رفتن به محتوای اصلی

قدرت‌طلبی

نام‌های دیگر: قدرت‌نمایی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

میل به کسب و حفظ قدرت و زیان‌های فردی و اجتماعی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۸
۱۳۵۷۱۳۹۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

شاید بعضى گمان کنند که بنده از پاره‌اى نابسامانی‌ها و نارسایی‌ها در داخل مجموعه بی‌خبرم که این‌جور قضاوت میکنم. باید عرض بکنم که نه، بی‌خبر نیستم، امّا ملاک براى خوب بودن و خوب نبودن یک مجموعه چیست؟ ما کارى به کشورهاى دیگر و نظامهاى دیگر نداریم که در یک مجموعه‌ی در این سطح چه کارهایى انجام میگیرد و چه مشکلاتى به وجود می‌آید، آن ربطى به ما ندارد؛ امّا شما مقایسه کنید این مجموعه‌ی کوچک را با سایر مجموعه‌هایى که در نظام جمهورى اسلامى وجود داشته، که این مجموعه بعد از آنچه مربوط به مقام معظّم رهبرى میشده، بالاتر از همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر بوده؛ اینجا مجموعه‌ی ریاست جمهورى بوده که همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر، از لحاظ سطح ادارى و اعتبار پایین‌تر از این است.دو نکته را مورد نظر قرار بدهیم: یک نکته استفاده‌ی غیر قابل قبول از اعتبارات و سِمتها و عنوانها ‌-آنچه اصطلاحاً به آن میگویند قدرت‌نمایى- و دیگرى استفاده‌ی نامشروع از موارد مالى. البتّه در جمهورى اسلامى بحمدا‌لله‌ دستگاه‌ها همه مبنىّ بر صلاحند، خب نظام اسلامى است؛ امّا در مجموعه‌هاى مبنىّ بر صلاح [هم] بالاخره این‌جور نیست که شیطان راه پیدا نکند. حالا مقایسه کنید! ما می‌بینیم که بحمدا‌لله‌ این مجموعه از لحاظ این دو ملاک و معیار ‌-که شاید مهم‌ترین و حسّاس‌ترین ملاکها و معیارها است- سالم مانده؛ این چیز مهمّى است. خیلى مهم است که کسانى از انتساب به یک دستگاهى در سطح بالا، در جامعه و در دستگاه‌هاى گوناگونْ استفاده‌ی نامشروع نکنند. این براى من ملاک بالا و مهمّى است. این چیز قابل توجّهى است. ما این را در اینجا بحمدا‌لله‌ حاصل می‌بینیم. معلوم میشود که تدیّن برادران و توجّه مسئولین در این قسمت به اندازه‌اى بوده که توانسته از بُروز چنین مشکلى جلوگیرى کند، و همچنین در آن مقوله‌ی دوّم که عرض شد.

شاهدها (۳۲ پاراگراف)

هشدار به دانشجویان دربارهٔ رقابت بر سر پست و مقام به‌عنوان لغزشگاه بزرگ

رقابت بر سر پست و مقام. خب، در یک دوره‌ای دانشجوهای تشکلهای اسلامی و ارزشی منزوی بودند؛ مسئله‌ی پست و مقام و احیاناً چرب و شیرین و اینها مطرح نبود، اما حالا گوشه و کنار ممکن است مطرح باشد؛ لذا مراقب باشید. یکی از لغزشگاه‌های بزرگ ما انسانها و افراد بشر، همین رقابتهای بر سر پست و مقام و آبرو و اینهاست، که آدمهای گردن‌کلفت را گاهی به زمین میکوبد. البته من عقیده‌ام این است که شما جوانها همچنان که در نیروی جسمانی بر ما پیرمردها فائق هستید، در نیروی اراده و توانائىِ تسلط بر نفس هم بهتر از مائید. جوان اگر چنانچه همت کند، انگیزه داشته باشد و بخواهد عمل کند، در زمینه‌های معنوی و روحی و مبارزه‌ی با نفس هم از …

محکومیت جاه‌طلبی و دنیاطلبی در همهٔ زمان‌ها از نگاه امیرالمؤمنین

… او را میدهند، میفرمایند لیکن تو حق سؤال کردن داشتی، چون سؤال کردی، حق داری و من باید جواب بدهم؛ «فانّها کانت اثرة شحّت علیها نفوس قوم و سخت عنها نفوس اخرین»؛[2] این یک امتیازطلبی بود؛ یک عده‌ای چشم پوشیدند، یک عده‌ای به آن چنگ انداختند. مسئله‌ی چشم پوشیدن؛ یعنی قدرت‌طلبی، دنبال جاه و مقام رفتن، دنبال دنیا به هر شکل آن رفتن، از نظر امیرالمؤمنین در همه‌ی زمانها محکوم و مردود است. این آن روحیه‌ی امیرالمؤمنین است که میخواهد به ما این روحیه را تعلیم بدهد؛ باید ما از امیرالمؤمنین این را درس بگیریم؛ یاد خدا و توجه به ذکر و مناجات الهی، مهمترین علاجی است که امیرالمؤمنین برای این کار دارد.

انگیزهٔ کسب قدرت در پس سخنان به‌ظاهر موجه برخی افراد

بعضی افراد انگیزه‌شان فقط کسب قدرت است؛ این را هم ما دیده‌ایم. در همین دوره‌ی بیست‌ویکی دو ساله‌ی انقلاب کسانی را دیدیم که حرفهای به ظاهر موجّهی میزدند؛ اما حرفهایشان برخاسته از دلی شیفته و تشنه‌ی قدرت بود. در همان اوایل انقلاب، آقایانی که قدرت را در اختیار گرفتند و امام هم از آنها نهایت پشتیبانی را کردند، میخواستند راه انقلاب را به‌کلّی عوض کنند - که اگر هوشیاری و قاطعیت و صلابت امام و دقّت بعضی از کسانی که دست‌اندرکار مسائلِ اینها بودند، نمیبود، معلوم نبود که …

تشنگان قدرت بی‌اعتنا به دین و اخلاق، زمینهٔ چالش نظام

یک عدّه هم قدرت‌طلبانند؛ تشنگان قدرت. کاری به کار دین و اخلاق و اعتقاد و خدا و این چیزها ندارند. برای آنها آنچه در درجه‌ی اوّل مهم است، کسب قدرت است؛ تشنگان قدرت. اینها هم برای نظام اسلامی زمینه‌های چالشند. یک عده از کسانی که نمیتوانند مفاهیم اسلامی را درست درک کنند، اینها زمینه‌های چالش نظام اسلامیاند.

قدرت‌طلبی رهبران عراق و آمریکا و متحدانش، عامل فاجعهٔ جنگ

البتّه همان‌طورى که بارها مسئولین محترم ما و دولت گرامى ما اعلام کردند، ما در این جنگ وارد نخواهیم شد امّا احساسات ما و قضاوت ما در این جنگ مشخّص است. ما معتقدیم که ملّت عراق مظلوم واقع شد، ملّتهاى منطقه مظلوم واقع شدند، ملّت کویت مظلوم واقع شد. آنچه باعث این حادثه و غائله شد، افزون‌طلبى و قدرت‌طلبى بود. این قدرت‌طلبى منفور و زشت است، چه از سوى رهبران و رؤساى عراق و چه از سوى آمریکا و متّحدانش از اروپایى‌ها و غیرهم؛ و همین تصوّر غلط از قدرت و قدرتمندى و توهّم اختیاردارى که این قدرتهاى غاصب و ظالم براى خودشان نسبت به ملّتها قائلند، این فاجعه را به ‌وجود آورده؛ و این فرهنگ در دنیا باید عوض بشود. رؤساى کشورها، رؤساى جمهور، مسئولان ملّتها حق ندارند ملّتهاى خودشان را به ورطه‌هاى فنا و هلاک بکشانند و حق ندارند براى منافع ملّتهاى خودشان یا به نام آنها ملّتهاى دیگر را نابود کنند. این قدرتى که اینها به آن متّکى هستند یک …

تسلیم نشدن به ضرورت‌های زندگی جمعی و انجامیدن آن به هرج‌ومرج

… سوارند و مایلند در آن جایی که خودشان نشسته‌اند کشتی را سوراخ کنند. در یک قطار دارند حرکت میکنند و مایلند آن واگن یا آن اطاقی که آنها را حمل میکند در یک جایی که به نظر آنها خوش آب و هواست بایستد و اگر لازم باشد که همه‌ی قطار هم با آنها بایستد حرفی ندارند. تسلیم ضرورت‌هایی که یک زندگی جمعی بر انسان تحمیل میکند به مقتضای طبیعت اجتماعی انسان نمیشوند. این گرایش‌های قدرتمندانه و قدرت‌گرایانه به هرج و مرج منتهی میشود. علی علیه‌السلام در مقابل این گرایش میگوید «لابد للناس من امیرٍ»[2] . البته این را تصحیح کنم، آنی که در زمان امیرالمؤمنین هست آن جریان دیگر است، اگر چه چنین جریانی هم در زمان علی علیه‌السلام بوده، اما این جمله در مقابل آن جریان دیگر گفته شده. جریان دیگری که …

اصل بودن به دست گرفتن قدرت به هر قیمت و شیوه در جریان باطل

… بودن مسئلۀ دوم، سوم و چهارم و هکذا بود، مسائلِ دیگر، فرعی بود. مسئلۀ اصلی این بود که این نظام و این جامعه با حاکمیت دین اداره بشود و افرادی که در این جامعه هستند، ایمان دینی در دلشان باقی بماند و در دلشان عمق و رسوخ پیدا کند. جریان اول مشخصه‌اش این بود. جریان دوم برایش اصل این بود که قدرت را به‌دست بگیرد به هر قیمتی. می‌خواست حاکم باشد...این سیاست حاکم بر جریان دوم بود. مسئله برایش این بود که قدرت را به‌دست بگیرد، حالا با هر قیمتی، با هر شیوه‌ای، هرطور بشود قدرت را در دست نگه داشت.

تظاهر و توجیه قدرت‌طلبان برای قبضهٔ حکومت

آن‌کسی‌که برایش قدرت و قبضه‌کردن حکومت اصل باشد، این‌طور عمل می‌کند؟ نه! آن‌کسی‌که اصل برایش حکومت‌کردن است، اگر به چیزی هم عقیده نداشت، عجالتاً تظاهر می‌کند به اینکه قبول کرده، یک توجیه هم برای خودش درست می‌کند. می‌گوید حالا قبول می‌کنیم، قدرت را می‌گیریم، بعد هرطور خواستیم عمل می‌کنیم. چرا؟ چون اصل برایش قبضه‌کردن قدرت است. من نه‌اینکه در این بیان بخواهم عثمان را متهم بکنم، بگویم او برایش اصلْ قدرت بوده؛ نه، آن بحث دیگری است. حالا اصلاً وارد آن قضیه نیستیم. ممکن است عثمان عقیده‌اش این بوده که باید به روش شیخین عمل کند، به آن کاری نداریم. اما علی‌بن‌ابی‌طالب که عقیده‌اش این نبود …

دویدن طلحه و زبیر در پی قدرت و مقام به‌عنوان معیار تشخیص حق

علی‌بن‌ابی‌طالب وقتی مردم می‌آیند خلافت را دودستی به او تسلیم بکنند، قبول نمی‌کند، می‌گوید بگذارید من همین‌طور که تا حالا این بیست‌وپنج سال مشاور خلفا بودم، بازهم یک نفر را خلیفه کنید، من مشاور او خواهم بود. حرص به مقام ندارد، دنبال قدرت و مقام نمی‌دود؛ اما این دوتا آقا دنبال قدرت و مقام، از مدینه به مکه، از آنجا به بصره، دوان‌دوان آمدند، هزاران انسان را هم با خودشان آوردند. این نمی‌تواند فارق باشد؟

پذیرش قدرت‌طلبی در شرع تا مرز اجازهٔ خدا و نفی ظلم

… و قدرت‌طلبی را شارع مقدس هم آزاد کرده، بلکه گاهی واجب قرار داده؛ آنجایی که قدرت برای اقامۀ حق است، آنجایی که قدرت برای رساندن حقوق صاحبان حق به آنهاست، آنجایی که قدرت برای اجرای احکام و فرامین الهی است، شارع مقدس حتی ممکن است لازم قرار بدهد، واجب قرار بدهد. پس این غریزه را شارع مقدس نمی‌کوبد. نمی‌گوید لازم است که قدرت‌طلبی را در خودتان خُرد کنید؛ نه‌خیر، قدرت را بخواهید، اما تا کجا؟ تا آنجایی که خدا اجازه می‌دهد، تا آنجایی که در قدرت‌طلبیِ شما ظلم درنمی‌آید، در آن قلدری درنمی‌آید، در آن زورگویی درنمی‌آید. ممکن است اگر شما با آن گردن‌کلفت ظالم به هم پیوستید، قدرت بیشتری گیرتان بیاید، اما هیچ می‌دانید که با این به‌هم‌پیوستن، پابه‌پای قدرتی که به‌دست می‌آورید، ظلمی هم باید بکنید؟ پابه‌پای امکاناتی که به‌دست شما خواهد آمد، در اختیار شما قرار خواهد گرفت، بایستی …

استفادهٔ ناروا از اعتبار، سمت و عنوان، ملاکی مهم در سلامت دستگاه‌ها

… انجام میگیرد و چه مشکلاتى به وجود می‌آید، آن ربطى به ما ندارد؛ امّا شما مقایسه کنید این مجموعه‌ی کوچک را با سایر مجموعه‌هایى که در نظام جمهورى اسلامى وجود داشته، که این مجموعه بعد از آنچه مربوط به مقام معظّم رهبرى میشده، بالاتر از همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر بوده؛ اینجا مجموعه‌ی ریاست جمهورى بوده که همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر، از لحاظ سطح ادارى و اعتبار پایین‌تر از این است.دو نکته را مورد نظر قرار بدهیم: یک نکته استفاده‌ی غیر قابل قبول از اعتبارات و سِمتها و عنوانها ‌-آنچه اصطلاحاً به آن میگویند قدرت‌نمایى- و دیگرى استفاده‌ی نامشروع از موارد مالى. البتّه در جمهورى اسلامى بحمدا‌لله‌ دستگاه‌ها همه مبنىّ بر صلاحند، خب نظام اسلامى است؛ امّا در مجموعه‌هاى مبنىّ بر صلاح [هم] بالاخره این‌جور نیست که شیطان راه پیدا نکند. حالا مقایسه کنید! ما می‌بینیم که بحمدا‌لله‌ این مجموعه از لحاظ این دو ملاک و معیار ‌-که …

قدرت‌طلبی و جاه‌طلبی به‌عنوان شهوات معنوی دشوارتر

… وسیعی هم دارد؛ یعنی از خلوت دل شما تقوا وجود دارد که شهوات را در دل راه ندهید، رَیب[12] و شکّ در حق را در دل راه ندهید، هوای نفْس را از خودتان دور کنید؛ [یعنی] این مشکلاتی که ماها دچارش هستیم. دیشب تلویزیون یک برنامه‌ای از امام (رضوان‌ الله ‌علیه) پخش میکرد. خب واقعاً امام، حکیم به معنای واقعی کلمه بود، یعنی حرف که میزد، دائم حکمت از دل او جاری میشد -البتّه ما بودیم در آن جلسه امّا خب تذکّر خیلی لازم است- یک جمله‌ای ایشان میگفتند که «ماه رمضان موجب میشود که از شهوات، خودمان را دور کنیم، بخصوص شهوات معنوی؛ شهوت معنوی سخت‌تر است؛ قدرت‌طلبی، جاه‌طلبی، اینها شهوات معنوی [است]. اینکه انسان سعی کند در همه‌ی میدانهای زندگی خودش را تحکیم کند، این آن شهوت معنوی است؛ شهوات ظاهری و مادّی و اخلاقی و [مانند] اینها هم که به جای خود محفوظ است. تقوا از اینجا شروع میشود تا به عرصه‌ی اجتماع؛ در جنگ، تقوا وجود دارد، در فعّالیّتهای سیاسی تقوا معنا میدهد، در فعّالیّتهای اقتصادی همین جور. آن وقت من و شما که [جزو] مسئولین هستیم در …

منیت و قدرت‌طلبی بستر آلودگی به فساد و انحراف

… را بکلی ببندند و فریب دشمن را ناکام کنند. نشستن بر سفره‌‌ی رنگین متاع دنیا، از بزرگترین آفتها است. آلوده شدن به صله و احسانِ صاحبان زر و زور و نمکگیر شدن در برابر طاغوتهای شهوت و قدرت، خطرناکترین عامل جدائی از مردم و از دست دادن اعتماد و صمیمیت آنها است. منیّت و قدرت‌‌طلبی که سست‌‌عنصران را به گرایش به سوی قطبهای قدرت فرا میخواند، بستر آلودگی به فساد و انحراف است. این آیه‌‌ی قرآن را همواره باید در گوش داشته باشند که: «تلک الدّار الأخرة نجعلها للّذین لایریدون علوّا فی الأرض و لا فسادا و العاقبة للمتّقین» .[9]

ریشهٔ جنگ، گرسنگی و تعرض به حقوق انسان‌ها

گفت‌وگو و تعامل عاملی ضروری و مؤثّر در رفع ابهامات و دستیابی به تفاهم است. واقعیّت‌های تلخ جهان امروز، همچون جنگ و گرسنگی و تعرّض به حقوق انسان‌ها، در عواملی نظیر قدرت‌طلبی و زیاده‌خواهی ریشه دارد. بنابراین، در هر تلاش و حرکتی برای حلّ مشکلات جهان باید شعار عدالت‌طلبی و مبارزه با ظلم را شاخص اصلی قرار داد.

ناکافی بودن گفت‌وگو برای مهار خصلت‌های قدرت‌طلبان جهانی

گفت‌وگو و تبادل نظر کاری بسیار خوب، مهم و لازم است. تداوم دیدار و گفت‌وگو و بیان متقابل حقایق، یقیناً در ایجاد تفاهم میان ملّت‌ها و دولت‌ها نقش زیادی دارد؛ امّا این‌گونه اقدامات برای مهار خصلت‌های ناپسند قدرت‌طلبان جهانی و پایان بخشیدن به مصائب کنونی بشر، کافی و مؤثّر نیست و باید عوامل دیگری را نیز مدّ نظر قرار داد.

بی‌تفاوتی قدرت‌طلبان میان شیعه و سنی و عرب و عجم

… که امروز در مسئله‌ی فلسطین، فلسطینیان را زیر فشار میگذارند؛ در عراق، ملت عراق را لگدمال میکنند، آنهائی هستند که با خصوصِ ملت عراق یا خصوصِ ملت فلسطین، دشمنىِ خاصی ندارند؛ آنها با امت اسلامی مخالفند. هر جای دیگر هم دستشان برسد، همین رفتار را انجام میدهند. برایشان سنی، شیعه، عرب، عجم تفاوتی نمیکند. قدرت‌طلبی، این است. مستِ قدرت بودن و جز هدفهای مادی و شهوانی و خواسته‌های کمپانیهای پولساز را ندیدن، نتیجه‌اش برای بشریت همین است. امت اسلامی باید بیدار بشود.

نظامی‌گری ابزار قدرت‌طلبی و فجایع قدرتمندان مادی

مسئله‌ی کسوتِ سپاهیگری و نظامیگری - که ما آن را یک امر مقدس به حساب میآوریم - در منطق اسلامی، به کلی با آنچه که در منطق مادی امروز و دیروز دنیا وجود داشته است، متفاوت است. در منطق قدرتمندان مادی، نظامی و نظامیگری وسیله‌ای است برای اطفاء شعله‌های قدرت‌طلبی خود آنها؛ که این شعله اطفاء نمیشود و روزبه‌روز هم در دل دنیاطلبان و قدرت‌طلبان و دنیاپرستان مشتعل‌تر میشود. در طول تاریخ، فجایعی که به وسیله‌ی قدرتمندان و صاحبانِ زر و زور به وجود آمده است، غالباً متکی به همان وسیله و ابزاری بوده است که تلقی و برداشت آنها از نظامیگری در اختیار آنها قرار میداده است. منطق اسلام به کلی با این منطق متفاوت است. در اسلام مسلح شدن، برای دفاع از حقوق ملتها و ضعفا و عدالت، و برای اقامه‌ی حق و عدل به عنوان یک ارزش، به همه توصیه شده است. همه‌ی آحاد امت اسلامی موظفند که خود را برای دفاع از حق و حقیقت، برای دفاع از حقوق خود در مقابل …

نقد تلاش برخی صرفاً برای کسب قدرت سیاسی

… امروز در کشور، رقابت مشروع و مقبول از نظر مردم و ما، فقط رقابت برای خدمت کردن به مردم است. رقابتهای سیاسی که اغلب بر سر موضوعات پوچ صورت میگیرد، در موارد بسیاری به دعواها و جنجال‌های مضر منجر میشود و رقابتی نیست که ما آن را برای کشور و ملت بپذیریم و بپسندیم. همچنین در اسلام برای قبضه کردن قدرت، رقابتی وجود ندارد. این را از آن جهت میگویم که عدّه‌ای تنها برای کسب قدرت سیاسی تلاش میکنند و به رقابت مشغولند. بنابراین رقابت صحیح، مشروع و مقبول، رقابت در خدمت‌رسانی به مردم است. همه باید نهضت خدمت‌رسانی به مردم را جدّی بگیرند. مردم این امر را مطالبه کنند و مسؤولان به برنامه‌ریزی آن بپردازند. مجریان برنامه‌ها را به اجرا درآورند و کارآمدی نظام را که دشمن با بیشترین …

نفی قدرت‌طلبی و نزاع بر سر قدرت در نظام اسلامی

… اسلامی که ما به دنبال آن هستیم و آن را حکومت اسلامی و حاکمیت اسلام به حساب میآوریم، متفاوت است. لذا در روشها، تفاوت بین اینهاست. در دمکراسیهای رایجِ جهانی، ضوابطی که ما برای اداره‌ی کشور و برای مدیران آن قائل هستیم، وجود ندارد؛ ممکن است ضوابط دیگری باشد. در این‌جا قدرت‌طلبی وجود ندارد. این‌طور نیست که دعوا بر سر این باشد که چه کسی بر اسب قدرت سوار شود و بتازد تا بتواند از هر وسیله‌ای برای این‌کار استفاده کند.

نفی جنگ قدرت در نظام اسلامی و رد نسبت‌دادن آن از سوی تبلیغاتچیان

… علیهم برکات من السماء والارض»[2] ؛ یعنی خاصیت ایمان و تقوا فقط این نیست که دل انسانها آباد می‌شود، بلکه دست و جیب انسانها هم پر می‌شود، سفره‌ی انسانها هم رنگین و بازوی آنها قوی می‌گردد. ایمان و تقوا این خصوصیت را دارد. این برای نظام اسلامی، آن هدف عالی است. جنگ قدرت وجود ندارد. آنچه که تبلیغاتچیهای جهانی در زندگی خود و در دولتهای خودشان می‌بینند، آن را به نظامهای اسلامی هم نسبت می‌دهند. جنگ قدرت، مال نظام اسلامی نیست. در صدر اسلام هم آن کسانی‌که اهل خدا و سلوک طریق خدا بودند، جنگ قدرت نکردند؛ خواستند هدفهای خدایی را عمل کنند. امروز هم همین است. شما مردم متدّین و مؤمن قائن و همه‌ی مردمی که دل در گرو دین دارند، در زیر سایه‌ی نظام اسلامی و با عمل به مقرّرات این نظام می‌توانند …

ثبت خون‌ریزی‌های قدرت‌طلبانه به نام عاملان آن در تاریخ

در پایان این صحبتِ آغاز سال نو، مایلم به بعضی از ملتهای همسایه‌مان هم که نسبت به عید نوروز اهمیت قائلند توصیه کنم از فجایع بزرگی که در بعضی از ملتها رخ می‌دهد بکاهند و جلوِ خونریزیها را بگیرند. در این سال جدید متأسفانه مشاهده می‌شود که در بعضی از کشورهای همسایه ما از جمله در افغانستان - که حوادث این کشور برای ما حوادث به شدّت دردآور و ناراحت کننده‌ای است - خونریزیها و برادرکشیهایی می‌شود که هیچ شعار صحیح و هدف درست و روشنی با آن نیست و بیشتر جنبه قدرت‌طلبی دارد. ملت افغانستان، مسؤولین آن کشور و سردمداران گروهها و احزاب بایستی حتماً به این نکته توّجه کنند. ملتها این رخدادهای خونین را ممکن است در کوتاه‌مدّت به روی خود نیاورند و یا مجال اعتراض پیدا نکنند؛ اما در بلندمدّت و بخصوص در تاریخ، این گونه روشهای نادرست به نامِ عاملانش ثبت خواهد شد و مایه روسیاهی آنها خواهد گردید. از خدای متعال با تضرّع و ابتهال می‌خواهم که این سال را بر مردم مبارک کند. ان‌شاءاللَّه سال ۱۳۷۴ بر شما ملت ایران سال شاد و نیکویی باشد؛ سال خیر و برکت و سال پیشرفتهای گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی باشد؛ سال پیروزیهای بزرگ سیاسی باشد؛ سال ناکامی دشمنانتان …

نقد نگاه طعمه‌ای جویندگان مقام در دنیا به قدرت

… ببرند. تصوّر نکنید کسانی که در دنیا برای مثلاً رسیدن به ریاست جمهوری یا نیل به مقامات عالی تلاش میکنند، قصد خدمت دارند! خودشان هم مدّعی نیستند. خودِ آنها هم این ادّعا را ندارند و معتقدند حالا که ما توانستیم به این سِمَت برسیم، باید از التذاذاتش استفاده کنیم. همانی که امیرالمؤمنین، علیه‌السّلام، به عامل خود فرمود که «این‌طور نباش و دنیا را و حکم را برای خودت طعمه ندان»[2] ، اینها طعمه میدانند. دنیا برای اینها طعمه‌ای است که وقتی به آن رسیدند، باید با چنگ و دندان از آن بهره برداری کنند و التذاذ ببرند. از پولش، از قدرتش، از نفوذش، از تسهیلاتش، از امکاناتش، حداکثر بهره را ببرند و بخورند و به نزدیکان و دوستان خودشان بخورانند.

قدرت‌طلبی و مقام‌خواهی نشانهٔ نداشتن اهداف انسانی

… حیاة انسانی و حیاة طیبه نیست، انسان است و همان پیچیدگی مغزی را که آن انسان دیگر دارد، این هم گاهی حتی بیشتر دارد. کلک میزند. بدجنسی میکند تا پول بیشتری بدست بیاورد، خودش را یک جاهایی جا میزند، مثلاً پیچیده‌تر از دیگران هم شاید باشد، اما وقتی شما نگاه میکنید. میبینید حیاة حیاة حیوانی است یا فرضاً آن کسی که یکقدم از او بالاتر است و دنبال مقام است (یعنی فقط منحصر به شکم نیست) میگوید: هیچکس جلو من نفس نباید بکشد! اول در یک محدوده‌ی کوچکتر، بعد در یک کشور و بعد در سطح دنیا، مثل الان که بوش آن بالا نشسته هدفش چیست؟ اینها اهداف انسانی ندارند. یعنی آنطور که ما میفهمیم و در آن حدی که وضع زندگی آنها نشان میدهد اهدافشان اهداف قدرت‌گرایانه است، اینها دنبال ایده‌آل‌های انسانی نیستند، و لذا میشود مثل یک حیوانی در جنگل به نام شیر که مثلاً هیچ حیوان دیگری نباید در مقابل او عرض اندام بکند. اینها هم، مغزشان پیچیده است اما کامل نیست،پس معنای حرکت جوهری این بود که گفتم: یعنی تحول ذاتی، به ذات دیگر و این معنای جوهری است و «فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا».

اصل نبودن ارزش‌ها و اصول برای سیاسیون معمول دنیا در برابر حفظ قدرت

کمااینکه این روشِ سیاسیون معمول دنیاست. ارزش‌ها و اصول برایشان اصل نیست. اگر توانستند اصولی که در ذهنشان بود حفظ بکنند، خُب حفظ می‌کنند؛ اگر نتوانستند، برایشان اصل این است که این قدرت در دست خودشان بماند. این برایشان مهم است. این بسیار مرز حساس و مهمی است. ممکن است هر دو جریان به ظواهرِ مذهب هم عمل بکنند، کمااینکه در جنگ بین امیرالمؤمنین و معاویه همین‌طور بود. یک روز عده‌ای از سپاهیان امیرالمؤمنین در جنگ صفین که معاویه و امیرالمؤمنین درمقابل هم می‌جنگیدند، …

قدرت طلبیده برای هوای نفس همچون آب گندیده و لقمهٔ گلوگیر

… فَاَراحَ هَذا ماءٌ آجِنٌ وَ لُقْمَةٌ یَغَصُّ بِها آکِلُها»[3] امیرالمؤمنین آب پاکی را ریخت روی دست آن‌کسانی‌که می‌خواستند جنگ داخلی را به راه بیندازند. گفت من کنار می‌نشینم، وارد این ماجراها نمی‌شوم. علاوه‌براینکه از آنها قبول نکرد، آنها را نصیحت هم کرد؛ این چیزی که شما به آن چشم دوختید، یعنی قدرت، قدرتی که شما برای هواهای نفستان آن را می‌خواهید، «ماءٌ آجِنٌ» آب گندیده‌ای است، «وَ لُقْمَةٌ یَغَصُّ بِها آکِلُها» لقمۀ گلوگیری است؛ خطرناک است. علی علیه‌السلام آنها را به همان رویه‌ای که در طول مدت عمر، خودش عمل کرده بود ـ یعنی ملاحظۀ تکلیف الهی و ملاحظۀ مصالح مسلمین ـ دعوت کرد. (65/3/9) به عباس عموی خودش که می‌آید با او خیرخواهانه حرف می‌زند، می‌گوید: عموجان! صبر کن؛ فعلاً وضع، وضع خطرناکی است. من …

روا شمردن قتل، جنایت و فریب در راه قدرت نزد برخی

بعد از آنکه مردم مسلمان گرد خانۀ آن حضرت را گرفتند و تصدی مقام حکومت را از او خواستند، علی‌بن‌ابی‌طالب بر سر یک دوراهی قرار گرفت. ازطرفی بی‌اعتنایی او به همۀ زیورهای زندگی [است]؛ همۀ آن جلوه‌هایی که در دنیا برای مردم دنیا جاذبه دارد، برای او ندارد. بعضی قتل می‌کنند برای قدرت، جنایت می‌کنند به‌خاطر قدرت، دروغ و فریب و ریا در راه قدرت، برای آنها کارهایی است روا و جایز؛ اما قدرت در نظر امیرالمؤمنین به‌خودی‌خود یک چیز کم‌ارزش است، با نظر کم‌ارزش نگاه می‌کند، آن را تحقیر می‌کند، آن را پس می‌زند.

تشبیه اقدام ناکثین در بصره به کودتاهای قدرت‌طلبانهٔ دنیا

… ما شما را قبول نداریم؛ بروید. یک عدۀ دیگر گفتند نه‌خیر، ما قبول داریم شما را، شما یاران پیغمبر هستید. عامل امیرالمؤمنین، استاندار امیرالمؤمنین را که سَهل‌بن‌حُنَیف بود، اینها گرفتند و شکنجه کردند و موهای صورتش را کندند. و یک نفر که مقاومت کرد، او را کشتند. و خلاصه یک کودتا، شبیه همین کودتاهایی که در دنیا ملاحظه می‌کنید. یک نفری برای خاطر قدرت، بلند می‌شود و دیگر هیچ ملاحظه‌ای نمی‌کند؛ خون ریخته بشود و هر کار بشود، بشود. قصدش حکومت‌کردن است. درست همین‌طور کاری را انجام دادند و بر بصره مسلط شدند.

جنگ برای کسب قدرت و قدرت‌نمایی و سرکوب مخالفان در نظام سلطنتی

… مسلط باشد، مدیر یک جامعه است، باید بر امور جامعه مسلط باشد؛ باید قدرت قبض و بسط و اقدام و تنبیه و تشویق و این چیزها داشته باشد. تسلط‌داشتن فی‌نفسه عیب نیست؛ اما اگر هدف، تسلط‌داشتن بود، این عیب است. در نظام سلطنتی، نظام، سلطنتی است؛ یعنی بر مبنای تسلط است. تلاش می‌کند، خود را به آب‌وآتش می‌زند، جنگ می‌کند، از سبک جنگ‌های قدیم که کسانی و گردن‌کلفت‌هایی، پول‌دارهایی، سردارانی، شجاعانی جنگ می‌کردند برای اینکه زمام قدرت را به‌دست بگیرند. هدف آنها به‌دست‌آوردن قدرت است، وقتی هم قدرت را به‌دست آوردند، از این قدرت و سلطه حداکثر استفاده را می‌کنند؛ یعنی قدرت‌نمایی می‌کنند. سلطۀ خودشان را به‌شکل کامل اعمال می‌کنند و هر چیزی با سلطۀ آنها مخالفت و منافات داشت، آن را به‌شدت رد می‌کنند و اگر توانستند سرکوب می‌کنند. در نظام سلطنتی این است.

گذشتن آسان قدرت‌محوران از اصول و دین

… جامعه بر مبنای دین بوده؛ ولی در دوران بنی‌امیه نه دیگر. خلیفه ادعای دین‌داری هم می‌کرد، اما از دین خبری نبود...قرآن و دین برای هرچه بیشتر مسلط‌شدن بر مردم [بود]؛ اما به‌عنوان پایۀ کار، به‌هیچ‌وجه. مبنای کار، مبنای سلطنت و حکومتِ مقتدرانه با خصوصیات دیگر است. (68/2/5) آنی‌که قدرت برایش اصل است، به‌راحتی از اصول می‌گذرد، از دین می‌گذرد، دین برایش اصالتی ندارد. و ما این را در روش‌های معمول و رایج دنیا مشاهده می‌کنیم. حالا در مجامع اسلامی، آنجایی که دین اسلام مطرح است، گذشت از دین اسلام است؛ آنجایی که اسلام مطرح نیست، گذشت از همۀ ارزش‌ها.

جاذبهٔ قدرت‌طلبی برای ارضای هواهای نفسانی

… امور ما را در دست بگیر. آن وقت آمد و زمام امور مردم را در دست گرفت. خودش گفت که اگر مردم نیامده بودند؛ اگر مردم اصرار نمیکردند، اگر این طلب جدّی مردم نبود، من علاقه‌ای به این کار نداشتم. قدرت در دست گرفتن و اعمال اقتدار، برای امیرالمؤمنین جاذبه‌ای ندارد. قدرت‌طلبی برای کسانی جاذبه دارد که میخواهند خواهشهای نفسانی و هواهای نفسانی خودشان را ارضا کنند، نه برای امیرالمؤمنین. او دنبال تکلیف شرعی است؛ دنبال اقامه حقّ است. مردم قدرت را به او سپردند، او هم قدرت را گرفت و بعد با اقتدار آن قدرت را نگه داشت. آن جایی هم که کسانی با قدرت اسلامی او، با حکومت اسلامی او معارضه کردند، هیچ مجامله و ملاحظه‌ای نکرد. صحابه پیغمبرند، باشند! …