اینجا جمعی که شما اجتماع کردهاید، اغلب جوانید. در این پادگان دوکوهه هم دهها و صدها هزار جوان آمدند و رفتند. مظهر جوانِ فداکار در کربلا کیست؟ علیاکبر، فرزند امام حسین علیهالسّلام؛ جوانی که در بین جوانان بنی هاشم برجسته و نمونه بود؛ جوانی که زیباییهای ظاهری و باطنی را باهم داشت؛ جوانی که معرفتِ به حقّ امامت و ولایت حسینبنعلی علیهالسّلام را با شجاعت و فداکاری و آمادگی برای مقابله با شقاوت دشمن همراه داشت و نیرو و نشاط و جوانی خود را برای هدف و آرمان والای خود صرف کرد. این خیلی ارزش دارد. این جوان فوقالعاده و برجسته به میدانِ دشمن رفت و در مقابل چشم پدر و چشمان زنانی که نگران حال او بودند، جسد به خون آغشتهاش به خیمهها برگشت. این چنین مصیبت و عزایی چیز کوچکی نیست؛ اما همین حرکت او به سمت میدان و آماده شدن برای مبارزه، …
اذن بیدرنگ امام به او؛ نشان معرفت پسر و عظمت پدر
… که هر کدام از اصحاب و یاران امام حسین علیهالسّلام برای رفتن به میدان جنگ و مبارزه کردن اجازه میخواستند، امام به سرعت اجازه نمیداد. بعضیها را ممانعت میکرد؛ به بعضی میگفت که اصلاً از کربلا برگردید و بروید. او با جوانان بنیهاشم و اصحاب خود، چنین رفتار میکرد. اما علیاکبر - جوان محبوب و فرزند عزیزش - که اجازه میدان خواست، امام یک لحظه هم درنگ نکرد و به او اجازه داد. اینجا میشود معرفت پسر و عظمت مقام پدر را فهمید.
نخستین داوطلب میدان از بنیهاشم به سبب نزدیکی به امام
… اصحاب بودند، میگفتند جانمان را قربان شما میکنیم و اجازه نمیدادند کسی از بنیهاشم - فرزندان امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین علیهمالسّلام - به میدان جنگ بروند. میگفتند اوّل ما میرویم و کشته میشویم، اگر بعد از کشته شدن ما خواستید، آن وقت به میدان بروید. وقتی که نوبت به جانبازی و شهادت بنیهاشم رسید، اوّل کسی که درخواست اجازه برای میدان میکند، همین جوان مسؤولیتشناس است؛ او علیاکبر، پسر آقا و پسر امام و از همه به امام نزدیکتر است، پس برای فداکاری از همه شایستهتر است. این هم یک مظهر امامت اسلامی است؛ اینجا جایی نیست که دنیا، منافع مادّی، سود اقتصادی و شهوات نفسانی تقسیم کنند؛ اینجا مجاهدت و سختی است؛ اوّل کسی که داوطلب میشود علیبنالحسین، علیاکبر است. این، معرفتِ این جوان را مینمایاند و امام حسین هم عظمت روحیاش را در …
اذن بیدرنگ پدر برای رفتن به میدان و نگاه نومیدانه و گریهٔ امام حسین (ع)
… النّاس خلقاً»؛ این جوان، جزو زیباترین جوانان عالم بود؛ زیبا، رشید، شجاع. «فاستأذن اباه فی القتال»؛ از پدر اجازه گرفت که برود بجنگد. «فأذن له»؛ حضرت بدون ملاحظه اذن داد. در مورد «قاسمبن الحسن»، حضرت اوّل اذن نمیداد، و بعد مقداری التماس کرد، تا حضرت اذن داد؛ اما «علیبنالحسین» که آمد، چون فرزند خودش است، تا اذن خواست، حضرت فرمود که برو. «ثمّ نظر الیه نظر یائس منه»؛ نگاه نومیدانهای به این جوان کرد که به میدان میرود و دیگر برنخواهد گشت. «وارخی علیهالسّلام عینه و بکی»؛ چشمش را رها کرد و بنا کرد به اشک ریختن.
شباهت چهره و صدا و گفتار و اخلاق به پیامبر (ص)
… در دوران کودکی، محبوب پیامبر بود؛ خود او هم پیامبر را بینهایت دوست میداشت. حضرت شش، هفت ساله بود که پیامبر از دنیا رفت. چهره پیامبر، به صورت خاطره بیزوالی در ذهن امام حسین مانده است و عشق به پیامبر در دل او هست. بعد خدای متعال، علیاکبر را به امام حسین میدهد. وقتی این جوان کمی بزرگ میشود، یا به حدّ بلوغ میرسد، حضرت میبیند که چهره، درست چهره پیامبر است؛ همان قیافهای که این قدر به او علاقه داشت و این قدر عاشق او بود، حالا این به جدّ خودش شبیه شده است. حرف میزند، صدا شبیه صدای پیامبر است. حرف زدن، شبیه حرف زدن پیامبر است. اخلاق، شبیه اخلاق پیامبر است؛ همان بزرگواری، همان کرم و همان شرف.
رساندن سلام پیامبر (ص) به پدر در واپسین لحظهٔ شهادت
… به میدان رفت و جنگ بسیار شجاعانهای کرد و عدّه زیادی از افراد دشمن را تارومار نمود؛ بعد برگشت و گفت تشنهام. دوباره به طرف میدان رفت. وقتی که اظهار عطش کرد، حضرت به او فرمودند: عزیزم! یک مقدار دیگر بجنگ؛ طولی نخواهد کشید که از دست جدّت پیامبر سیراب خواهی شد. وقتی امام حسین این جمله را به علیاکبر فرمود، علیاکبر در آن لحظه آخر، صدایش بلند شد و عرض کرد: «یا ابتا علیک السّلام»؛ پدرم! خداحافظ. «هذا جدّی رسولاللَّه یقرئک السّلام»؛ این جدم پیامبر است که به تو سلام میفرستد. «و یقول عجل القدوم علینا»؛ میگوید بیا به سمت ما.
اذن گرفتن از پدر برای نبرد پس از شهادت همهٔ اصحاب
میگوید: «فلمّا لم یبق معه سوی اهل بیته»؛ یعنی وقتی که همه اصحاب امام حسین به شهادت رسیدند و کسی غیر از خانواده او باقی نماند، «خرج علیبنالحسین علیهالسّلام»؛ علیاکبر از خیمهگاه خارج شد. «و کان من اصبح النّاس خلقاً»؛ علیاکبر یکی از زیباترین جوانان بود. «فاستأذن اباه فی القتال»؛ پیش پدر آمد و گفت: پدر، اکنون اجازه بده تا من بروم بجنگم و جانم را قربانت کنم. «فاذن له»؛ هیچ مقاومتی نکرد و به او اجازه داد!
نبرد شجاعانه و تشنگی در میدان کربلا
مرحوم ابنطاووس نقل میکند که این جوان به میدان جنگ رفت و شجاعانه جنگید. بعد نزد پدرش برگشت و گفت: پدرجان! تشنگی دارد مرا میکشد؛ اگر آبی داری، به من بده. حضرت هم آن جواب را به او داد. برگشت و به طرف میدان رفت. حضرت در جواب به او فرمود: برو بجنگ؛ طولی نخواهد کشید که به دست جدّت سیراب خواهی شد. «فرجع الی موقف نضال»؛ علیاکبر بهطرف میدان جنگ برگشت.
رساندن سلام پیامبر به پدر در واپسین لحظه و شهادت
«فنادا یا ابتاه علیک السّلام»؛ صدای جوان بلند شد: پدر، خداحافظ! «هذا جدّی یقرأک السّلام»؛ این جدّم پیغمبر است که به تو سلام میرساند. «و یقول عجل القدوم علینا»؛ میگوید: فرزندم حسین! زود بیا، بر ما وارد شو - علیاکبر، همین یک کلمه را بر زبان جاری کرد - «ثم شهق شهقتاً فمات»؛ بعد آهی، یا فریادی کشید و جان از بدنش بیرون رفت.
باک نداشتن از مرگ در راه حق در پاسخ به خبر شهادت کاروان
… که این قافله بهسوی مرگ حرکت میکند و مرگ، این قافله را استقبال میکند. از خواب بیدار شدم و این کلمه را گفتم. برای سپاهیانی که دارند بهسمت مبارزۀ با حکام غاصب میروند، این یک خبر خوش محسوب نمیشود که شما کشته خواهید شد، این کاروان همهشان به قتل میرسند؛ اما علیاکبر بهجای اینکه دلش بلرزد، به پدر گفت: «اَ فَلَسنا عَلَى الحَقِّ»[21] مگر ما برحق نیستیم؟ راه ما راه حق نیست؟ فرمود: بلی، چرا، ما برحق هستیم، بهسوی حق میرویم. فرمود: «اِذَن لا نُبالِی بِالمَوتِ» حالا که در راه حق میرویم، هیچ باکی از مرگ نداریم؛ و همین حرف را علیاکبر ثابت هم کرد. (62/7/15)
شگفتی صحنهٔ میدانرفتن او از جهت امام و خود او و زنان و سن او
یک منظره، منظرۀ میدانرفتن علیاکبر علیهالسلام است که یکی از آن مناظرِ بسیار پُرماجرا و عجیب است؛ واقعاً عجیب است، از همه طرف عجیب است. از جهت خود امام حسین، عجیب است، از جهت این جوان، علیاکبر عجیب است، از جهت زنها و بهخصوص جناب زینب کبری، عجیب است. علیاکبر را هجدهساله تا بیستوپنجساله نوشتهاند؛ یعنی حداقل هجده سال، حداکثر بیستوپنج سال. حالا یک جوان مثلاً هجده نوزدهساله، بیستساله، بیستودوساله، در عنفوان جوانی؛ میگوید: (77/2/18)
زیبایی چهره و نیکویی خلق و اجازهٔ بیدرنگ امام برای نبرد
«فَلَمّا لَمْ یَبقَ مَعَهُ سِوَی اَهلِ بَیتِهِ» یعنی وقتیکه همۀ اصحاب امام حسین به شهادت رسیدند و غیر از خانوادۀ او کسی با او باقی نماند، «خَرَجَ عَلِیُّ بنُ الحُسَیِنِ عَلَیهِالسَّلام» (74/3/19) علیبنالحسین از خیمهگاه امام حسین خارج شد برای جنگیدن. راوی میگوید: «وَ کَانَ مِن اَصبَحِ النّاسِ وَجهاً وَ اَحسَنِهِم خُلُقاً» این جوان، جزو زیباترین جوانان عالم بود، زیبا، رشید، شجاع. «فَاستَأذَنَ اَباهُ فِی القِتالِ» از پدر اجازه گرفت که برود بجنگد، «فَاَذِنَ لَهُ» حضرت بدون ملاحظه اذن داد. (77/2/18) عجیب این است، بدون هیچگونه تأملی اجازه داد که علیاکبر به میدان برود.
اجازهٔ بیمقاومت امام به فرزند خود بهعنوان انفاق و اسماعیل حسین
… میآید، امام حسین به او اجازه نمیدهد. او فرزند نابالغِ برادر اوست، بچۀ سیزدهساله است و امام حسین او را مثل امانتی در دست خود میداند، لذا وقتی قاسم آمد و به امام حسین عرض کرد که اجازه بده بروم میدان، حضرت، قاسم را در آغوش گرفت و بنا کرد هایهای گریهکردن. اما وقتی علیاکبر آمد از امام حسین تقاضای رفتن میدان بکند، حسینبنعلی علیهالسلام هیچ مقاومتی نکرد. (62/7/15) این دیگر، اصحاب و برادرزاده و خواهرزاده نیست که امام به او بگوید نرو، بایست، این پارۀ تن خود اوست، پارۀ جگر خود اوست، حالا که میخواهد برود، امام حسین باید اجازه بدهد؛ این انفاق امام حسین است، این اسماعیل حسین است که میرود به میدان. «فَاَذِنَ لَهُ» اجازه داد که برود، اما همینکه علیاکبر راه افتاد بهطرف میدان، «ثُمَّ نَظَرَ اِلَیهِ نَظَرَ آیِسٍ مِنهُ» یک نگاهی از روی نومیدی به قد و قامت علیاکبر انداخت، «وَ اَرخَی عَلَیهِالسَّلامُ عَینَهُ وَ بَکَی ثُمَّ قالَ اللَّهُمَّ اشهَد» (74/3/19) …
شباهت در چهره و گفتار و اخلاق به پیامبر اکرم (ص)
… محبوب پیغمبر بود، خود او هم پیغمبر را به نهایت دوست میداشت. حضرت شش هفتساله بودند که پیغمبر از دنیا رفته است. چهرۀ پیغمبر بهصورت یک خاطرۀ بیزوالی در ذهن امام حسین مانده است و عشق به پیغمبر در دل او هست. بعد خدای متعال، علیاکبر را به امام حسین میدهد. وقتی این جوان یکخرده بزرگ میشود، یا به حد بلوغ میرسد، حضرت میبیند که چهره، درست چهرۀ پیغمبر است؛ همان قیافهای که اینقدر به او علاقه داشت، اینقدر عاشق او بود. حالا این به جَد خودش شبیه شده است؛ حرف میزند، صدا شبیه صدای پیغمبر است، حرفزدن، شبیه حرفزدن پیغمبر است، اخلاق، شبیه اخلاق پیغمبر است؛ همان بزرگواری، همان کَرم، همان شَرف. لذا اینطوری میفرماید: «کُنّا اِذَا اشتَقنا اِلَی نَبِیِّکَ نَظَرنا اِلَیهِ» هر وقتیکه ما دلمان برای پیغمبر تنگ میشد، به این جوان نگاه میکردیم.
نبرد شجاعانه با وجود تشنگی و شهادت با تیر منقذبنمره
… ابنطاووس که این جوان رفت به میدان جنگ «فَتَقَدَّمَ نَحْوَ القَومِ» و چطور جنگید و بعد برگشت پیش پدرش و گفت: پدر جان! تشنگی دارد من را میکُشد، اگر آبی داری به من بده. حضرت در جواب به او فرمود که برو بجنگ، طولی نخواهد کشید که به دست جَدت سیراب خواهی شد. «فَرَجَعَ اِلَى مَوقِفِ النُّزّالِ» علیاکبر برگشت به جای جنگ، به صحنۀ جنگیدن «وَ قاتَلَ اَعظَمَ القِتالِ» ـ این ابنطاووس است، آدم ثقهای است؛ اینطور نیست که حالا برای گریهگرفتن، بهصورت مثلاً گرمکردن مجلس بخواهد حرفی بزند، نه، عباراتش عبارات متقنی است ـ میگوید: «قاتَلَ اَعظَمَ القِتالِ» بزرگترین جنگ را علیاکبر کرد، در نهایت شجاعت و شهامت جنگید. بعد از آنکه مقداری جنگید، «فَرَماهُ مُنقِذُبنُمُرَّةَ العَبدِیُّ لَعَنَهُ اللُ»هه یکی از افراد دشمن «بِسَهمٍ» با یک تیری هدف گرفت آن حضرت را، «فَصَرَعَهُ» او را از روی اسب به روی زمین انداخت با آن تیر. (74/3/19) صدای علیاکبر از وسط میدان به گوش همه رسید که صدا میزد: «یا اَبَتاه عَلَیکَ السَّلامُ» پدر جان خداحافظ. (62/7/15) «هَذا جَدّی یُقرِؤُکَ السَّلامَ» این جَدم پیغمبر است، به تو سلام میرساند، «وَ یَقولُ لَکَ عَجِّلِ القُدومَ عَلَینا» میگوید زود بیا …
شبیهترین مردم به پیامبر (ص) در خلق و خلق و گفتار
… و پدیدههای عاطفی. شما در قضایا زیاد میبینید که حضرت گریه کرد. این گریه، گریه جزع نیست؛ این همان شدّت عاطفه است؛ چون اسلام این عاطفه را در فرد رشد میدهد. حضرت بنا کرد به گریهکردن. بعد این جمله را فرمود که همه شنیدهاید: «اللّهم اشهد»؛ خدایا خودت گواه باش. «فقد برز الیهم غلام»؛ جوانی به سمت اینها برای جنگ رفته است که «اشبه النّاس خُلقاً و خَلقاً و منطقاً برسولک».
شبیهترین مردم به پیامبر در چهره و گفتار و اخلاق
… میدان میرود. «فاذن له»؛ اجازه داد که برود. اما همین که علیاکبر به طرف میدان راه افتاد، «ثمّ نظر الیه نظر یائس منه»؛ امام حسین نگاهی از روی نومیدی، به قدّ و قامت علیاکبر انداخت. «و ارخی علیهالسّلام عینه و بکی، ثمّ قال اللّهم اشهد»؛ گفت: خدایا خودت شاهد باش. «فقد برز الیهم غلام اشبه النّاس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً برسولک»؛ جوانی را به جنگ و به کام مرگ فرستادم که از همه مردم، شبیهتر به پیغمبر بود؛ هم در چهره، هم در حرف زدن، هم در اخلاق؛ از همه جهت!
شباهت اخلاق و چهره و گفتار به پیامبر اکرم (ص)
به به، چه جوانی! اخلاقش هم به پیغمبر، از همه شبیهتر است. قیافه و حرف زدنش هم به پیغمبر و به حرف زدن پیغمبر، از همه شبیهتر است. شما ببینید امام حسین، به چنین جوانی چقدر علاقهمند است! به این جوان، عشق میورزد؛ نه فقط به خاطر اینکه پسر اوست. به خاطر شباهت، آن هم چنان شباهتی به پیغمبر! آن هم حسینی که در بغل پیغمبر بزرگ شده است. به این پسر، خیلی علاقه دارد و رفتن این پسر به میدان جنگ، …
نبرد با نهایت شجاعت و به زمین افتادن با تیر دشمن
مؤلّف این کتاب، ابنطاووس است؛ آدم ثقهای است. اینطور نیست که برای گریهگرفتن و مثلاً گرم کردن مجلس بخواهد حرفی بزند؛ نه. عباراتش عبارات متقنی است. میگوید: «و قاتل اعظم القتال»؛ علیاکبر، بزرگترین جنگ را کرد؛ در نهایت شجاعت و شهامت جنگید. بعد از آن که مقداری جنگید، «فرماه منقذبن مرة العبدی لعنة اللَّه»؛ یکی از افراد دشمن، آن حضرت را با تیری هدف گرفت. «فصرعه»؛ پس او را از روی اسب به زمین انداخت.
نخستین جوان بنیهاشم که اذن میدان خواست
… برای اینکه این نامها فراموش نشود، [ندا میدهد:] «فَنادَی یا مُسلِمِبنِعَقیلٍ وَ یا هانِیَبنِعُروَةَ وَ یا حَبیبَبنَمَظاهِرٍ»، اسمهای پاک را بر زبان جاری میکند. (52/11/13) [دیگر] کسی جز جوانان بنیهاشم، آن حلقۀ متصل به حسینبنعلی، باقی نمانده. اولجوانی که آمد خدمت امام حسین، خواهش کرد که اجازه بدهد به میدان برود و بجنگد و شهید بشود، علیاکبر بود. (62/7/15)
بیمانندی علیاکبر در میان جوانان
… شوند، میدان غریبانهای آنها را در خود خواهد گرفت؛ آنجاست که جوهرها و باطن افراد شناخته میشود. (71/4/10) لذاست که هیچکس با شهدای کربلا قابل مقایسه نیست؛ نه امروز، نه دیروز، نه از اول اسلام و نه تا آن زمانی که خدای متعال بداند و بخواهد. ممتازند آن شهدا. (72/10/26) بین هزاران پیرمرد مبارزِ جانبازِ فداکار، یک حبیببنمظاهر دیگر پیدا نمیکنید، و در میان جوانان یک علیاکبر دیگر مشاهده نمیکنید. (67/6/6)
جوانی با معرفت و خصوصیات ویژه
سوم: نوع قربانیها. قربانیای مثل ابوالفضل، برادری آنطور مورد اتکای انسان؛..قربانیای مثل علیاکبر، جوانی با آن معرفت، با آن خصوصیات؛ بچهای مثل علیاصغر؛ قربانیای مثل عبداللهبنحسن؛ اینهم نوع قربانیها.