ارج نهادن به گذشتهها بدون ایجاد حریم مصونیت برای افراد
گاهی انسان، عمری را هم بخوبی گذارنده امّا یک امتحان سخت، انسان را از این رو به آن رو میکند. نمیخواهیم ادّعا کنیم که برای هرکسی آن روز مثلاً آنجا حضور داشته است، ما یک حریم امنیّتی درست کنیم و جرئت نکنیم [به او نزدیک بشویم]؛ نه، لکن آن گذشتهها را باید ارج نهاد، باید قدر دانست؛ و انسانهایی که توانستهاند در طول این سالها آن ذخیره را حفظ کنند برای خودشان، سالم نگه دارند خودشان را، اینها خیلی قیمت دارد. خب، این حالا معنای سپاه، به معنای یک سازمان، به معنای یک مجموعهی منظّم؛ این جزء اوّل اسم شما [است]. البتّه در این زمینه آدم بخواهد …
نقد بهرهبرداری دنیوی از فداکاری گذشته و سقوط در دام نفس
… به نگه داشتن هم احتیاج دارد. این هم نکتهى دیگر است که جوانها باید بدانند. بعضىها از قلّهى فداکارى هم بالا میروند با زحمت، با همّت، با اراده، با ایمان، با توکّل امّا بعد، از قلّه پایین مىآیند؛ تمام شد. وقتى از قلّه فرود آمدیم، آمدیم؛ دیگر در قلّه نیستیم. نمیشود گفت که یک روزى ما فداکار بودیم، حالا امروز هم میخواهیم نانش را بخوریم! که انسان نان یک چیزى را که در راه خدا انجام داده بخواهد بخورد، دیگر قلّه نیست؛ اینجا ته درّه است؛ اینجا آغوش گرم نفْس است که انسان را به آغوش داغ جهنّم میبرد! اینجا دستخوش هواوهوس قرار گرفتن است، نه پرواز کردن در هواى معنویّات و ارزشهاى والا. باید بمانید در قلّه؛ راه اسلام و راه معنویّت اینجورى است. البتّه انسان پایین و بالا رفتن دارد، قبض و بسط دارد، همه جور در سر راه انسان هست؛ اینجور نیست که بگوییم و متوقّع …
ماندن در هالهٔ تقدس با یک خدمت و سلب تکالیف بعدی، آغاز انحراف
… بودند، اما متوقف مانده بودند. و امان از این خودخواهیها و متوقفماندنها و مومیاییشدنها! یک چهرهای بر اثر یک عمل صدق و حقی، یک جلوهای پیدا کرده. [جامعۀ دینی] هر روزی نیازی دارد، این نیازِ یک روز را برآورده کرده؛ فردا نیاز دیگری، روز بعد نیاز دیگری. بعد بر اثر اینکه یک روز، نیاز را او برآورده کرده، در یک هالهای از احترام و تقدس در نظر مردم باقی میماند. برای خاطر یک قدم، بار چندین قدم واجب دیگر از دوش او برداشته میشود. این اول فساد و انحطاط و انحراف است.
بهرهبرداری از افتخارات گذشته بهجای کار امروز
آن دلی که در آن هرچه نگاه میکنی، میبینی زمین، گاو، شتر و عشقِ اینها و نام اینها در این دل است، این دل نیست، این دِه است! بنده عرض میکنم اصطبل دِه هم هست، جاهای معمولی دِه هم نیست! اینها آنطوری شدند. اینها بنا کردند به استفاده از افتخارات گذشته؛ ما بودیم که با پیغمبر در فلانجا، در فلان صحنه حاضر شدیم و فلان عمل را انجام دادیم. خب، برای امروز چه داری؟ وقتیکه بناست این کاروان، این اتومبیل، این بار، این گردونه به سرمنزل برسد و هنوز نرسیده است، هر قدمی، یک نیرو و یک فشاری لازم دارد. هرکسی در هر قدم، یک مسئولیتی بر دوش دارد؛ تو یک جا زورت را زدی، حالا تا آخر میخواهی راه بروی، بلکه روی این گردونه سوار هم بشوی …
عامل لغزش انسان و گمان طلبکاری از خدا و بندگان
… است، آن گذشتش است، آن ایثارش است، آن افتخاراتش است، آن ستایشهای پیغمبر که از اوست، و آن آیاتی است که در شأن او و به مناسبت حالات او نازل شده؛ یکچنین آدمی قاعدتاً به خودش خواهد گفت که من دیگر چه احتیاجی دارم که حالا خودم را اینهمه زیر فشار عبادت قرار بدهم؟ که همین تصور و همین خیال، انسانها را میلغزاند؛ تکیه به افتخارات گذشته، تکیه به کارهای خوبی که یکوقتی کردیم، تکیه به رنجهایی که در گذشته در راه خدا کشیدیم؛ و حالا فکر میکنیم از خدا و از بندگان خدا طلبکاریم. تکیه به عبادت و به ذکر و دعایی و گریهای که یک روزی، یا یک فصلی، یک موسمی کردیم؛ و خیال میکنیم برای تا آخر عمرمان بس است. همینهاست که انسان را گمراه میکند، و همینهاست که بسیاری از یاران نزدیک علیبنابیطالب را که با پیغمبر بودند، باهم بودند، باهم هجرت …
نفی اعتبار دادن به افراد صرفاً به سبب فعالیت در گذشته
… میشود، میآید و بنده فرصت میکنم، توفیق پیدا میکنم میخوانم، باز یک باب تازهای در مقابل من گشوده میشود؛ حرفهای تازهای میشنوم. چه دنیای عجیبی، اقیانوس عمیقی این دوران هشتساله در مقابل ملّت ایران قرار داد که به این زودیها، به این آسانیها تمامشدنی نیست. خب، از آن کسانی که فعّال بودند، مؤثّر بودند [استفاده بشود]. البتّه نمیخواهم بگویم هرکس آن روز فعّال بوده، ما به اعتبار آن روز به او نمره بدهیم؛ نه، من بارها گفتهام، همهی ما -بنده در نزدیکیِ هشتادسالگی [یکجور]، شما جوانها یکجور، پیرها یکجور- در معرض امتحانیم، در معرض لغزشیم؛ هر لحظه ممکن است انسان لغزش پیدا کند:
کسب ثروت از راه نام و عنوان و افتخارات گذشته
… در بردند، حالا میتوانند به جبران آن زحمات و تلاشها و لطمات، یک پایی دراز کنند و لمی بدهند و کِیفی بکنند ـ در اطرافواکناف [از کجا بهدست آمده بود]، این آقایان پول داشتند، طلا داشتند، مال داشتند؛ از کجا بهدست آورده بودند؟ از راه کَدِّ یمین و عرق جبین؟ نه! از راه نام و نشان و عنوان، از راه مدال، از راه افتخارات. ما بودیم که فلان وقت، فلانجا فلان کار را کردیم. مردم هم بیچارهها دیده بودند، [اما] نفهمیده بودند که این کار خطاست. حساسیت و هوشِ خدادادۀ اسلامبخشوده، از مردم گرفته شده بود، این چیزها را درست نمیفهمیدند.
بسندهکردن به کارهای گذشته، ویژگی گروه نخست مزاحمان
بنابراین یادتان باشد، حکومتهایی که برای خدا و در راه خدا شکل میگیرد، یا آن مردمی که در راهِ چنین حکومتی تلاش میکنند، سه گروه مزاحم و مانع دارند؛ اول، آنکسانیکه علاقه و گرایشی داشتهاند، حالا هم در نام دارند، اما دلشان نمیآید که از آن حفاظ بلورین و از روی برجِ عاج بیایند پایین، یک قدم دیگر بردارند، یک تلاش دیگر بکنند، به آنچه کردهاند بسنده کردهاند و دلْ خوش. گروه دوم، گروه دینداران متحجّر و متعصب و خشک و ناآگاه و نفهم. اینها هم یکی از بزرگترین موانع آن تلاش مقدسند، در همۀ زمانها و در همۀ دورانها. آنها هم بر اثر ندانستن، بر اثر نَیندیشیدن، بر اثر چشم و گوش را بازنکردن، بر اثر عملنکردن به توصیۀ قرآن، جزو …