رفتن به محتوای اصلی

جهان اسلام

نام‌های دیگر: جوامع اسلامی، جوامع مسلمان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

کشورها و ملت‌های مسلمان و مسائل و وظایف آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۵/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

جناب آقاى صدّیقى! مسئله‌ی رهبرى جهان اسلام، مسئله‌ی بسیار مهمّى است. این از مقوله‌ی گفتن هم نیست، از مقوله‌ی عمل کردن است. حالا ما چه بگوییم «جنبش‌هاى دنیا، نهضتهاى دنیا! بیایید ما شما را سرپرستى بکنیم» و چه نگوییم؛ مهم این است که ما ایمان بیاوریم به اینکه این جنبش‌ها همه باید به یک نقطه جهت داده بشوند و هدایت بشوند؛ یعنى اوّلاً حفظ بشوند و ثانیاً جهت‌گیری‌شان درست باشد. ما اگر به هر وسیله‌اى توانستیم این کار را بکنیم، [آن‌وقت] ما جهان اسلام را رهبرى کرده‌ایم. اگر من این توفیق را پیدا بکنم که این کار را عمل بکنم، آنچه شما میخواهید و میگویید شده؛ چه من آن را به زبان بیاورم و چه نیاورم، چه تکرار بکنم و چه نکنم. و من معتقدم که الان از همه جاى دنیا و از هزار جا، هزار چشمه سرازیر شده؛ هیچ لازم نیست [کارى بکنیم]؛ الان گذشت وقتى و زمانى که ما میرفتیم دانه‌دانه چشمه‌ها را میخواستیم با دست خودمان بکَنیم؛ واقعاً عصر اسلام است و دارد همه سرازیر میشود. ما فقط بایستى جایگاه خودمان را متوجّه باشیم و آن نقش خودمان را در این مجموعه ایفا کنیم. دشمن خیلى پیچیده است و من خیال میکنم الان دستگاه‌هاى عظیم استکبارى ‌-حالا از صهیونیستی‌اش تا آمریکایی‌اش تا انگلیسی‌اش تا همه‌جورش- دارند فکر میکنند که با این واقعیّت چه بکنند. این واقعیّتِ سطوع اسلام و ساطع شدن اسلام را آنها هم دارند می‌بینند و نمیشود آن را نبینند. شما ببینید در ترکیه، بعد از شصت سال حاکمیّت یک حکومت لائیک متعرّض و مهاجم، الان دارند زنهاى ترکیه فریاد میکشند که ما میخواهیم چادر سرمان کنیم. این آذربایجان است که شما می‌بینید که چه حادثه‌ی عظیمى دارد اینجا اتّفاق می‌افتد. آن طرف ترکستان شرقى است ‌-شمال خراسان- که بعد از سالها حکومت مارکسیسم در آنجا، احساسات اسلامى عظیمى دارد بُروز میکند؛ و همه جا و همه جا. این را نمیشود اینها نبینند و یقیناً دارند در مقابل این حادثه فکر میکنند. من از آن میترسم، من خوفم از این است که ما به محق بودن خودمان مغرور بشویم و آن کارى را که باید انجام بدهیم و آن تدبیرى را که باید اجرا کنیم، نکنیم؛ و من فکر میکنم اگر ‌ان‌شاءالله‌ خوب کار بشود و ما همه با هم باشیم و خوب فکر بکنیم، تا بیست سى سال دیگر یک حادثه‌ی عظیم اسلامى در دنیا اتّفاق خواهد افتاد. ممکن است ما نباشیم که آن را ببینیم؛ امّا آن محقّق خواهد بود. من یک نکته‌ی مورد توجّه خودم را در نوشته‌جات شما مایلم که بهتان بگویم. البتّه نوشته‌ی شما محسّنات زیاد دارد؛ روى این حُسن من به‌طور ویژه میخواهم تکیه کنم و آن این است که شما درست عین اصطلاحات اسلامى را منتقل میکنید ‌-یعنى همان اصطلاحات و واژه‌هاى اسلامى، مثلاً «امّت»- و این خوب است؛ این بسیار نقطه‌ی مثبتى است، این بسیار نقطه‌ی درستى است؛ یعنى انتقال آنها به هر زبان دیگرى فرهنگ را رقیق و بی‌جان میکند و با تعبیرات دیگر اشتباه میشود. ‌ان‌شاءالله‌ موفّق باشید.

شاهدها (۲۱ پاراگراف)

گرفتاری مسلمانان به تسلط استکبار و دوری از عزت اسلامی

مسلمانان در اکناف عالم دچار گرفتاریند. علاوه بر گرفتاری عمومی مسلمین - که تسلّط استکبار است - مع‌الاسف آنچه که شأن و شخصیت ملتهای اسلامی اقتضا میکند و آن عزّتی که اسلام به مسلمانان میدهد، مشاهده نمیشود. کجاست آن عزّت در سطح جهان و در میان ملتهای مسلمان؟ به‌جز ملت ایران که پرچم عزّت اسلام را هم به فضل الهی به دست گرفته است - که «وللَّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین»[3] - بقیه ملتهای مسلمان تشنه عزّتند؛ اما متأسفانه عزت مناسب شأنشان به آنان ارزانی نمیشود.

وضع مصیبت‌بار و مسئولیت رهبران در برابر فقر و جهل و بحران‌های مسلمانان

… متاع دانشِ خود که همه بدان احساس نیاز میکردند، فرهنگ اباحی‌گرى و بى‌مبالاتى در دین و اخلاق را هم که خود دچار آن است، مصرّانه به جوامع ما صادر کرد. بى‌شک این لجن‌زار اخلاقى، روزى که چندان دور نیست، تمدّن کنونى غرب را در خود فرو خواهد برد و محو خواهد کرد. دنیاى اسلام، امروز بر اثر آن تهاجم خصمانه به‌‌اضافه‌ى عوامل درونى نسلهاى گذشته، در وضعى مصیبت‌بار است. فقر و جهل و عقب‌ماندگىِ علمى و ضعف اخلاقى و از همه بدتر تسلّط فرهنگى و بعضاً سیاسىِ دشمنانش بر آن از یک سو، و گرفتاری‌هاى بزرگى از قبیل مسئله‌ى فلسطین و مسائل افغانستان، لبنان، عراق، کشمیر، بوسنى و هرزگوین، قفقاز و غیر آن از سوى دیگر، فهرست بلندى از مسئولیّتهاى الهى و انسانى را در برابر حکومتها و شخصیّت‌هاى سیاسى و رهبران جهان اسلام قرار داده است.

دردهای جان‌گزای جمع‌های بزرگی از مسلمانان نیازمند حل عاجل

امروز و همیشه، جمعهاى بزرگى از مسلمین دچار دردهاى جان‌گزایى[12] هستند که حلّ عاجل میطلبد. مثلاً هم‌اکنون بعضى از ایالتهاى افغانستان، مانند بامیان، در معرض آسیب گرسنگى عمومى و سرماى سخت زمستان آن مناطق قرار دارند. ملّت عراق در یکى از سخت‌ترین محنتهاى تاریخ خود ــ از لحاظ نایابى موادّ غذائى و دارو ــ به ‌سر میبرد و جان میلیون‌ها انسان، بویژه کودکان …

حل‌شدنی بودن مشکلات امت با تفاهم و اهتمام کشورهای ذی‌نفوذ

مصائب دنیای اسلام قابل ملاحظه است. چنانچه کشورهای ذی‌نفوذ با یکدیگر تفاهم کنند و در عمل، اهتمام جدّی به خرج دهند، بسیاری از مشکلات امّت اسلام قابل حل خواهد بود.

لزوم شناخت وضع کنونی مسلمین و نقشه‌های دشمنان برای آیندهٔ آنان

به مناسبت برکات این مولود، یک جمله درباره مسائل مربوط به دنیای اسلام عرض کنیم. آن جمله این است که مسلمین، وضع کنونی خودشان را بفهمند و بشناسند و حس کنند که دشمنان اسلام، چه خوابهای وحشتناکی برای آینده مسلمین دیده‌اند! علاوه بر آنچه که تاکنون انجام داده‌اند، صِرف همین معرفت به وضع، انسانهای بیدار دل را باید متوجّه به علاج کند. علاج، امر ساده و بسیطی نیست؛ لیکن دو، سه نکته اساسی دارد:

ظرفیت‌های عظیم جغرافیایی و منابع و جمعیت مسلمانان و لزوم بهره‌گیری از آن

عزیزان من! امروز دولتها، کشورها، مجامع و مجموعه‌های بین‌المللی، برای این که خود را در عرصه مبارزه زندگی موفّق کنند، از همه امکانات خودشان - امکانات جغرافیایی، امکانات تاریخی، امکانات قومی - استفاده میکنند. چرا مسلمانان، از این امکان عظیم موهوب به آنها از طرف پروردگار، استفاده نمیکنند؟ امروز منطقه جغرافیایی مسلمانان، مهمترین مناطق عالم است. کشورهای آنها از لحاظ طبیعی، جزو ثروتمندترین کشورهای عالم است. امروز دروازه آسیا به اروپا، دروازه اروپا به آسیا و آفریقا، آفریقا به اروپا و آسیا، متعلّق به مسلمانان است. این منطقه سوق‌الجیشی و سرزمینهای بابرکتی که در اختیار مسلمانان است، امروز حامل و حاوی امکاناتی چون نفت و گاز و امثال اینهاست که بشر برای تمدّن خود، به صورت روزمرّه به آن احتیاج دارد. یک میلیارد و چند صد میلیون نفر مسلمان هستند؛ یعنی بیش از یک پنجمِ مردم دنیا. …

احساس عزت مسلمانان جهان از موفقیت‌های جمهوری اسلامی

… بین‌المللی و در عرصه سازندگی کشور و در نمایشهای سیاسی عظیمی که این ملت به وجود میآورد - مثل همین مسأله انتخابات، یا بقیه عرصه‌هایی که مردم در آن حضور پیدا میکنند - سربلند است. هرگاه یکی از اینها به وجود می‌آید، یکی از نمونه‌های عزّت و استقلال هم ظاهر میشود. هر جای عالم، مسلمانی زندگی میکند، وقتی این خبر را میشنود، احساس عزّت میکند. چرا؟ چون نظام جمهوری اسلامی را متعلّق به خودش میداند و این به خاطر آن است که امام بزرگوار - طرّاح و معمار این انقلاب - این نظام را بر اساس هدفهای اسلامی به وجود آورد و به آن، جنبه فرامرزی و جهانی و بین‌المللی داد.

ظرفیت‌های عظیم نفت، موقعیت راهبردی، منابع و جمعیت مسلمانان

امروز بیشترین منابع نفت که بیاغراق به منزله‌ی خون برای تمدن کنونی جهان است، در کشورهای اسلامی است. حساسترین مناطق سوق‌الجیشی عالم، در اختیار مسلمانان است. بخش عظیمی از منابع زیرزمینی که برای بنای امروز و فردای جهان مورد نیاز ضروری است، در این کشورها است. یک پنجم همه‌ی جمعیت دنیا متعلق به آنان است. بزرگترین بازار مصرف مصنوعات کشورهایی که خود را بر مسلمانان تحمیل کرده‌اند، در دست آنان است. فرهنگ غنی و ریشه‌دار و علوم و معارف آنان، اولین گامهای عروج به اوج دانش کنونی جهان را به غربیها آموخته و حق حیات به گردن دانش و تمدن غرب دارند. با این همه، مسلمانان، …

حوادث محنت‌بار فلسطین، بالکان، کشمیر و افغانستان

وضع کنونی جهان اسلام و حوادث محنت باری که در هر گوشه‌ی آن، زندگی را بر میلیونهای اسلامی تلخ و دشوار کرده است، فاجعه‌ی بینظیر فلسطین مغصوب، محنت تاریخی مسلمانان بالکان، اوضاع کشمیر و افغانستان، اوضاع انفجار آمیز خلیج فارس، وضع اقلیتهای مسلمان در برخی از کشورهای اروپایی، همه و همه شواهد گویای این حقیقت تلخند.

علت جفای دشمن: به‌کارنگرفتن همهٔ نیرو و امکانات جبههٔ خودی

در این باب، سخنان گریه‌آور بسیار است و حدیث غفلت و احیاناً خیانت خودیها و استکبار و خباثت بیگانگان و دشمنان، چیزی نیست که در این گفتار مختصر بگنجد؛ آنچه این جانب میگویم، آن است که جفای دشمن به خاطر آن است که جبهه‌ی خودی نخواسته است از همه‌ی نیرو و امکان خود استفاده کند و عِده و عُده‌ی خود را به مصاف دشمن بیاورد.

خسارت‌های دنیای اسلام بر اثر سیاست‌های استکباری و استعماری و فاصله از معارف

خسارتهای دنیای اسلام، یکی دو تا که نیست. از وقتی که به خاطر سنگینی سایه منحوس سیاستهای استکباری، استبدادی، استعماری و استثماری، بین مردم مسلمان، با حقایقِ معارف و با روالِ صحیح جریان امور فاصله افتاد، از این‌گونه خسارتها زیاد داشتیم؛ این هم یکی. ولی از هرجای ضرر که برگردیم، منفعت است. ملت ما به برکت انقلاب، به برکت نَفَس گرم امام رضوان‌اللَّه‌تعالیعلیه و به برکت آن دید وسیعی که آن مرد حقیقتاً الهی داشت - الهی به معنای جامع کلمه، نه انسانی که در درون خود فقط الهی است؛ جامع بین درون و برون، جامع بین …

ناآگاهی بسیاری از مسلمانان از عظمت دنیای اسلام و احساس ضعف در برابر استکبار

یکی این‌که ما بتوانیم به مخاطبان خودمان - هرکه هستند - عظمت و کارآمد بودن و گسترش دامنه عظیم امّت اسلامی از جهات مختلف را تفهیم کنیم. این، وظیفه اوّل است. در دنیای اسلام، بحث هزار و میلیون نیست؛ شاید صدها میلیون یا بیش از اینها آدم وجود دارد که عظمت و شکوه و کارایی و حجم غیر قابل محاسبه دنیای اسلام را نمیداند؛ لذا خود را ضعیف میپندارد و در مقابل همه استکبار، خویش را تنها و ناتوان احساس میکند. باید تفهیم کرد که دنیای اسلام و امّت اسلام یعنی چه.

وضع دشوار ملت‌های عراق و افغانستان و آسیای میانه و الجزایر

وضع مسلمانان در کشورهای اسلامی دشوار است. وضع ملت عراق بد است. وضع ملت افغانستان بد است. وضع بعضی از ملتهای آسیای میانه رقّتبار است. وضع مردم الجزایر بسیار بد است. کشتارهای الجزایر، آبروی مدّعیان حکومت بر ملت بزرگ الجزایر را در دنیا برده است. مسؤولان الجزایر نمیتوانند با اِعمال پُررویی، تهمتهایی را که در طول تاریخ هرگز از آنها جدا نخواهد شد، از خودشان بزدایند. آنها مسؤولند.

وظیفهٔ دولت‌ها و روشنفکران و جوانان مسلمان در بازگشت ملت‌ها به زندگی قرآنی

… فقط به معناى تلاوت کردن و اعتقاد داشتن نیست؛ قرآن، مجموعه‌ى نظام یک زندگى اجتماعى است؛ قرآن، دستورالعمل یک حیات سعادتمندانه و زندگى توأم با عزّت است و این چیزى است که امروز براى متفکّران مسلمان، مبهم و مشکل نیست؛ آحاد ملّتهاى اسلامى هم بحمدالله‌ آشنا هستند. ملّتهاى مسلمان، دولتهاى مسلمان، روشنفکران مسلمان، سیاستمداران مسلمان، جوانان کشورهاى اسلامى باید تا آنجا که میتوانند، زمینه‌ى ذهنى مردم خودشان را و زمینه‌ى عملى زندگى آنها را مستعد کنند، فراهم کنند که ملّتها برگردند به زندگى قرآنى و بتوانند در جادّه‌ى عزّت و عظمت حرکت کنند. آن پایبندی به گذشته‌اى که مایه‌ى سرافکندگى و جمود است، پایبندى به سنّت‌هاى جاهلى است؛ پایبندی به قرآن، مایه‌ى روشنفکرى است، مایه‌ى آزادفکرى است، مایه‌ى به ‌کار افتادن علم و عقل است، مایه‌ى به کار افتادن ابتکار و تلاش است.

برخورداری از امکانات بی‌شمار و درگیری با رنج‌های بزرگ

چنان‌ که در این اجلاس بارها از سوى اعضا و سخنرانان تکرار شد، جهان اسلام از امکانات بى‌شمارى در همه‌ى زمینه‌هاى زندگى بشر برخوردار و با رنجهاى بزرگى دست‌به‌گریبان است. نیاز به معرفت و جدّیّت و همکارى براى نیل به حیات طیّبه‌ى تمدّن اسلامى، نیاز به یکپارچگى و هوشیارى براى مقابله با خطرها و دشمنى‌ها، و نیاز به اخلاص و صمیمیّت براى جلب رحمت و کمک الهى، مشهود و مورد قبول همگان است، همچنان‌ که تلاش عملى براى تحقّق بخشیدن به …

ظرفیت بالا برای غلبه بر مشکلات

جهان اسلام ظرفیّت بالایی برای غلبه بر مشکلات دارد. خمودگی و یأس بزرگ‌ترین دشمن انسان‌ها است و چنین حالتی در هر کشور اسلامی، نه‌تنها برای آن‌ها بلکه برای مجموعه دنیای اسلام زیان‌آور خواهد بود.

برخورداری از نیروی انسانی کارآمد و امکانات عظیم مادی

دنیای اسلام مجموعه‌ی بزرگی از نیروی انسانی کارآمد و امکانات عظیم مادّی است. گسترش روابط دوجانبه‌ی ایران و مالی در زمینه‌های مختلف، اقدامی در جهت منافع دو ملّت و امّت اسلام است.

لزوم اولویت دادن دولت‌های مسلمان به حل مشکلات ملت‌های مسلمان

تسکین آلام و رنج‌های جهان اسلام مستلزم فعّال شدن کنفرانس اسلامی است. دولت‌های مسلمان باید به اظهارات خصمانه‌ی دشمن بی‌توجّهی کنند و بیش از هر چیز، حلّ مشکلات ملّت‌های مسلمان را در دستور کار خود قرار دهند؛ زیرا با مرتفع شدن اختلافات میان کشورهای اسلامی، این شمشیر دشمن است که قبل از هر چیز، کُند خواهد شد.

نقش دشمنان و حکومت‌های بی‌کفایت در وضع کنونی طی دو قرن اخیر

… سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَـعَ المُحسِنین؛[7] و مى‌آموزد: وَ اَطیعُوا الله وَ رَسولَهِ وَ لا تَنازَعوا فَتَفشَلوا وَ تَذهَبَ ریحُکُم وَ اصبِروِّا اِنَّ اللهَ مَعَ الصُّبِرین.[8] ضعف این سه عامل، امّت اسلامى را امروز در وضع تأسّف‌بارى قرار داده است. حدّاقل در دو قرن گذشته، دشمنان پیگیر و باتدبیر و برخى حکومتهاى مسلمانِ بى‌کفایت در کنار عوامل و شرایط گوناگون تاریخى و سیاسى، در پدید آوردن این وضع بشدّت مؤثّر بوده‌اند و ما امروز وارث گذشتگانیم.

انکارناپذیری گرفتاری‌ها و ضعف‌های امروز جوامع اسلامی

ما نمیتوانیم منکر گرفتاری‌هاى دنیاى اسلام بشویم و آنها را ندیده بگیریم؛ نمیتوانیم ضعفهایى را که امروز جوامع اسلامى دچار آن هستند، کوچک بشماریم. یک روز در این عالم یک تجربه‌اى اتّفاق افتاده است و آن، تجربه‌ى حاکمیّت اسلام به طور کامل بر زندگى انسانها بود، در زمان خود وجود مقدّس نبىّ ‌اکرم و دوره‌ى محدودى از صدر اوّل. همان برکات کار را به جایى رساند که امّت اسلامى توانست بزرگ‌ترین ملّتها را در بُرهه‌اى …

مشکلات فراوان کشورهای اسلامی

کشورهای اسلامی چقدر مشکلات دارند! حلّ آن مشکلات را از خدا بخواهید. برای همه انسانها دعا کنید. برای هدایت انسانها، برای خودتان، برای زندگیتان، برای مسؤولینتان، برای کشورتان، برای گذشتگانتان و برای آن چیزی که میخواهید خدای متعال به شما بدهد، دعا کنید. این ساعات و دقایق را قدر بدانید. بنده هم از …