پیشنهاد کاستن از گرایش اومانیستی متون ترجمهای بدون لطمه به امانت
یک نوع گرایشِ بهاصطلاح انسانگرایی منهای مذهب در این کتاب خیلی واضح است. یعنی همان حالت بهاصطلاح گرایشهای اومانیستی قرن نوزدهمی و اوایل قرنِ بیستمی در این کتاب خیلی زیاد است. اگر در یک چنین ترجمههایی بشود بدون اینکه به ترجمه لطمهای وارد بیاید ــ یعنی بهاصطلاح صداقت کتاب از بین نرود ــ حالا یا با پاورقیای یا با یک تعبیرات خاصّی بشود یک مقداری از زور این حالت را گرفت، من خیال میکنم، خیلی خیلی خوب خواهد بود. من این کتاب را خیلی دوست میدارم؛ چون زبان خوبی دارد، اطّلاعات زیادی دارد، دوست میدارم توصیه کنم که بخوانند جوانها ــ حالا یک جایی هم یک چیزی نقل کردم[22] از آن در یک مجمعی ــ لکن به خاطر این جهت میترسم. یعنی مثلاً فرض کنید وقتی که آن کشیش با آن جوان صحبت …
گزینش تعبیر طلبگی در ترجمه برای تعریض به امام
… علیه نظام جمهوری اسلامی نیست؛ علیه استالین[10] است؛ اما در توصیف استالین میشود دو گونه حرف زد: میشود گفت که «استالین با استفاده از زبان طلبگی و با روح آخوندی خودش، با مردم صاف و صریح حرف میزد و حرف خود را در دل مردم جا میکرد»؛ تا به امام تعریض داشته باشد. میشود گفت که «استالین با استفاده از سابقهی حضور دو، سهسالهاش در مدرسهی الهیات فلانجا، بلد بود با مردم چگونه حرف بزند»؛ تا بشود بیتفاوت. آن وقت این آقای مترجم، نوع اول را انتخاب میکند؛ یعنی اسم طلبگی را میآورد! در حالی که اصلاً طلبگی به معنای مصطلح رایج ما - که امام میگفت من یک طلبه هستم - در عرف آن الهیات مسیحی روسیهی قدیم اصلاً وجود ندارد. عناوینی که وجود داشته، مثلاً مدرسهی راهبها، یا الهیات کشیشی، یا دبیرستان وابستهی به فلان کلیسای ارتدکس بوده است.
تحریف در ترجمه برای ضدیت کتاب با نظام و لزوم ویرایش منصفانه
این تطبیق دادن با یک واقعیت در جامعهی ما، هزار تا حرف و یک بار عظیم معنا در آن هست، که این آدم جرأت نمیکند آن را بگوید؛ اما خیلی راحت زبان سادهی امام را - که این از خصوصیات امام بود و در دنیا همه میگفتند که قدرت نفوذ این مرد، مقدار زیادی ناشی از این است که با زبان سادهی مردم و با زبان طلبگی حرف میزند - در یک عبارت کوتاه ترجمه شده بیاورد، تا کتاب علیه نظام جمهوری اسلامی بشود! در حالی که یک مترجم دیگر بدون این انگیزه، یا یک آدم عاقل در مقام ادیت، به جای اینکه به چیزهای بیاهمیت تکیه بکند - که من دیدهام گاهی روی چه چیزهایی حساسیت بخرج میدهند، که اصلاً ارزش توجه ندارد - میگفت شما اینجایش را طلبگی نوشتهای؛ بنویس دانشجوی الهیات؛ همان که بوده است.
رواج ترجمههای تعریضآمیز به دست افراد بیشخصیت بدون بیم از پیگرد
اینها الان دارند این کارها را میکنند؛ مفصل هم دارند میکنند. من از این قبیل، متأسفانه زیاد میبینم. الان این کار باب شده است و هر آدم به اصطلاح دردسرناپذیری - یعنی آدم بیشخصیت کمارزشی، که هیچ دردسری هم حاضر نیست بپذیرد - این کار را دیگر حاضر است بکند! نه از کمیته میترسد، و نه از دادسرایی که مخصوص همین چیزهاست؛ ترجمهیی میکند و هیچکس هم نمیفهمد که قضیه چیست.
توصیه به ترجمهٔ کتابهای خوب و اثرگذار از نظر هنری
به نظر من، شما در این میدان ترجمه کنید. همین کتابهای خوبی که الان درمیآید، ترجمه کنید. انصافاً کتابهای خوب و جالبی درمیآید، که از لحاظ جنبهی هنری، قدرت تأثیرگذاری زیادی دارد.
نقد گزینش آثار با محتوای ضدمذهبی برای ترجمه
… خیلی قاطع و مطلق و تعصبآمیز ضد مذهبی و البته ضد جنگ. گرایش عمدهاش، ضد جنگ بینالملل اول است. چه کسی این کتاب را ترجمه کرده است؟ همین آقای ابوالحسن نجفی که در تشکیلات ادبیات مربوط به انقلاب و فلان وزارت حضور دارد. البته خیلی هم قشنگ و خوب ترجمه کرده؛ اما محتوا آنطوری است. چنین چیزهایی را دارند ترجمه میکنند؛ میشود گشت چیزهای خوبتری پیدا کرد.
بیاشکال بودن معرفی آثار مترجمان خوب کشور
ما مترجمین خیلى خوبى داریم؛ کارهاى اینها معرّفى بشود، مانعى ندارد. چهرههاى معروفى هستند و هیچ اشکالى ندارد که در همان کار خودشان گفته بشود.[21] من میخواستم اسم بیاورم از بهآذین و محمّد قاضى که مترجمهاى بسیار خوبىاند. چه عیبى دارد معرّفى کنیم ترجمهى اینها را؟ ضررى ندارد؛ مشکلى در کار بهآذین وجود ندارد؛ از …
فایدهٔ ترجمهٔ خوب رمان پطر بزرگ برای ادبیات کنونی جامعه
این روزها یک رمان روسی به نام «پطر بزرگ» - که دو، سه جلد است و نویسندهی آن، آلکسی تولستوی[11] است - منتشر شده است. این رمان، رمانی بسیار قوی در شرح حال پطر[12] است. به نظر من، اگر یک مترجمِ خوب این کتاب را ترجمه میکرد، میتوانست کتاب مفیدی حتّی برای ادبیات کنونی جامعهی ما باشد؛ اما آنطوری برخورد نمیشود.
اهمیت ترجمه و بهرهگیری از تسلط اعضا بر زبانهای خارجی
ترجمه هم خیلی مهم و خوب است. نمیدانم در بین شماها چه کسانی مثلاً بر زبان انگلیسی یا فرانسوی تسلط دارند. اگر آقایان این تسلط را داشته باشند، میشود ترجمههای خوبی ارائه کرد.