ملاک بودن حال فعلی افراد و نبود ضمانت درست ماندن تا مرگ
… بنده صریحاً گفتم فشار میآورند که باید انتخابات را ابطال کنید، من زیر بار ابطال انتخابات نخواهم رفت؛ این را من اعلان کردم. بحث سرِ ارزشهای انقلاب و ارزشهای نظام اسلامی است؛ آنروز هم بود، امروز هم هست. ما خیلی باید مراقب خودمان باشیم، خیلی باید مراقب باشیم. امام فرمودند که ملاک، حال فعلی افراد است؛ معنای این حرف چیست؟ امام حکیم بود؛ معنایش این است که هیچکس ضمانتِ درست ماندن تا دمِ مرگ را ندارد، باید مراقب خودش باشد؛ حکم مستوری و مستی همه بر عاقبت است.[11] ما در این چهل پنجاه سالِ بعد از شروع نهضت امام -از سال ۴۰، ۴۲ به این طرف- چه چیزها دیدیم! بالارفتنها، پایینآمدنها؛ تُندیها، کُندیها؛ افراطها، تفریطها؛ چیزهای عجیبی دیدیم در این مدّت! خیلی باید مواظب خودمان باشیم.
وابستگی حکم نهایی دربارهٔ انسان به عاقبت کار او
حکم مستوری و مستی همه بر عاقبت است
اطمینان به خروج سالم از دنیا در صورت عمل به برنامهٔ ذکر و نماز
این آن ترتیب و برنامهای است که برای ما در نظر گرفتند. عمل میکنیم؟ اگر [عمل] بکنیم، آنوقت میتوانیم مطمئن باشیم که «اَخرِجنی مِنَ الدُّنیا سالِما»[7] - در دعاهای ما است - میتوانیم خاطرجمع بشویم که سالم از اینجا بیرون خواهیم رفت. در دعای صحیفهی سجّادیه [آمده]: اللّهمَّ ... اَمِتنا مُهتَدینَ غَیرَ ضالّینَ طائِعینَ غَیرَ مُستَکرِهینَ تائِبینَ غَیرَ عاصینَ وَ لا مُصِرّین؛[8] جوری ما را بمیران که در عین هدایت، از دنیا برویم؛ جوری ما را بمیران که به آن عالَم، با طوع و رغبت رو کنیم. کفّار …
عاقبت مهمترین مسئله در دعای مردن با ابرار
… خدای متعال طلب مغفرت میشود، تکلیف ما روشن است: اوّل، طلب مغفرت و آمرزش. «ربّنا فاغفر لنا ذنوبنا و کفّر عنّا سیّئاتنا»؛[4] این تکفیر، ترمیم خطاهاست. ما بالاخره در مسیر حرکت خود، خطاهایی کردهایم و خدشههایی به وجود آوردهایم؛ ترمیم این را هم از خدا میخواهیم. بعد، «و توفّنا مع الأبرار»؛[5] مرگ ما و عبور ما از دروازهی این عالم به ملکوت را هم با ابرار قرار بده. مثل آنها و در جهت آنها بمیریم، که مهمترین مسأله، مسألهی عاقبت است. بزرگترین توفیق برای یک فرد یا یک جمع این است که بتواند این ایمان را در عمل و رفتار و زندگی خود صادقانه نشان دهد و این درخواست را از خدای متعال بخواهد. اگر ما بتوانیم با صدق و طلب واقعی از خدای متعال، این درخواست را بکنیم و این گزارش را بدهیم؛ یعنی بگوییم: …
یادآوری عاقبت امر با دعا در برابر غفلت انسان
… آن را ما تکرار کردیم، این است که انگیزههای سالم و صحیح را در دلها بیدار میکند. وقتی میگویید: «اَاَللَّهُمَّ اجعَل عَواقِبَ اُمورِنا خَیراً»[22] خدایا عاقبت کار ما را نیک کن، این دعا یاد عاقبت امر را در دل شما زنده میکند و شما را به یاد عاقبت میاندازد. انسان گاهی از عاقبت خودش غافل میماند. فعلاً دارد زندگی میکند و میگذراند و توجه ندارد که عاقبت، در سرنوشت انسان تعیینکننده و نقشدهنده و مهم است. وقتی این دعا را کردید، ناگهان شما را به یاد میاندازد و انگیزۀ توجه به عاقبت امر را در شما بیدار میکند و شما میروید دنبال اینکه عاقبت امرتان را خوب کنید. ولی چگونه خوب کنید، این بحث دیگری است. تنها خواستم مثالی بزنم تا توجه شود که دعا چگونه انسان را به انگیزههای درست و صادق متوجه میکند.
نامعلوم بودن حال انسان هنگام رفتن از دنیا
کس ندانست کز اینجا به چه حالت برود[4]
اثر منفی تقرب به صاحبان قدرت و ثروت بر عاقبت فرد و جامعه
… همدیگر را بایستی تواصی به حق و تواصی به خیر کنیم. این خیلی خطر بزرگی است که کسی به خاطر تأمین نمایندگی در یک دوره، نزدیک بشود به صاحبان ثروت یا به صاحبان قدرت؛ این خیلی چیز بدی است؛ این از آن چیزهائی است که خدای متعال از آنها نمیگذرد و انتقام خواهد گرفت. این چیزها روی شخص، روی عاقبت - عاقبت به خیری که اینقدر برایش اهمیت قائلیم - و روی جامعه اثر منفی میگذارد.
وابستگی داوری دربارهٔ افراد به عاقبت کارشان
… با شخصیتی مثل جناب زبیر، جناب طلحه، دچار تردید میشد. بله! این زبیر کسی بود که در زمان پیغمبر جزو شخصیتها و برجستگان و پسرعمۀ پیغمبر و نزدیک به پیغمبر بود؛ حتی بعد از دوران پیغمبر هم جزو کسانی بود که به سقیفه اعتراض کرد برای دفاع از امیرالمؤمنین. خب بله؛ حکم مستوری[48] و مستی همه بر عاقبت است![49] خدا عاقبت همهمان را به خیر بکند. گاهی اوقات دنیاطلبی، اوضاعِ گوناگون، جلوههای دنیا آنچنان اثرهایی میگذارد، آنچنان تغییرهایی در شخصیتهایی بهوجود میآورد که برای هرکسی، برای خواص هم گاهی اوقات ایجاد اِشکال میشود؛ چه برسد برای مردم عامی. خب، آن روز واقعاً سخت بود و آنهایی که دورُوبرِ …