… انجام میگرفت در حوزهی مأموریّت ما که انجام نگرفت؛ یا بهخاطر اینکه ما نفهمیدیم، دقّت نکردیم، تعقیب نکردیم، مشورت نکردیم، پرسوجو نکردیم و ندانستیم، یا نه، دانستیم، تنبلی کردیم، امروز و فردا کردیم، [گفتیم] حالا انشاءاللّه بعداً، فردا، و ضایع شد، فوت شد. اگر ماها عقل داشته باشیم، باید دنبال ریاست ندویم؛ واقعاً اینجوری است. باید دنبال ریاست نرویم؛ ریاست این تبعات را دارد. بعضی میدوند دنبال ریاست، نمیفهمند که نفْس این آمریّت و ریاست، این خطرات را دارد که روز قیامت وقتی او را بیاورند، مغلولاً[2] میآورند؛ این چیز خیلی مهمّی است. مغلولاً میآورند او را در پای محاسبهی الهی.
بیخردی تلاش افراطی برای کرسیهای ریاست و نمایندگی مجلس
اینها را باید ما بفهمیم؛ اینها را باید بفهمیم. دنبال کرسیهای ریاست [بودن] -چه ریاست اجرائی، چه ریاست تقنینی؛ میبینید برای نمایندگی مجلس بعضی خودشان را میکُشند، اگر چنانچه راه پیدا نکنند به هر دلیلی یا مثلاً فرض کنید صلاحیّتش را تأیید نکنند یا رأی نیاورد و غیره، خودش را به آب و آتش و در و دیوار میزند که چرا نشد- عقل نیست، تدبیر نیست. ملاحظه کردید؟ اگر چنانچه این ریاست، مایهی یک چنین دغدغهای است، خب انسان رها کند؛ مگر اینکه واقعاً متوجّه انسان بشود و واجب باشد برای انسان؛ آن[جا] بله [لازم است].
رد عنوانطلبی جوانان و توصیه به نقشآفرینی واقعی در بدنهٔ کشور
البته جوانها حواسشان باشد، من هیچ توصیه نمیکنم که شما اولِ درس خواندن بروید و عضو عالی فلان اداره -مشاور وزیر یا غیر آن- بشوید؛ نه، این طور چیزها را اصلاً من قبول ندارم؛ اسم و عنوانی که انسان را از لحاظ اعتبار بالا بیاورد، اما از لحاظ واقعیت در آن چیزی نباشد، فایدهای ندارد. در پیچ و خم تشکیلات عظیم فعالیت کشور -چه فعالیت اقتصادی، چه فعالیت اداری- و هر جائی ممکن شد، بشوید یک پیچ، بشوید یک مهره! در این کارخانهی عظیم، هر کدام از پیچها شل باشد، محصول خراب خواهد شد. در خط تولید دیدهاید؛ کارگرها ردیف میایستند و هر کدام کارشان عبارت است از این که این پیچ یا مهره را محکم کنند یا کارهای دیگر را انجام بدهند. دانه دانهی این کارها، در مجموعهی کارکرد این …
نداشتن چشمداشت به جایگاه خاص و پذیرش هر کاری که مجموعه بسپارد
… خب چایى به عهدهی شما، میرفتم عبایم را میگذاشتم کنار، آستینهایم را هم بالا میزدم، از بعضى از این برادرهاى چاییریزِ اینجا که چاییشان را خوردیم -خیلى اوقات هم نپسندیدیم- بهتر هم چایى درست میکردم![5] نه اینکه فقط بگویم، نخیر، واقعاً آماده بودم براى این کار. بنده با این روحیه وارد شدم.بارها به دوستانم میگفتم من آن کسى نیستم که اگر وارد یک اتاقى شدم بگویم آن صندلى مال من است، اگر خالى بود بروم آنجا بنشینم، اگر خالى نبود قهر کنم بروم بیرون؛ نخیر، بنده هیچ صندلى خاصّى در هیچ اتاقى ندارم، من وارد اتاق میشوم هر جا خالى بود آنجا مینشینم. اگر مجموعه احساس کرد که اینجا براى من کم است و برد روى صندلى دیگرى نشاند خب میروم [مینشینم]؛ اگر هم نه -همان کار را مناسب دانستند- همان کار را انجام میدهم. بنده با این روحیه از اوّل انقلاب حرکت کردم. شاید آدم این حرفها را در جمع عمومى، در مردم، نگوید، ممکن است حمل بر چیزهاى دیگر بشود؛ امّا بین شماها -چون خصوصى هستیم- عرض کردم.
نقد تعیین منصب از پیش و قهر کردن در صورت نرسیدن به آن
من اعتقادم این است ما براى انقلاب باید اینجورى باشیم، از پیش معیّن نکنیم که صندلى ما آنجا است؛ اگر دیدیم آن صندلى را به ما دادند، خوشحال بشویم و برویم بنشینیم و بگوییم حقّمان بود؛ اگر دیدیم آن صندلى نشد، یا یک ذرّه گوشهاش سابیده شد، بگوییم نخیر، به ما ظلم شد، ما قبول نداریم، قهر کنیم برویم بیرون. من از اوّل این روحیه را نداشتم و سعى نکردم اینجورى باشم، بلکه بعکس. در مجموعهی انقلاب، تکلیف ما این است.
پیدایش انگیزهٔ حفظ قدرت و میز ریاست در مجاهدانی که حاکم شدند
… جز قدرت؟ آن عرب مسلمانی که تا دیروز در مدینه فقط یک مؤمنِ مجاهد بود، یک مبارز بود، شمشیرش آماده تا فریاد بسیج را بشنود و در راه خدا و در طلب شهادت برود، وقتیکه سرزمینهای اسلامی فتح میشد، همین عرب مجاهدِ مسلمان را چه کار میکردند؟ میگذاشتند حاکم فلان شهر؛ از حالا دیگر میشد حاکم. تا دیروز تمام زندگیاش خلاصه میشد در یک زندگی سادهای برای جنگیدن، برای مبارزهکردن، برای گستردن دعوت اسلام و پیام اسلام، اما امروز که به قدرت و حکومت رسیده بود، یک انگیزۀ قوی و شدیدی در او بهوجود میآمد؛ و آن انگیزۀ قدرتخواهی، حفظ قدرت، حفظ امکانات مادی، حفظ میز، هرچه گستردهترکردن و محکمکردنِ این قدرتی بود که امروز ما به آن میگوییم میز، میز ریاست، پست حکومت و امثال ذلک.
فکر منصب بالاتر در مدیر، ضربه به کار و برکت آن
… و کمانگیزگی نشان میدهیم؛ گاهی دچار آفتهای شخصی میشویم، [دچار] آفتهای روحی میشویم. مدیر اگر به فکر محبوبیّتطلبی باشد، به فکر جلوه کردن در چشم افراد باشد، مسئلهی کار را، اهمّیّت کار را در نظر نگیرد، خب این ضربه میزند دیگر؛ اینها برکت کار را از بین میبرد. [یا اینکه] به فکر مناصب آینده باشد. امروز در یک منصبی قرار داریم، جوری حرکت کنیم که خودمان را برای یک منصب بالاتر آماده کنیم؛ خب این ضربه میزند. اینجور فکر کردن، اینجور کار کردن، اینجور حرکت کردن، ضربه میزند؛ برکت کار را از بین میبرد؛ اینها هم جزو موانع کاری ما است.
نقد چشم دوختن برخی به مسندهای خالی
… آدم ضعیفی هستی، مواظب باش بر دو نفر هم ریاست نکنی! یعنی پیدا است آن ضعفی هم که حضرت فرمودند، ضعف در مدیریّت است؛ یعنی تو آدمی هستی که مدیریّت نداری؛ اگر چنانچه بر دو نفر یا بیشتر ریاست پیدا کردی، نمیتوانی کار آنها را به سامان برسانی. این، درس برای ماها است. ما -حالا همهی ما نه؛ بعضیمان این جوری هستیم- به مجرّد اینکه یک مسندی، یک جایی، یا خالی میشود یا ممکن است خالی بشود، فوراً چشم میدوزیم که برویم آنجا! خب شما اوّل نگاه کن ببین میتوانی یا نمیتوانی. حالا بحث اسمنویسی برای انتخابات مجلس است، گفتند شروع شده، همین طور بدون محابا میروند! خب شما که میخواهی بروی آنجا، آنجا سؤال دارد؛ این تواناییای که خدا به من و شما میدهد، کنارش مسئولیّت هست. این [مطلبی] که عرض …
نداشتن خواستهٔ شخصی برای شغل پس از ریاست جمهوری
… که از قول بنده مکرّر نقل شده است. در این دانشگاه بود که بنده آن مطلب را گفتم. در زمان ریاست جمهوری در این دانشگاه سخنرانی داشتم و به سؤالات پاسخ میدادم. یکی از دانشجویان در سؤال کتبی خود از من پرسید که شما بعد از ریاست جمهوری قصد دارید چه شغلی انتخاب کنید؟ - چون همه نوع حدسی زده میشد - من گفتم برای خودم شغلی در نظر نگرفتهام و نمیدانم چه پیش میآید؛ اما همینقدر بگویم که اگر امام مرا مأمور عقیدتی، سیاسی گُردان انتظامی زابل کنند و بگویند به آنجا برو، من دست زن و بچهام را میگیرم و به زابل میروم و در آنجا مسؤول عقیدتی، سیاسی آن گردان میشوم. یعنی من هیچ خواسته مشخصی در این زمینه برای خودم قائل نیستم.
لزوم اصالت ندادن مسئولان به پست و مقام
… را فراموش نکیند. مسأله خواست خدا هم امر غیر قابل فهم و مبهمی نیست. در هر کاری آنچه را که فکر میکنید تکلیف الهی است، عمل کنید. اگر تکلیف الهی با خواستههای شخصی معارض شد، خواسته شخصی را کنار بگذارید. این همان تقوای حقیقی و کاری است که برای مسؤولان لازم است. برای پُست و مقام و شغل و امثال اینها اصالت و اهمیت قائل نباشید. بحمداللَّه به این فکرها نیستید و خدا را شکر که مسؤولان بالای کشور، واقعاً دامنشان از این گونه چیزها مبّراست. اگر کسانی این گونه باشند، بایستی آنها را از محاسبات خودتان به کلّی خارج کنید.
زیر پا گذاشتن مقدسات و جنایت برای کسب مقام در کشورهای دارای تمدن مادی
… عرض کردم اگر شما امروز به قم بروید، حداقل صدنفر را میتوانید پیدا کنید که میشود اسمشان را فهرست کرد و گفت این آقایان جایزالتّقلیدند. بر خلاف گفتهی دشمن که وانمود کرد جنگ قدرتی بر سر مرجعیّت در ایران است؛ عجلهای ندارند. گفت: «کافر همه را به کیش خود پندارد»؛ اینها خودشان برای در دست گرفتن یک قدرت کوچک در کشورهای اروپایی، در امریکا و در دیگر جاهایی که با تمدن مادّی اداره میشود - مثلاً برای شهردار شدن در فلان ایالت یا فلان شهر، یا برای گرفتن فلان کرسی نمایندگی - حاضرند همهی مقدّسات را زیر پا بگذارند تا به آن مقام برسند. خودشان اینگونهاند. افسوس میخورم که شما مردم عزیز، فرصت ندارید بعضی از نوشتهها و اطّلاعاتی را که ما با آنها سروکار داریم ببینید تا بدانید که چقدر سطح دنیا در مقام پرستی و جاهطلبی نازل است. همین شخصیتهایی که در دنیا میبینید با چهرههای مرتّب و منظّم، اتو کشیده، کراوات بسته و با لبخندهای مصنوعی جلوِ دوربینهای تلویزیون ظاهر میشوند، حاضر بودهاند برای گرفتن این مقام، به همهی جنایتهای ممکن دست بزنند! اغلب اینگونهاند.
بیاهمیتی مقامها و عناوین ظاهری در برابر خدمت
… را مقامی فرض کند و بخواهد دیگری را تحقیر کند. امام، آن حکیم بزرگ و فرزانه، انصافاً با همه وجود حس میکردند که این مقاماتِ اسمی، چیزی نیست. مقام عظیم خودشان را که همان مقام رهبری بود و دنیا در مقابل آن خاضع بود، به چشم کوچکی نگاه میکردند و میگفتند: چیزی نیست. حال این چیزهایی که ما با آنها سروکار داریم که جای خود دارد! راستی این مقامها یا این اسمها و عنوانهای ظاهری چه اهمیتی دارد؟ عمده این است که کسی ببیند چقدر میتواند خدمت کند. همه باید خدمت کنند؛ همه باید کار کنند؛ همه باید از خدای متعال، کسب توفیق و طلب توفیق کنند، تا در راه کشور قدمی بردارند.
بیاعتنایی به مشاغلی که دیگران پیش از پایان ریاست جمهوری برایش در نظر گرفته بودند
من قبل از رحلت حضرت امام که دوران ریاست جمهورى داشت تمام میشد، دُوروبَرم را جمع میکردم. بعضى آدمهاى بیمسئولیّت، از پیش، بعضى از مشاغل را هم پیش خودشان به قدوقوارهی بنده بریده بودند و دوخته بودند! مکرّر مراجعه میکردند که شما رئیس نمیدانم فلان کار خواهید شد؛ بنده نه [این روحیه را نداشتم]. من گفتم اگر یک وقتى امام به من واجب کند بگوید مثلاً شما فلان کار را [به عهده بگیرید]، خب البتّه، تکلیف است، دستور امام که دیگر بُروبَرگرد ندارد؛ امّا اگر چنانچه تکلیف نباشد -و من خواهش خواهم کرد از امام که تکلیفى به من نکنند، تا من بپردازم به کارهاى فرهنگى- …
سبّاق، کسی که همواره در پی رتبهٔ بالاتر است، برخلاف انسان هدفدار
… را انداختیم کنار؛ میدان را باز کردیم. این فضایل انسانیِ زندانی را آزاد کردیم و رها؛ گفتیم بروید، هرچه میتوانید پرواز کنید. «وَ لَیَسبِقَنَّ سابِقونَ کانوا قَصَّروا وَ لَیُقَصِّرَنَّ سَبّاقونَ کانوا سَبَقوا» اما آنکسانیکه دنبال نام و نشان بودند، «سَبّاق»؛ «سَبّاق» به آن آدمی میگویند که همیشه همتش این است که آنچه بهتر است، آنچه بالاتر است، دست به آن پیدا بکند. یک آدمِ هدفی، اینطوری نیست قهراً؛ یک آدمِ هدفی، نظرش این نیست که فلان رتبۀ بالاتر را بدهند به او؛ نظرش این است که هدفش تأمین بشود.
نقد کسانی که برای ناچیزترین مقام از شرافتها چشم میپوشند
میگوید من به قدرت و حکومت از جهت آنکه یک زیور دنیایی است، علاقهای نداشتم؛ دلم برای قدرت لک نزده بود؛ قدرت را بهعنوان هدف، بهعنوان مقصود اصلی نمیخواستم. حکومت برای من بهعنوان یک جلوۀ زیبای زندگی، اساساً مطرح نبود. ای همۀ مردم غافلِ عالَم! که برای کوچکترینِ قدرتها و ناچیزترینِ مقامها، از عالیترینِ شرافتها و اصالتها چشم میپوشید؛ ای مردمی که برایتان ریاست و قدرت و حیثیّت و وجهه، هدفهای زندگی بهشمار میروند؛ علی را در شمار خود نیاورید. قدرت علی بر جامعۀ اسلامی، ریاست بر میلیونها مسلمان در شرق و غرب عالم، برای علی بسیار بیارزش است. از هرچه فکر کنید و تصور کنید، بیارزشتر و کوچکتر است. نهفقط آن قدرت عظیم، اگر همۀ دنیا را هم پیوستِ رُقعۀ جامعۀ اسلامی میکردید و به دست علی میدادید، در نظر …
استفاده از مأموریت برای رسیدن به مقام بالاتر یا امر مادی
… خود را که ازطرف نظام اسلامی به تو داده شده است، طعمه ندان. طعمه این است که شما چیزی را سر قلاب وصل میکنید و به آب میاندازید، تا ماهی بگیرید؛ یعنی یک چیز کوچکِ بیارزشِ کماهمیت را وسیله قرار میدهید برای بهدستآوردن یک چیز پُراهمیتتر که یک ماهی است. بعضی از افراد هستند که مأموریت و مسئولیت برای آنها طعمه است؛ دنبال این هستند که دستشان به جایی بند شود و از این طریق به آن چیزی که برای آنها عمدهتر است، برسند. آن چیست؟ یکوقت مقامِ بالاتر است، یکوقت یک امر مادی است، یکوقت چیزی است که جاهطلبیِ انسان را اشباع میکند. این خطاست و نباید باشد. شما باید «عمل» را خدمت و وظیفه بدانید.
مقابلهٔ امیرالمؤمنین (ع) با جاهطلبی و باندبازی طلحه و زبیر
..امیرالمؤمنین درمقابل طلحه و زبیر و دیگران که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ مقابلۀ با جاهطلبیها و باندبازیها بود. درمقابل معاویه که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ عدالت اجتماعی بود. درمقابل خوارج که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ فهم دینی و تعقّل صحیح اسلامی بود و مبارزۀ با دُگمها و تعصبها و غلطاندیشیها. (63/4/1)
طلبنکردن مقام از سوی امیرالمؤمنین با وجود سوابق مجاهدت
علی نگفت من سیزده سال در دوران غربتِ اسلام جنگیدم، حالا دیگر تازهواردها بجنگند؛ علی نگفت همۀ زحمات را تا حالا بر دوش گرفتم، حالا دیگر دیگران بکنند؛ علی نگفت نتیجۀ مجاهدتها و زحمتها و شکنجههایی که من بردم چه شده است، چرا در حکومت اسلامی به مقامی نرسیدم! حکومتش هم، حکومت مقام نبود. و حکومت اسلام، حکومتِ مقام نیست. همیشه کار کرد. بعد از آنیکه پیغمبر از دنیا رفت، هر لحظه هرچه را که وظیفۀ خود میدانست با کمال اخلاص انجام داد. آن روزی که باید فاطمۀ زهرا دختر پیامبر را در معرض دید مهاجر و انصار بگذارد، گذاشت؛ آن …
ریسمان حب مقام و جاه کشانندهٔ عمر سعد به جهنم
… مُلک ری به او خواهند داد. [بهخاطر] قدرت و حکومت، دنبال این کارِ خلاف و گناه و معصیت را گرفته. بر سر این دو راهی نمیتواند صبر کند، آنچه که او را میلغزاند، بیصبری است. بیصبری یعنی چه؟ یعنی نمیتواند درمقابل این انگیزۀ انحطاطآفرین و شرآفرین مقاومت کند. ریسمانی از حبّ مقام و جاه به گردنش افتاده، دارد او را میکشاند به جهنم، دارد او را میبرد بهطرف پرتگاه...جهنم کدام است؟ جهنم همان جایی است که ایستاده بود؛ قبل از جهنمِ آخرت، قبل از دوزخ خدا، قبل از عذابهای پروردگار؛ در همین دنیا. جهنم همان مقامی بود که عمربنسعد آنجا ایستاده بود، جهنم آن سوی خیمهگاه حسینبنعلی بود. بین حسینبنعلی و خیمهگاه عمربنسعد فاصله و واسطهای نبود. …