… کنند، بدتر از وضع مسجد سلیمان و وضع بختیاریهاست. خیال نکنید که آنجاها، شهرها همه کارهایشان درست است و فقط مسجد سلیمان یا امثال او این طور است. همان زاغهنشینهای تهران- که من نجف که بودم صورت محلههایشان را پیش من آوردند؛ گمان میکنم حدود سی محله نوشته بودند. محلههایی اسم برده بودند که فلان محله در کجا، فلان در کجا، فلان در کجا، فلانها، حصیر نشینند، فلان جاها مثلًا زاغه نشینند- اینها هم هیچیک از این چیزهایی که مربوط به یک شهری است ندارند، نه آب دارند؛ نه برق دارند؛ نه اسفالت دارند. اینها آب را هم باید از آن گودالها با پلههای زیادی طی بکنند و بیایند لب خیابان تا برسند به یک شیر آبی و آب ببرند برای بچههایشان. هر چندین نفرشان در یک سوراخی، که نمیشود اسمش را خانه گذاشت. یا یک چَپَری[1] درست کردهاند؛ یک حصیری درست کردهاند، این طوری زندگی میکنند. و این مسئلهای است که در بسیاری از جاهای مملکت هست. و از اطراف هم، این عشایر اطراف، اینجا میآیند، همین حرفهایی که شما …
کوچ کشاورزان به اطراف شهرها و پیدایش زاغهنشینی در تهران
… بشود. و متاسفانه از همه امور بدتر کشاورزی بود. مملکت ایران را که باید یک استانش برای خودش کافی باشد و مابقیاش صادر بشود، به اسم «اصلاحات ارضی» به آنجا کشاندند که احتیاج دارند به امریکا و غیر، برای همه چیز. کشاورزی را به کلّی شکست دادند. البته الفاظ زیاد! هی گفت صنعتی میخواهد بشود، اسباب این شد که محلّههایی در تهران پیدا شد؛ محلّههای زاغهنشین، چادرنشین و امثال اینها. کشاورزها از مَحالّ خودشان کوچ کردند به اطراف شهرها و خصوصاً تهران. و این فاجعهها و مصیبتها به بار آمد.
محرومیت حدود سی محلهٔ تهران از آب و برق و بهداری
… است که هر طایفهای گمان میکنند که همانها محروم بودند و از همه آثار تمدن بیبهره، در صورتی که مساله اختصاص به عشایر شما ندارد؛ این مساله عمومی است که در همه ایران هست. این طور نیست که فقط شما محروم هستید از این مدرسه و راه و سایر جهاتی که مربوط به زندگی است. همین تهران، که مرکز است، شاید آن طوری که به من صورت دادهاند- قریب سی تا محله است که اینها از همه چیزهایی که برای زندگی یک فرد لازم هست محرومند. آب ندارند، برق ندارند، بهداری ندارند. تهران، نه اینکه اطراف تهران، خود شهر، خود شهر تهران از این زاغهنشینها و چادرنشینها و کپرنشینها. چادرنشینها تقریباً از قراری که گفته میشود حدود قریب سی محله از اینها مرکب هست، که در اثر به اصطلاح «اصلاحات ارضی» اینها کوچ کردهاند و آمدهاند در اطراف شهر، در خود شهر، در اطراف شهر، چادر زدهاند و یک جایی کندهاند و آنجاها یک زندگی میکنند که زندگی آنها بسیار بدتر از زندگی عشایر است. خیال نکنید که جاهای دیگر در رفاه هستند و شما نه. مساله این بوده است که یک مملکتی را به آن عنایت نشده که هیچ، مثل این که یک دشمنی، یک مملکتی را بخواهد سلطه به آن پیدا کند و مردم را از زندگی بازدارد.
تلاش دولت برای بازگرداندن زاغهنشینان به زراعت و کسب خود
… اگر یک ناحیه بود، یک جا بود، ده جا بود، خوب، میگفتند این ده جا را دولت درست کند؛ اما یک مملکت است. یک مملکت پهناور بزرگ، همه چیزش را بردهاند و مانده است یک مملکت بیچیز دست اینها. من باید بگویم به شما که باز هنر میکنند که این قدر خوب کار کردهاند. الآن مشغول به رشتههای مختلف برای تعمیر [ضایعات] هستند و از آن دورها شروع کردهاند که مبادا این زاغهنشینها همین جا بمانند و نروند سراغ زراعتشان، نروند سراغ کسبی که آنجا داشتند.