رفتن به محتوای اصلی

جنگ احزابرویداد

نام‌های دیگر: جنگ خندق، غزوهٔ احزاب، غزوهٔ خندق

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

محاصرهٔ مدینه به دست قریش و هم‌پیمانانش در سال پنجم هجری و کندن خندق.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:اولین نماز جمعه‌ بعد از شروع جنگ تحمیلی— ۱۳۵۹/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۹۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

هجوم همهٔ طوایف عرب به مدینه و تلقی مؤمنان از آن به‌عنوان وعدهٔ خدا

همین آیه‌ی شریفه‌ای که این برادرمان تلاوت کردند: وَ لَمّا رَأَءَا المُؤمِنونَ الاَحزابَ قالوا هٰذا ما وَعَدَنَا اللَهُ وَرَسولُهُ وَ صَدَقَ اللَهُ وَرَسولُه. خب جنگ احزاب، جنگ کوچکی نبود؛ تمام طوائف عرب از قریش و طائف و مکّه و همه جا جمع شدند آمدند به جنگ یک شهر مدینه با چند هزار نفر جمعیّت. جنگ احزاب بود، این باید دلها را بلرزاند؛ وقتی که مؤمنین این را دیدند، قالوا هٰذا ما وَعَدَنَا اللَهُ وَ رَسولُه؛ [گفتند] این چیز جدیدی نیست، خدا گفته بود که می‌آیند، برایتان دشمن هست، دشمنانها می‌آیند سراغتان، آمدند؛ وَ صَدَقَ اللَهُ وَرَسولُهُ وَ ما زادَهُم اِلّا ایمانًا وَ تَسلیما.[8] این «وَ ما زادَهُم اِلّا ایمانًا وَ تَسلیما» همان فرصت است؛ تهدید بود، از این تهدید …

شباهت جبههٔ امروز دشمن علیه جمهوری اسلامی به جنگ احزاب

لذا در سوره‌ی احزاب مشاهده میکنید: وَ لَمّا رَءَا المُؤمِنونَ الاَحزابَ قالوا هذا ما وَعَدَنَا اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُم اِلّآ ایمانًا وَ تَسلیمًا.[2] قضیّه‌ی احزاب قضیّه‌ی مهمّی بود. یعنی در مقام مقایسه، اگر بخواهیم جبهه‌ی امروز دشمن علیه جمهوری اسلامی را در صدر اسلام مشابه‌سازی بکنیم، میشود جنگ احزاب. امروز خب مشاهده میکنید دیگر؛ همه‌ی دنیاپرستان و قدرت‌طلبان و جنایت‌کاران و اهل زور و ظلم و طغیان در سرتاسر عالم، در رده‌های مختلف اقتدار، در مقابل جمهوری اسلامی صف کشیده‌اند و حمله هم کرده‌اند و دارند از همه‌ی جوانب حمله هم میکنند؛ عین همین قضیّه در جنگ احزاب اتّفاق افتاد. خب همه‌ی جمعیّت مدینه آن روز شاید به ده هزار نفر نمیرسید؛ زن و مرد و کوچک و بزرگ و بچّه و مانند اینها. احزاب -یعنی کفّار و مشرکین مکّه- از تمام اقوام موجود در آن منطقه، مردان زبده‌ی جنگی‌شان را انتخاب کردند، ده هزار نفر شدند! حمله کردند به مدینه؛ این قضیّه‌ی …

تطبیق اتحاد دشمنان در جنگ احزاب بر دشمنی امروز آمریکا، انگلیس و رژیم صهیونیستی

… دیگر قبائلِ کوچک بودند؛ اما در جنگ احزاب، همه‌ی قبائل مشرک مکه و غیر مکه و ثقیف و غیره آمدند متحد شدند؛ ده هزار نفر نیروی رزمنده فراهم کردند؛ یهودی‌هایی هم که همسایه‌ی پیغمبر بودند و امان‌یافته‌ی پیغمبر بودند، خیانت کردند؛ اینها هم با آنها همکاری کردند. اگر بخواهیم این را با امروز مقایسه کنیم، یعنی آمریکا با آنها مخالفت کرد، انگلیس مخالفت کرد، رژیم صهیونیستی مخالفت کرد، فلان رژیم مرتجعِ نفتخوار مخالفت کرد. پولهاشان را خرج کردند، نیروهاشان را جمع کردند، یک جنگ احزاب درست کردند؛ جنگ احزابی که دلها را خیلی ترساند. اوائل همین سوره میفرماید: «و اذ قالت طائفة منهم یا اهل یثرب لا مقام لکم فارجعوا» ؛[5] مردم را میترساندند. الان هم همین جور است. الان هم یک عده‌ای مردم را میترسانند: آقا بترسید. مقابله‌ی با آمریکا مگر شوخی است؟ پدرتان را در می‌آورند! آن جنگ نظامی‌شان، این …

دو نگاه منافقان و مؤمنان به این حادثه به‌عنوان آیینهٔ وضع امروز

… دید است در مقابله‌ی با این حوادث؛ یک دید دیگر این است که میگوید: «و لمّا رأی المؤمنون الأحزاب قالوا هذا ما وعدنا اللَّه و رسوله و صدق اللَّه و رسوله و ما زادهم الّا ایمانا و تسلیما».[2] این هم یک دید است. هر دو مال یک حادثه است. هر دو مال حادثه‌ی احزاب است. یک عده وقتی احزاب را میبینند، میگویند: «ما وعدنا اللَّه و رسوله الّا غرورا»؛ عده‌ای دیگر وقتی احزاب را میبینند، میگویند: «هذا ما وعدنا اللَّه و رسوله و صدق اللَّه و رسوله و ما زادهم الّا ایمانا و تسلیما». این مهم است. این دارد وضع فعلی ما را به ما نشان میدهد.

کندن خندق و ناکامی آخرین حملهٔ قریش به مدینه

… لذا مشکلات فراوانی وجود داشت. سخت‌تر از همه، پیغمبر کار کرد. در کندن خندق، هرجا دید کسی خسته شده و گیر کرده و نمیتواند پیش برود، پیغمبر میرفت کلنگ را از او میگرفت و بنا میکرد به کار کردن؛ یعنی فقط با دستور حضور نداشت؛ با تنِ خود در وسط جمعیت حضور داشت. کفّار، مقابل خندق آمدند، اما دیدند نمیتوانند؛ لذا شکسته و مفتضح و مأیوس و ناکام مجبور شدند برگردند. پیغمبر فرمود تمام شد؛ این آخرین حمله قریش مکه به ماست. از حالا دیگر نوبت ماست؛ ما به طرف مکه و به سراغ آنها میرویم.

پیش‌بینی پیامبر از گشوده شدن کاخ‌های کسری و قیصر

… زندگی میکردند و چه آنها که در مکه کینه‌ی پیغمبر را در دل میپروریدند با یکدیگر همدست شدند، گفتند بیائید کار اسلام و نظام اسلامی را یکسره کنیم، به طرف مدینه هجوم آوردند. پیغمبر در آن هوای گرم و با دهان روزه به مسلمانان فرمود تا اطراف مدینه را خندق بکنند. وقتی خود پیغمبر با یارانش کلنگ در دست، به حفر خندق مشغول بودند، تیزی کلنگ پیغمبر بر سنگی فرود آمد و برقی از آن جست. پیغمبر به اصحابش که تلاش‌کنان و عرق‌ریزان مشغول تلاش بودند گفت: من در این برق کاخهای کسری را دیدم که به دست شما گشوده خواهد شد. وقتی کلنگ دیگر بر آن سنگ سخت فرود آمد، برقی جستن کرد. پیغمبر به یارانش فرمود من در روشنی این برق کاخهای قیصر را دیدم که در قبضه‌ی شما قرار خواهد گرفت. پیغمبر به یارانش فرمود شما پس از آنکه در این جنگ پیروز شدید، نوبت تهاجم شما به ابرقدرتها فرا میرسد. اگر تا امروز آنها به شما حمله آوردند، از امروز به بعد نوبت حمله‌ی شماست. بگذار ابرقدرتها از خودشان دفاع کنند ببینیم چگونه دفاع خواهند کرد!

کندن خندق پیش از رسیدن لشکر متحد قریش برای دفاع از مدینه

… [است]. همۀ نیرویشان را جمع کردند، از دیگران هم کمک گرفتند، آمدند سراغ پیغمبر؛ گفتند می‌رویم او را و یاران نزدیکش را ـ دویست نفر، سیصد نفر، پانصد نفر ـ همه را قتل‌عام می‌کنیم؛ مدینه را هم غارت می‌کنیم، برمی‌گردیم، آسوده؛ دیگر هیچ اثری از اینها نخواهد ماند. پیغمبر اکرم قبل از آنکه اینها برسند به مدینه، از قضایا مطّلع شد، آن خندق معروف را کَند. خندقی که یک طرف مدینه که قابل نفوذ بود ـ چون آن طرف‌های دیگرِ مدینه قابل نفوذ نبود، زمین طوری نبود که بتوانند نفوذ کنند ـ آن طرفی که قابل نفوذ بود، آنجا را سرتاسر خندقی به عرض چهل متر تقریباً کَندند. ماه رمضان هم بود، سال سختی هم بود، بنا به بعضی از روایات هوا هم خیلی سرد بود، خیلی مشکلات داشتند مردم، بارندگی هم آن سال نشده بود، درآمدی هم نداشتند. خودِ پیغمبر رفت در آنجا، سخت‌تر از همه پیغمبر کار کرد؛ یعنی در کندن خندق خودِ او رفت کلنگ گرفت،[35] هرجا دید …

افزایش ایمان مسلمانان با هجوم احزاب به‌عنوان تحقق وعدهٔ الهی

… وَ الجِنِّ یوحی بَعضُهُم اِلیٰ بَعضٍ زُخرُفَ القَولِ غُرورا»؛[13] هم دشمنان جنّی، هم دشمنان انسی وجود دارند و اینها به هم کمک هم میکنند؛ سیستم‌های اطّلاعاتیِ خیلی از کشورها علیه ما با همدیگر همکاری میکنند؛ یوحی بَعضُهُم اِلیٰ بَعضٍ زُخرُفَ القَولِ غُرورا. لذا بود که در اوّل اسلام در جنگ احزاب وقتی که همه‌ی نیروهای دشمنِ پیغمبر از قبایل عرب، از انواع و اقسام قبایلی که در مکّه بودند، در طائف بودند، در جاهای دیگر بودند، دُور هم جمع شدند، با همدیگر همدست شدند، یهودی‌ها را هم که در نزدیک مدینه بودند دیدند و با خودشان همراه کردند، خب این خیلی حادثه‌ی عجیبی بود برای مسلمانها [امّا] مسلمانها تعجّب نکردند. قرآن میفرماید: وَ لَمّا رَءَا المُؤمِنونَ الاَحزابَ قالوا هذا ما وَعَدَنَا اللهُ وَ رَسولُه وَ صَدَقَ اللهُ وَ رَسولُه؛ یعنی وقتی که دیدند دشمنان را که این جور علیه آنها حرکت کردند، گفتند همین وعده را خدای متعال داده بود که شما دشمنانی خواهید داشت و می‌آیند و به شما حمله میکنند، حالا آمده‌اند؛ پس این حرکت دشمن موجب شد که اعتقاد ما بیشتر بشود، چون «صَدَقَ اللهُ وَ رَسولُه»؛ این پیشگوییِ خدای متعال و پیغمبر خدا تحقّق پیدا کرد؛ وَ ما زادَهُم ‌اِلّاٰ ایمانًا وَ تَسلیما.[14]

تضرع و دعای پیامبر در کنار تدابیر نظامی هنگام محاصرهٔ مدینه

… اسوه است - در هنگامه‌های سخت، ملاحظه نمی‌کرد که تضرّع او پیش خدا و کمک خواستن او از خدا ممکن است در ذهن مخاطبان و شاهدان و ناظران، این تأثیر را بگذارد که او به خودی خود ناتوان است. به صراحت می‌گفت من به خودی خود ناتوانم و بدون کمک خدا از من کاری برنمی‌آید. در جنگ احزاب، در حالی که همه دشمنان از اطراف، مدینه و پیامبر و گروه مؤمنین را محاصره کرده بودند، با این نیّت که اسلام و قرآن و پیام جدید را به‌کلّی از بیخ و بن بکَنند، پیامبر اکرم در کنار آرایش نظامی، در کنار تدابیر بسیار هوشمندانه‌ای که در آن‌جا به کار برد، در کنار تحریض مردم بر مقاومت، در مقابل چشم مردم بر زمین زانو گذارد! بارها این کار تکرار شد که در کتابهای سیره هست. پیامبر دستش را بلند می‌کرد، تضرّع می‌کرد، اشک می‌ریخت و می‌گفت: پروردگارا! به ما کمک کن و نصرتت را به ما برسان و به ما توفیق بده.

واکنش متفاوت مؤمنان و بیماردلان به محاصرهٔ مدینه

… کسانی که مخالف معنویتند، دشمنی میکنند؛ کسانی که اهل ظلمند، دشمنی میکنند؛ کسانی که اهل فسادند، دشمنی میکنند؛ کسانی که به هر جهتی معنویت و دین را برنمیتابند، دشمنی میکنند. «و لما رأی المؤمنون الاحزاب قالوا هذا ما وعدناالله و رسوله و صدق الله و رسوله»[24] . وقتی در جنگ احزاب، قریش از یک طرف، یهود از یک طرف، ثقیف از یک طرف و انواع و اقسام دشمنان از اطراف حمله کردند و مدینه را محاصره نمودند، در آن‌جا مردم دو دسته شدند؛ مؤمنین یکطور، غیرمؤمنین و کسانی که «فی قلوبهم مرض»[25] بود، یک طور دیگر. آنهایی که در دلشان مرض بود میگفتند: «ما وعدناالله و رسوله الا غرورا»[26] ؛ ما فریب خوردیم؛ اسلام نتوانست به ما عزّت و امنیت دهد و ما را نجات بخشد. ببینید؛ اطراف مؤمنین را محاصره کرده بودند. این حزبها و گروههای دشمن، شرقیاش، غربیاش، همسایه‌اش، دوردستش، همه دست به دست هم داده بودند، سر به هم آورده بودند و به دولت اسلامی حمله کرده بودند؛ اما مؤمنین …

پیکار امیرالمؤمنین (ع) با عمرو بن عبدود و زخمی شدن پیشانی او

البته امیرالمؤمنین، خود بارها و بارها خبر داده بود و از نزدیکان آن حضرت، تقریباً همه آن را میدانستند. در زمان پیامبر، به هنگام جنگ خندق، امیرالمؤمنین - که جوان نوخاسته‌ی بیست و چند ساله‌ای بود - با عمرو بن عبدود مبارزه کرد و آن پهلوان معروف عرب را - که قریش و غیرقریش، بزرگش میشمردند و یقین داشتند که او دیگر کار پیامبر و مسلمانان را یکسره خواهد کرد - به درک واصل کرد و برگشت و در این مبارزه، پیشانی حضرت زخم برداشت و خون از پیشانی مبارک امیرالمؤمنین جاری شد. او خدمت پیامبر آمد. آن حضرت، نگاهی کرد. خونِ چهره‌ی امیرالمؤمنین، دل پیامبر را سوزاند. این جوان مبارز، این جوان فداکار، این جوان محبوب و عزیز، رفته این کار بزرگ را هم کرده و برگشته و حال پیشانیش خون‌آلود شده است. پیامبر فرمود: علی جان! بنشین. امیرالمؤمنین …

داوطلب شدن شجاعانهٔ امیرالمؤمنین (ع) هنگامی که همه سر به زیر انداختند

در تمام دوران مکّه، یک لحظه رعایت و ملاحظه‌ى خشونتها و عصبیّت‌ها و مخالفتها و دشمنى‌ها را نکرد و از حق دفاع کرد. در تمامِ دوران مدینه در هرجایى که خطر بود، علىّ‌بن‌ابى‌طالب آنجا بود و هیچ چیز را ملاحظه نکرد. در قضیّه‌ى خندق آن وقتى که همه سرها را به زیر انداختند، او بلند شد و شجاعانه داوطلب شد، یعنى براى وجود خود هیچ حیثیّتى جز حیثیّت دفاع از اسلام و دفاع از حق قائل نبود. [اصل] براى او همین یک کار بود که از حق دفاع کند.

همدستی مشرکان قریش و ثقیف، اهل کتاب و منافقان برای کوبیدن اسلام

… روبه‌رو بود. همه‌ی بدها، همه‌ی آدمهاى حیوان‌صفت و دَدمنش، در مقابل آن بزرگوار و اسلامِ او صف کشیدند. وقتى به مدینه تشریف آورد، شما ببینید دشمنی‌هایى که با پیغمبر در دوران مدینه شد، چقدر خونین و خباثت‌آمیز و از سوى چه آدمهاى شریر و انسانهاى پلیدى صورت گرفت. احزابى که در قرآن سوره‌اى [هم] به نام «احزاب» هست، عبارتند از جناحهاى مختلفى که در مقابل اسلام و رهبر عالی‌قدر آن صف‌آرایى کردند؛ در میان آنها مشرکین قریش بودند، مشرکین ثقیف بودند، اهل کتابِ دورافتاده‌ی از کتاب بودند، یهود و نصارا بودند، منافقین بودند؛ همه یکدل و یکدست شدند براى کوبیدن آن اسلام. اسلام بود با آن داعیه‌ها، با آن زیبایی‌ها، با آن درخشندگی‌ها.در دوران حکومتهاى طولانىِ سلاطین بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، آن کسانى که دم از اسلام واقعى و اسلام محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله) میزدند، زیر انواع فشارها و شکنجه‌ها و اختناقها و مواجه با انواع توطئه‌ها …

تقویت ایمان مؤمنان با تحقق وعدهٔ الهی در همدستی دشمنان

… باشد؛ باید انتظار دشمنى را از آنها داشته باشد. آن روزى که ما پشت سر امام عظیمِ عَلَم‌دارِ اسلام ناب و واقعى، به سمت مطرح کردن شعارهاى اسلام واقعى حرکت کردیم، میدانستیم که دشمنها و قدرتها و ابرقدرت‌ها در مقابل ما صف‌آرایى میکنند. در صدر اسلام هم همین‌جور بود. آن روزى که یهودی‌ها و منافقین و کفّار و مشرکین، اطراف مدینه‌ی پیغمبر را محاصره کردند و جنگ احزاب ‌-خندق- را به وجود آوردند، مؤمنین واقعى گفتند: وَلَ‌مّا رَءَا المُؤمِنونَ الاَحزابَ قالوا هـّْذا ما وَ عَدَنَا اللهُ وَ رَسولُه؛[5] این چیز تازه‌اى نیست؛ خدا و رسولش به ما گفته بودند که بدها و شریرها و فاسدها علیه شما همدست خواهند شد. ایمانشان قوی‌تر شد؛ چون دیدند وعده‌ی الهى راست درآمد.

رویارویی همهٔ ایمان با همهٔ کفر در نبرد علی (ع) و عمرو

در میدان جنگ خندق که به نام جنگ احزاب نیز معروف است -یعنی جنگی که همه‌ی گروههای کافر در آن دست به دست هم دادند تا اسلام را به زانو درآورند- وقتی سرباز شجاع اسلام علی بن ‌ابی طالب (علیه‌السلام) به میدان عمروبن‌عبدود وارد شد، پیغمبر فرمود: «قَد بَرَزَ الاِیمانُ کُلُّه إِلَی الکُفرِ کُلِّه» کفار همه‌ی نیروی خود را در عمروبن‌عبدود متمرکز کردند، او را به میدان اسلام فرستادند و او با غرورش می‌اندیشید که شکست حکومت اسلامی بدست اوست. اما نیروی رزمنده‌ی مؤمنِ اسلام یعنی امیرالمؤمنین او را در خاک و خون غلتاند و همان‌جا بود که دروازه‌ای که نظام اسلامی را به سوی منطقه‌ی نفوذ ابرقدرتها میگشود، باز شد. همه‌ی نیروهای دست‌به‌دستِ هم‌داده منهدم شدند. وقتی عمروبن‌عبدود به خاک و خون غلتید، در حقیقت …

تشبیه جنگ تحمیلی به جنگ خندق و نوید فتوحات جهانی

… خدا را به جهاد بگرائید با جانتان، با مالتان، با زبانتان و این وظیفه‌ی همه‌ی ماست و من تذکراتی را در خطبه‌ی دوم به شما برادران و خواهران و عموم ملت عزیز ایران برای آمادگی و کمربستگی در راه این جهاد مقدس عرض خواهم کرد. این جنگ برای ما یک جنگ مقدس و مبارک است. دشمن خیال کرد ما را با کشاندن به این جنگ نابود خواهد کرد، اما همچنانی که پس از جنگ خندق، کفار متلاشی و متفرق و نابود شدند و سلسله‌ی تهاجمات اسلامی تا سالیان درازی دنیا را تکان داد، این جنگ خندق هم ما را وارد دُر پایان‌ناپذیر فتوحات جهانی خواهد کرد.

از نگاه ایشان مهم‌ترین جنگ پیامبر با بیشترین سپاه دشمن

… در تمام این یک ماه بیایند. یک مورد فقط توانستند و آن‌هم این بود: این آقا با دو سه نفر همراهش، بلند شدند آمدند و خودشان را به این‌طرف رساندند. غرور و تکبر و آن حالت تفاخری که او داشت، مهم‌ترین نقطۀ این شخصیت بود. آن‌طرفی‌ها هم گفتند که دیگر قضیۀ مدینه حل شده! جنگ احزاب، جنگ مهمی است. به نظر من مهم‌ترین جنگ پیغمبر، از اول تا آخر، جنگ احزاب است؛ بسیار جنگ عجیبی است؛ هیچ‌وقت این‌قدر جمعیت درمقابل پیغمبر نیاورده بودند، آمدند که دیگر قضیه را تمام کنند و برگردند؛ همۀ نیرویشان را هم جمع آوردند.

فرار احزاب پس از کشته شدن عمرو و فرستادن تندباد الهی

… هیچ‌کدام هم نتوانسته‌اند و آنجا کاملاً سرافکنده شده‌اند و عصبانی هستند و زنجیر می‌جَوند[18]؛ این آقا توانست و آمد. حالا درمقابل این شخص باید یک حرکت خدایی انجام گیرد. غرور، درمقابلِ این است، که آن غرور، غرور پوچ هم نبود. حضرت نشان داد که غرور پوچ هم نبود؛ او را به زمین انداخت، روی سینه‌اش نشست، سرش را برید و قضیه را تمام کرد؛ آنها هم «فَاَرسَلنا عَلَیهِم ریحاً وَ جُنوداً لَم تَرَوها»[19]؛ فرار کردند و رفتند. (79/8/18)

پیکار امیرالمؤمنین (ع) جوان با عمرو بن عبدود و زخمی شدن پیشانی او

البته امیرالمؤمنین، خودشان بارهاوبارها خبر داده بودند؛ همه می‌دانستند. از نزدیکان امیرالمؤمنین، تقریباً همه می‌دانستند. از زمان پیغمبر، در جنگ خندق، وقتی‌که امیرالمؤمنین که یک جوان نوخاسته‌ای بود ـ آن حضرت آن‌وقت شاید کمتر از سی سال داشتند ـ وقتی رفتند با عمروبن‌عبدود مبارزه کردند و آن پهلوان معروف عرب که قریش و غیر قریش و همه، او را بزرگ می‌شمردند و یقین داشتند که او دیگر کار پیغمبر و مسلمان‌ها را یکسره خواهد کرد، امیرالمؤمنینِ جوان رفت او را به درک واصل کرد و برگشت. در این مبارزه، پیشانی حضرت زخم برداشت و خون از پیشانی مبارک امیرالمؤمنین نازل شد. آمد خدمت پیغمبر، پیغمبر یک نگاهی کردند، خونِ چهرۀ امیرالمؤمنین، دل پیغمبر را سوزاند. این جوان مبارز، این جوان فداکار، این جوان محبوب و عزیز، رفته این کار بزرگ را هم کرده است و برگشته است، حالا صورت خون‌آلود، پیشانی خون‌آلود. پیغمبر فرمودند: علی جان! بنشین. …

تدبیر پیامبر در سلب اعتماد میان بنی‌قریظه و قریش

… - مشترکاً - از آن‌جا وارد مدینه شوند و از پشت به پیغمبر خنجر بزنند! پیغمبر در اثنای توطئه اینها، ماجرا را فهمید. محاصره مدینه، قریب یک ماه طول کشیده بود؛ در اواسط این یک ماه بود که اینها این خیانت را کردند. پیغمبر مطّلع شد که اینها چنین تصمیمی گرفته‌اند. با یک تدبیر بسیار هوشیارانه، کاری کرد که بین اینها و قریش به هم خورد - که ماجرایش را در تاریخ نوشته‌اند - کاری کرد که اطمینان اینها و قریش از همدیگر سلب شد. یکی از آن حیله‌های جنگىِ سیاسىِ بسیار زیبای پیغمبر همین‌جا بود؛ یعنی اینها را علی‌العجاله متوقف کرد تا نتوانند لطمه بزنند. بعد که قریش و همپیمانانشان شکست خوردند و از خندق جدا شدند و به طرف مکه رفتند، پیغمبر به مدینه برگشت. همان روزی که برگشت، نماز ظهر را خواند و فرمود نماز عصر را جلوِ قلعه‌های بنیقریظه میخوانیم؛ راه بیفتیم به آن‌جا برویم؛ یعنی حتّی یک شب هم معطل نکرد؛ رفت و آنها …

همدستی گروه‌های مختلف علیه مدینه و مرکز قدرت نبوی

… و آن، حمله کردن به اسلام بود؛ این پدیده‌ى عجیبى نیست؟ این پدیده براى ما آشنا نیست؟ این پدیده براى ما عبرت‌آموز نیست؟ روم با اسلام جنگید، ایران با اسلام جنگید، یهود با اسلام جنگیدند، نصارا با اسلام جنگیدند، قریش با اسلام جنگیدند، ثقیف[3] با اسلام جنگیدند؛ همه‌ى گروه‌هایى که میتوانستند از خودشان نمودى نشان بدهند، شمشیر به دست گرفتند و علیه اسلام شروع کردند جنگیدن که یکى از مظاهر آن، همین جنگ احزاب بود که به اسم «جنگ احزاب» هم نامیده شده است، زیرا که احزاب مختلف با یکدیگر همدست شدند و فرقه‌ها و گروه‌ها و گروهکها و تشکیلات مختلف ریختند سر مدینة‌الاسلام و مرکز قدرت نبوى؛ این را ما در تاریخ دیده بودیم. بنابراین مؤمنین تعجّب نکردند وقتى ‌که بعد از پیروزى انقلاب اسلامى، آمریکا با ایران جنگید، اسرائیل با ایران جنگید، شوروىِ آن روز با ایران جنگید، مرتجعین با ایران جنگیدند، گروه‌هایى که در طول زمان با هم دعوا داشتند، اختلافها را …

شرکت پیامبر در خندق‌کنی و گرسنگی کشیدن همراه مردم

… میخورد؛ با آنها مى‌نشست؛ با آنها محبّت و مدارا میکرد؛ قدرت، او را عوض نکرد؛ ثروت ملّى، او را تغییر نداد؛ رفتار او در دورانهاى سخت و دورانهایى که سختى برطرف شده بود، فرقى نکرد؛ در همه حال با مردم بود، از مردم بود، رفقِ به مردم میکرد، عدالت براى مردم میخواست. در جنگ خندق وقتى‌ که مسلمین در مدینه از همه ‌طرف تقریباً محاصره بودند و غذا به مدینه نمى‌آمد و آذوقه‌ى مردم تمام شده بود ــ به طورى که گاهى دو روز، سه روز کسى غذا گیرش نمى‌آمد که بخورد ــ در همان حال پیغمبر اکرم خودش با مردم شرکت کرد در خندق کندن در برابر دشمن، و گرسنگى کشید مانند مردم. در روایت دارد فاطمه‌ى زهرا (سلام ‌الله‌ علیها) که براى حسن و حسین که کودکان خردسالى بودند، مقدارى آرد دست و پا کرده بود و نان مختصرى پخته بود، دلش نیامد که پدر خود را گرسنه بگذارد؛ تکّه‌اى از آن نانى که براى بچّه‌ها پخته بود، براى پیغمبر برد. پیغمبر فرمود: …