رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تمدن برآمده از اسلام در تاریخ و سهم مسلمانان در علم و فرهنگ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جمع فرماندهان و کارکنان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به مناسبت ۲۸ صفر— ۱۳۶۷/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۷۴ پاراگراف)

تاجیکستان از زادگاه‌های تمدن اسلامی

جدّی گرفتن مسئله‌ی صلح و تلاش برای حفظ آن توسّط شما مسئله‌ای ضروری است. تاجیکستان یکی از زادگاه‌های تمدّن اسلامی است و این امتیاز بسیار بزرگی برای آن کشور محسوب می‌شود.

به راه افتادن کاروان علم و تمدن اسلامی در ایران

… ایران، در پی آن است که به آن کشور، به آن دولت، به آن مرز جغرافیایی تجاوز کند، اشتباه نکنند. ملت و دولت جمهوری اسلامی ایران، برای بنای این کشور و پیشرفت این جامعه، هزاران کار بزرگ و درخشان پیش پای خود دارند که آنها را از پرداختن به چنین کارهایی باز میدارد. امروز بحمداللَّه کاروان علم و تمدّن اسلامی - تمدّنی که میتواند به دنیا خدمت کند - در این کشور به راه افتاده است.

ادارهٔ دنیا در قرون نخست و وامداری امروز جهان به تمدن اسلامی

به هر حال، ملت عزیز ما و شما عزیزان باید این فرصتی را که خدای متعال در اختیارتان گذاشته است قدر بدانید. این اقبالی که دلهای شما به سوی خدا و معنویت و ذکر و خشوع و توجّه و تضرّع دارد، خیلی با ارزش است. این، همان عامل است که یک روز اسلام را از یک جمع محدود غریب به یک تمدّن عظیم جهانی تبدیل کرد و این تمدّن، قرنها - لااقل در چند قرن از قرون اولیّه - دنیا را اداره کرد و امروز هم دنیا، مدیون تمدّن اسلامی است. توجّه به خدا و توجّه به معنویت، باعث تکوینِ چنین تمدّنی شد، والّا با انگیزه‌ها و تلاشهای مادّی، چنین تمدّن ماندگاری به وجود نمیآمد.

سهم بزرگ مسلمانان و ایران در نوشته‌های بشر و تابش آن بر اروپای قرون وسطی

یکی‌ از افتخارات‌ دنیای‌ اسلام‌ و بویژه‌ ایران‌ مسلمان‌ آن‌ است‌ که‌ در طول‌ زندگی‌ هزار و چهارصدساله‌ی‌ خود سهمی‌ بزرگ‌ در پیدایش‌ مجموع‌ فراورده‌های‌ مکتوب‌ بشر داشته‌ و نوشته‌های‌ مسلمانان‌، در هنگامی‌ که‌ دنیای‌ مسیحی‌ در دوران‌ سیاه‌ قرون‌ وسطای‌ خود می‌زیست‌، چون‌ خورشیدی‌ بر فکر و ذهن‌ و حیات‌ آنان‌ تابیده‌ و موجب‌ عبور آنان‌ دوران‌ سهمگین‌ شده‌ است‌. امروز گویا بخشی‌ از میراث‌ اسلامی‌ آن‌ دوره‌ها ناشناخته‌ و ناپیدا است‌. اگرچه‌ در حمله‌های‌ مغول‌ و تیمور و جنگهای‌ داخلی‌ پادشاهان‌ ایران‌، بی‌شک‌ برخی‌ از آنها نابود شده‌ ولی‌ بی‌شک‌ برخی‌ هم‌ در گوشه‌ و کنار جهان‌ هست‌ که‌ باید آن‌ را شناخت‌ و بدان‌ …

رنگ باختن اروپا در برابر تمدن اسلامی تا قرن ششم هجری

این یک واقعیت است که همه چیز اروپا در مقابل تمدّن اسلامی رنگ باخت و این تا قرنهای چهارم و پنجم و ششم هجری هم ادامه داشت. البته بعد از این، تمدّن اسلامی سالها تنزّل کرد تا به دوران رنسانس رسید. بعد از این، تمدّن غربی دوباره شروع به اوج گرفتن کرد. منتها تمدّن غرب، در تمام آن سالهای بعد از غلبه تمدّن اسلامی، مشغول تغذیه از این تمدّن بوده است. به کتابها و منابع آن زمان نگاه کنید! برجسته‌ترین دانشمندان، دانشمندانی بودند که میتوانستند با آثار اسلامی …

برتری تمدن ایران اسلامی بر تمدن پیش از اسلام

… بى‌اعتقاد شدند؛ بخصوص آن بخش برجسته‌ى این گذشته، یعنى همان تاریخ ۱۳۰۰ سال بعد از اسلام. لذا بود که شما ملاحظه میکنید ناگهان پا را میگذارند به قبل از اسلام؛ یعنى این فاصله‌ى زمانى را ندیده میگیرند و میروند سراغ قبل از اسلام؛ دلشان میخواهد آن را احیا کنند؛ غافل از اینکه آن یک تمدّن بَدَوى بود نسبت به تمدّن اسلامى. شما ایران دوره‌ى قرن چهارم و پنجم و ششم و هفتمِ بعد از هجرت را نگاه کنید و مقایسه کنید با ایرانِ مثلاً دوران ساسانى یا دوران فلان؛ اصلاً اینها با همدیگر قابل مقایسه است؟ این علم، این معرفت، این تمدّن، این اکتشافات، این ابن‌سیناها، این فارابى‌ها؛ کجا میشود در دوران قبل از اسلام اصلاً نشانى از اینها پیدا کرد، جستجویى کرد؟ بنابراین ضایع کردند ما را. یعنى من آن چیزى را که عامل اصلى و آن میکروب اساسى میبینم براى انحطاط فرهنگى و ضیاع[5] فرهنگى خودمان ــ که واقعاً ضایع کردند ما را از لحاظ فرهنگى ــ این است …

پیدایش بزرگ‌ترین تمدن‌ها و پیشرفت دانش‌ها به برکت قرآن

… است. فصل بعدی که باید با جدیت دنبال کنیم، فصل فهمیدن معانی و کلمات و معارف قرآنی است. اگر ان‌شاءالله روی اینها کار شود، بدانید که قرآن، خودش را به شما خواهد داد و آن ملتی که قرآن را با خود و در وجود خود داشته باشد، هیچ مشکلی نمی‌تواند او را به زانو درآورد. مردم مسلمان صدراسلام، یک عده از اقوام ضعیف ذلیل تو سری خور از همه چیز محروم بودند؛ اما قرآن آنها را به‌جایی رساند که سازنده‌ی تاریخ بشر شدند. بزرگترین تمدنها را مسلمین، به برکت قرآن به وجود آوردند و به برکت قرآن، علم، فلسفه، اخلاق و تقریباً همه‌ی دانشهای بشری را پیش بردند. امروز هم اگر با قرآن آشنا باشید، می‌توانید همان ماجرا را دنبال و تجدید کنید. مسلمانان اگر با قرآن انس بگیرند، سیادت دنیا را در دست خواهند گرفت و دیگر این غاصبها، این قدرتهای استکباری، این حیوانات کراوات بسته‌ی به ظاهر انسان و در باطن وحوش، نمی‌آیند ادعای …

آموختن علم اروپاییان از دانشمندان مسلمان در گذشته

ما نمیگوییم از علم دیگران و اندوخته‌هاى صنعتى و علمى دیگران استفاده نشود؛ چرا، باید استفاده بشود، [چون] مال آنها نیست. علم مال یک شخص نیست، مال یک ملّت نیست؛ علم مال بشریّت است. علم بین ملّتها دست‌به‌دست میگردد. یک روزى بود اروپاى متمدّنِ امروز در نهایت جهل و بى‌خبرى بود و مسلمین، دانشمندان بزرگِ آن روز بودند و علم را به اروپایى‌ها یاد دادند. این حرفى است که خود آنها گفتند و میگویند و مینویسند و نوشتند؛ چیز مجهولى نیست که ما آن را ادّعا بکنیم. یک روز علم در آسیا بود، یک روز علم در اروپا است، یک روز علم در یک نقطه‌ى دیگر است. علم متعلّق به همه‌ى بشریّت است. علم چیزى نیست که یک ملّتى بگوید مال من …

تعلق بزرگ‌ترین دانشمندان و ادیبان مسلمان به قرون وسطی

… جهالت و ظلمات ملّتهای اروپایی- درست قرونِ درخشش دانش در ایران و در کشورهای اسلامی است. ابن‌سینا مال قرون وسطیٰ است؛ ابوریحان بیرونی مال قرون وسطیٰ است؛ محمّدبن‌زکریّای رازی مال قرون وسطیٰ است؛ عمر خیّام ‌-منجّم بزرگ و ریاضی‌دان بزرگ- مال قرون وسطیٰ است؛ بزرگ‌ترین ادبای ما، بزرگ‌ترین علمای ما در علوم طبیعی، بزرگ‌ترین ریاضی‌دان‌های ما، بزرگ‌ترین منجّمین ما، بزرگ‌ترین پزشکهای ما که امروز آثار علمی آنها در دنیا مطرح است، مال قرون وسطیٰ هستند. بله، قرون وسطیٰ قرون ظلمات و تاریکی است برای اروپایی‌ها؛ قرون وسطیٰ قرون درخشش دانش است برای ما مسلمانها. و اروپایی‌ها این را کتمان میکنند و مورّخین غربی این را به زبان نمی‌آورند و ما هم عادت کرده‌ایم و باور کرده‌ایم.

قدیمی‌ترین تمدن‌ها و عمیق‌ترین فرهنگ‌ها در منطقهٔ مسلمانان

… عالم زندگى میکنند. نقطه‌اى که تراکم جمعیّت مسلمین است، یعنى همین منطقه‌ی بین شرق و غرب ‌-وسط دنیا و نقطه‌ی حسّاس عالم از لحاظ استراتژیکى، از لحاظ سوق‌الجیشى، از لحاظ موقعیّت جغرافیایى و از لحاظ وضعیّت اقلیمى و آب‌وهوا و حسّاس‌ترین مناطق عالم- دست اینها است؛ قدیمی‌ترین تمدّنها در همین منطقه‌اى بوده که مسلمانها زندگى میکنند. عمیق‌ترین فرهنگها مال همین جایى است که مسلمانها زندگى میکنند. آن‌وقتى که مردمِ دیگر در وحشیگرى بودند، همین مردم بودند که دنیا را با علمشان و با معرفتشان اداره میکردند. یک جمعیّت متشکّل و منسجم، کشورها نزدیک هم، ملّتها از لحاظ فرهنگ متقارب به هم، در تمام نقاط دنیا هم کسانى را از خودشان دارند؛ همه هم مسلمان.

رشد علم در ایران پس از اسلام تا قرن‌های پنجم تا هفتم هجری

… دیگر دنیا هم هستند؛ در امریکای لاتین، در اروپا و در جاهای مختلف دیگر اینجور کشورهائی وجود دارند. اما کشور و ملت ما یک کشور ریشه‌دار است؛ ما در تاریخ، ریشه داریم؛ ما سابقه داریم؛ ما تازه نروئیدیم؛ از گذشته‌ی خودمان هم میتوانیم تغذیه بشویم و باید تغذیه میشدیم. اگر چنانچه با نواخت و آهنگ رشد علم بعد از اسلام تا قرنهای پنجم و ششم و هفتم هجری به این کشور نگاه کنید، اگر با آن نواخت ما پیش میرفتیم، امروز در قله بودیم. با آن آهنگ و با آن نواخت پیش نرفتیم؛ چرا نرفتیم؟ خوب، جای بررسی و تحلیل دارد؛ حکومتها ناباب بودند، همتها کوتاه بود، بعد در دورانهای دویست سیصد سال اخیر عوامل خارجی تأثیر گذاشته و بالاخره واقعیت این است که: ما با آن نواخت حرکت نکردیم، بلکه به طرف حضیض هم …

اشاره به پیشرفت علمی مسلمانان در آن دوره به نقل از تاریخ علم سارتن

من یک وقتی در جمع جوانها از «تاریخ علم جرج سارتن» یا تاریخ علوم دیگر - الان اسم مؤلفش یادم نمی‌آید. همه‌ی آنها فرنگی هستند؛ نمیخواهم دیگر نام آنها را تکرار کنم - مطالبی درباره‌ی وضع پیشرفت مسلمانها در آن دوره گفته‌ام.

قرن چهارم و پنجم هجری، مقطع درخشان اعتلای فرهنگی و علمی جهان اسلام

… را برای نسلهای امروز و فردا فراهم میسازد. ثانیاً به تحلیلگران و پژوهندگان تاریخ فقه و علوم عقلی، این فرصت را ارزانی میدارد که معرفتی تازه درباره‌ی مسیر رشد و تکامل این دانشها و چگونگی شکل‌گیری و بالندگی و عناصر سازنده‌ی آن در برهه‌ی حساسی از تاریخ کسب کنند. این نکته آنگاه اهمیت بیشتری مییابد که قرن چهارم و پنجم هجری همچون مقطع برجسته و درخشانی در اعتلاء فرهنگ و علمی و ادبی جهان اسلام، مورد عنایت و بررسی قرار گیرد.

رسیدن جامعهٔ اسلامی به اوج تمدن علمی در قرن چهارم بر پایهٔ معرفت

… آورد که خطوط اصلی آن چند چیز بود. من چهار چیز را عمده یافتم در میان این خطوط اصلی؛ اول، معرفت شفاف و بی‌ابهام. معرفت نسبت به دین، معرفت نسبت به احکام، معرفت نسبت به جامعه، معرفت نسبت به تکلیف، معرفت نسبت به خدا، معرفت نسبت به پیغمبر، معرفت نسبت به طبیعت. همین معرفت بود که منتهی شد به علم و علم‌اندوزی، و جامعۀ اسلامی را در قرن چهارم هجری به اوج تمدن علمی رساند؛ همین معرفت. این رکن اول، خط اصلی اول. پیغمبر نمی‌گذاشت ابهام باشد. در این زمینه، آیات عجیبی در قرآن هست. در هر جایی که ابهامی به‌وجود می‌آمد، یک آیه نازل می‌شد تا ابهام را برطرف کند.