع) از حرام واقعی و حتی از مشتبه

… که در مقام تعریف از امیرالمؤمنین دارد حرف می‌زند؛ طبق این روایت، در اولین جمله فرمود: «وَ اللهِ ما اَکَلَ عَلِیُّ‌بنُ‌اَبی‌طالِبٍ مِنَ الدُّنیا حَراماً قَطُّ حَتیَّ مَضیَ لِسَبیلِهِ»[25] یک لقمۀ حرام تا آخر عمر، امیرالمؤمنین بر دهان نگذاشت؛ این مطلب اول. اجتناب از حرام، اجتناب از مال حرام، از دستاورد حرام. البته مراد، حرام واقعی است؛ نه آن حرامی که حالا برای آن بزرگوار حکمش هم مُنَجَّز[26] شده باشد؛ یعنی مُشتَبِه را هم به خود نزدیک نکرد. یکی از خصوصیات این بزرگوار این بود؛ این خیلی مهم است.

پرهیز از ورود غذای غیرطیب و آمیخته به مال دیگران به شکم

… عَلَیهِ بُخلاً بِهِ»[18] سوگند به خدا، من که درِ این کیسه را مُهر کردم، به‌خاطر بخل نیست که حیفم می‌آید از این آرد الک‌نکرده کسی بخورد؛ «وَ لَکِنّیِ اَبتاعُ قَدرَما یَکفینی» من به‌قدر حاجت شخصی خودم از این آردها ـ که پست‌ترین آرد است، آرد الک‌نکرده ـ می‌خرم. «فَاَخافُ اَن یُنقَصَ فَیوضَعَ فیهِ مِن غَیرِهِ» می‌ترسم که این کیسه را کسی باز کند و غیر از آن آردی که خود من خریده‌ام، چیزی داخل این کیسه بریزد؛ «وَ اَنَا اَکرَهُ اَن اُدخِلَ بَطنی اِلّا طَیِّباً» و من خوش ندارم که در شکم خود غذایی وارد کنم که طیب و پاکیزه نباشد، می‌خواهم غذای پاکیزه بخورم؛ غذایی که از پول خودم و مال خودم است و مال کسی در آن نیست.

هشدار امیرالمؤمنین (ع) به یاران از روا شمردن نارواها

… فَتَحِلَّ بِکُمُ النِّقَمُ» اینهایی که می‌بینید نقمت الهی گریبانشان را گرفت، به‌خاطر اینکه کارهای ناروا را روا شمردند. ظلم را، تبعیض را، تنبلی را، شهوت‌رانی را، غرق‌شدن در فساد را، این نارواها را، اینها روا شمردند؛ نقمت‌ها بر آنها نازل شد، پدرشان درآمد. بعد رو کرد به یاران خودش، فرمود: «فَلا تَستَحِلُّوا الحُرُمَ فَتَحِلُّ بِکُمُ النِّقَمُ» شما نارواها را روا نشمرید، تا نقمت‌ها بر شما نازل بشود. (68/2/7)

تبیین محرمات از سوی خدا و حلال بودن بقیه جز در اضطرار

﴿فَكُلوا مِمّا ذُكِرَ اسمُ اللهِ عَلَهِ﴾ بخورید از آنچه نام خدا بر آن یاد شده است، ﴿اِن كُنتُم بِآياتِهِ مُؤمِنيَ﴾ اگر به آیات خدا مؤمنید. ﴿وَ ما لَكُم اَلّا تَأكُلوا مِمّا ذُكِرَ اسمُ اللهِ عَلَهِ﴾[30] چه شده است شما را، یعنی به چه دلیل، برای چه، ﴿اَلّا تَأكُلوا﴾ نمی‌خورید، ﴿مِمّا ذُكِرَ اسمُ اللهِ عَلَيهِ﴾ از آنچه نام خدا بر آن برده شده است، ﴿وَ قَد فَصَّلَ لَكُم ما حَرَّمَ عَلَيكُم اِلّا مَا اضطُرِرتُم اِلَيهِ﴾ درحالی‌که خدا تفصیلاً، تبییناً، بیان کرده است برای شما، آنچه که بر شما حرام است، مگر در حال اضطرار؛ غیر از آن، همه‌چیز برایتان حلال است. ﴿وَ اِنَّ كَثيراً لَيُضِلّونَ بِاَهوآِهئِم بِغَيرِ عِلمٍ﴾ بسیاری گمراه می‌کنند با هوس‌های خود، مردم را، بدون دانشی، بدون بینشی. با صِرفِ اهوا و هوس‌های خود، مردم را به بیراهه و گمراهی می‌کشند. ﴿اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعلَمُ بِالمُعتَدينَ﴾ پروردگارِ تو همانا به …