تشریح تمدن عظیم اسلامی قرن چهارم هجری در کتاب او
… روز شدند جزوِ نمونههای بسیار برجسته؛ درست است؟ بهطوریکه الآن هم وقتی یک آدمی مثل «گوستاو لوبون»[5] فرانسوی یا فلان نویسنده و مستشرق دیگر، که چشمش به همین ظواهر فقط خیره میشود، وقتی نگاه میکند، قرنهای دوم و سوم و چهارم اسلامی را قرن تشعشع اسلام میداند. «آدام مِتز»[6]، یک کتابی نوشته به نام تمدن اسلام در قرن چهارم هجری، یک مرثیهخوانی عجیبی میکند در این تمدنی که به نظر او عظیم است. یک تمدن عظیمی را در قرن چهارم هجری تشریح میکند. یک نفر مستشرق فرانسوی، یک مستشرق اروپایی، بهطورکلی، وقتیکه نگاه میکند به آن قرنهای سوم و چهارم و دوم هجری، هنوز چشمهایش خیره میماند. برای چیست این؟ برای خاطر این است که فعالیتها و انرژیها و نشاطهای عجیبی در آن روز، از جامعۀ اسلامی بروز کرده. اما من …