مطلقالعنان نبودن حاکم و پرهیز از گرفتن آنچه حلالیتش معلوم نیست
… کشانده او را آورده اینجا، براى اینکه به او بفهماند تو که دارى میروى و حالا بر یک شهرى مسلّط خواهى شد، یک عدّه مردمى در اختیارت هستند ــ مالیات آنها، پول آنها، جان آنها، مال آنها، عِرض آنها؛ آن وضعى که آن روزها بوده ــ مواظب باش! این قدرت، قدرت مطلقه نیست؛ تو به عنوان حاکم، مطلقالعنان و افسارگسیخته نیستى؛ حواست جمع باشد؛ بفهم چه کار دارى میکنى. بعد فرمودند: فَاِیّاک وَ تَناوُلَ ما لَم تَعلَمُ حِلَّه؛[17] مبادا چیزى را که حلال بودن آن را نمیدانى، تناول کنى، بخورى یا بگیرى ــ تناول فقط خوردن نیست ــ آن را در اختیار نگیر، مگر یقین کنى که حلال است. مىبینید؛ این وضع زندگى امیرالمؤمنین و زهد او است و درس او است.
تلقی غلط رایج از حاکم بهعنوان مطلقالعنان و مصلحتاندیش
ببینید حکومتها در دنیا چهکارهاند؛ نقصهاى حکومتها را انسان در طول تاریخ مشاهده کند؛ تلقّىها و معارف غلطى که از حکومتها در ذهنها است که وقتى کسى حاکم است، وقتى کسى شمشیر در دستش است، وقتى کسى قدرتمند است، همه متوقّعند که او مطلقالعنان[2] باشد، هر کارى میخواهد بکند، التذاذهاى زندگى را مورد بهرهبردارى قرار بدهد؛ اگر غیر از این باشد تعجّب میکنند؛ یا در او مصلحتاندیشى، سیاسىکارى و برخورد با حقایق به شکلهاى گوناگون، و نه به شکل واحد و یکسان، مورد انتظار است؛ چون عمل بر این [شیوه] بوده. حکومت امیرالمؤمنین یک حکومتى است که همهى این تلقّیهاى غلط را نَسخ کرده.