ماندن هفتساله در حبشه برای تبلیغ و پایدار کردن اسلام
… چرا هفت سال معطّل شده؟ دلیلش چیست؟ با توجّه به شخصیّت جناب جعفر، باید یک دلیل قابل قبول و منطقی برایش پیدا کرد. البتّه مطالعات من در این مسئلهی جناب جعفر خیلی وسیع هم نیست، به قدر آقایان نیست؛ لکن همان مقداری که نگاه کردم، دلیلی برای این معنا من نیافتم. به نظرم میرسد فقط برای «تبلیغ» بوده؛ یعنی این بزرگوار حبشه را دروازهی آفریقا برای اسلام قرار دادند که همینجور هم هست؛ اوّلین جایی در آفریقا که اسلام را قبول کرده حبشه است. ایشان ماند برای اینکه اسلام را آنجا پایدار کند، در حالی که میدانست ــ قاعدتاً میدانسته، یقیناً میدانسته ــ که پیغمبر آمده مدینه، مردم استقبال کردهاند، پیغمبر حکومت تشکیل داده و مشغول جنگهایی شده؛ جنگ بدر، جنگ اُحد، جنگهای متعدّد. هفت سال از این ماجراهای مهمّ سیاسی و اجتماعی عظیم و نامهنگاریهای پیغمبر و حرکت گروههای مختلف به اطراف گذشته و قاعدتاً نمیشود بگوییم از اینها بیاطّلاعِ محض بودند؛ حالا ولو تفصیلاً نه، لکن اجمالاً اطّلاع داشتند؛ در عین حال، …
محبوبیت فراوان نزد پیامبر و شباهت به او در خَلق و خُلق
… ارزشِ برگشتنِ یک مسافر به قدر فتح خیبر است ــ که فتح خیبر یک چیز عجیبی است؛ اصلاً در تاریخ فتوحات پیغمبر، جزو آن نقاط برجسته است، مثلاً شبیه فتح مکّه است؛ یک چیزی از این قبیل ــ پیغمبر میگوید نمیدانم به فتح خیبر خوشحالتر باشم یا به آمدن جعفر خوشحال باشم؛ پس پیغمبر خیلی ایشان را دوست داشته. خب جنابعالی[4] هم خواندید آن روایت را که پیغمبر میفرمایند «اَشبَهتَ خَلقی وَ خُلقی»؛[5] در زمان حیات پیغمبر، شبیهترین مردم به پیغمبر، جناب جعفر بوده که شیعه و سنّی از قول پیغمبر نقل کردهاند که پیغمبر فرمود «تو شبیه منی، هم در خَلق، هم در خُلق». خب پیغمبر ایشان را خیلی دوست داشته؛ با وجود این دوستی، پای ایشان به مدینه رسیدهنرسیده، او را میفرستند جنگ، آن هم تقریباً با خبر از شهادت! این خیلی مهم است. این اغماض، این گذشت از طرف پیغمبر اکرم برای یک شخصیّت محبوب و نزدیک به خودش، به نظر من نکتهی مهمّی …
قدردانی از موسوعهٔ دهجلدی و آثار تولیدشده دربارهٔ او
در مورد جناب جعفر، خب کارهایی که بیان کردید بسیار مهم است؛ یعنی بیش از آن مقداری است که ما به طور عادّی حدس میزدیم یا حدس میزنیم که کار انجام بگیرد. این موسوعهی دهجلدی یا بقیّهی کارهایی که انجام گرفته کارهای بزرگی است، کارهای مهمّی است و بنده صمیمانه تشکّر میکنم از همهی آقایانی که در تولید این کارهای بزرگ و مهم نقشآفرینی کردند.
اعلام شهادت و مقام او از سوی پیامبر در جمع مردم
… که گریه نکن؛ حالا یا [گفتند] گریه نکن یا چیز دیگر؛ [به هر حال] او را تسلّی دادند، فرمودند که خداوند متعال به جعفر دو بال عنایت کرد و در بهشت با ملائکه پرواز میکند؛ مقامش این است. این را که گفتند، اسماء گفت یا رسولالله! این را به مردم بگو، این را در جمع بگو. پیغمبر گفت باشد. آمدند صدا کردند مردم را که بیایید پیغمبر میخواهند صحبت کنند. [مردم] آمدند؛ پیغمبر فرمود جعفر شهید شده و اینجوری است. این درس است؛ ما دربارهی شهدایمان نباید کمکاری کنیم؛ این نشان میدهد که ما بایستی فضایل شهدا را بیان کنیم؛ این خودش یک نکتهای است در زندگی جناب جعفر؛ باید راجع به اینها بگوییم.
لزوم و فایدهٔ احیای شرححال او و ادامهٔ این کار
جدّاً از همهی آقایان خیلی متشکّریم، بخصوص مؤسّسین این کار که احیا میکنید تاریخ را؛ یعنی شخصیّت بزرگی مثل جناب جعفربنابیطالب یا مثلاً جناب حمزه وقتی حالاتشان گفته میشود، فقط مسئلهی بیان حال یک شخص نیست؛ در واقع، تاریخ بیان میشود و باید هم به این جهت توجّه داشت که درسهای تاریخیِ این شرححال چیست. کار بسیار خوبی است، کار لازمی است، کار مهمّی است، کار مفیدی است و انشاءالله موفّق باشید و ادامه بدهید.
درسآموزی از سیرهٔ او در مواجهه با بیگانه
… گوناگون در دنیا با دوستان مواجهیم، با دشمنان مواجهیم، با بیطرفها مواجهیم، با بیخبرها مواجهیم، از ما سؤال میکنند، از ما میپرسند؛ مخفی کنیم، پنهان کنیم، یک چیزی را نگوییم؛ نه، همان را که خدای متعال بیان کرده، بیان کنیم. البتّه این با تقیّه منافاتی ندارد؛ تقیّه جایش یک جای دیگر است و خب [نظر] قرآن هم در مورد تقیّه مشخص است: اِلّا اَن تَتَّقوا مِنهُم تُقاة.[11] پس بنابراین به نظر من این هم یک نکتهای است که ما از سیرهی جناب جعفر به دست میآوریم.