رفتن به محتوای اصلی

تحجر

نام‌های دیگر: متحجران، جمود فکری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جمود فکری و بسته‌اندیشی در فهم دین و برخورد با مسائل نو.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۶۸/۱۱/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

تحجّر این است که، کسی که میخواهد کار بزرگی را با این عظمت انجام دهد، نتواند نیازهای زمان و لوازم هر لحظه لحظه زندگی یک ملت را از قرآن بشناسد و بخواهد در یک وضعیت ایستا و بدون انعطاف، حکم نماید و کار کند و پیش برود. این، امکان‌پذیر نیست. معنای تحجّر آن است که، کسی که میخواهد از مبانی اسلام و فقه اسلام، برای بنای جامعه استفاده کند، به ظواهر احکام اکتفا نماید و نتواند کشش طبیعی احکام و معارف اسلامی را، در آن جایی که قابل کشش است، درک کند و برای نیاز یک ملت و یک نظام و یک کشور - که نیاز لحظه به لحظه است - نتواند علاج و دستور روز را نسخه کند و ارائه دهد. این، بلای بزرگی است.
مطلب بسیار مهم و قابل توجّهی است. البته من در این‌که این بزرگترین مشکل ما باشد، تردید دارم؛ اما بلاشک جمود و تحجّر هرجا باشد، یک مشکل است و راه از بین بردنش هم این است که شما - که دانشجویان - هرچه میتوانید به کیفیّت فکری خودتان در زمینه دانش و معرفت بیفزایید. هر یک نفر از شما، وقتی که اهل دانش، فرهنگ، فرزانگی، روشنفکری و فرهیختگی است، میتواند این مفاهیم را در عمل گسترش دهد؛ یعنی درست نقطه مقابل جوّ جمود و تحجّر. اگر بخواهیم با جمود بجنگیم، جنگ با جمود این‌گونه است؛ یعنی جنگ فرهنگی است. جنگ با جمود، جنگ شمشیری نیست؛ چون از مقوله فرهنگ است. تحجّر و جمود هم نوعی فرهنگ است؛ منتها فرهنگ بسته! بایستی با روشهای فرهنگی با آن مقابله کرد. به نظر من، دانشجویان میتوانند در این زمینه مؤثّر باشند.
یکی از زمینه‌ها، تحجّر است. نگاه نو به مسائل نکردن، گذرانِ تاریخ و تحوّلِ فکر انسانها را ندیده گرفتن، تعالی و ترقّىِ فکر و اندیشه و راههای زندگی را انکار کردن. این تحجّر است. هر دانشی را که شما نگاه کنید، تعالی و پیشرفت آن دانش، فریادی علیه تحجّر است. اگر قرار بود ایستایی، پافشاردن بر هر آنچه که عادت کرده‌ایم آن را ببینیم، چیز خوبی باشد، اصول ما هم پیشرفت نمیکرد؛ فقه ما هم از هزار سال پیش تا به‌حال این همه تحوّلات و پیشرفتها را پیدا نمیکرد. در همه‌ی امور زندگی این‌طور است. تحجّر، یکی از بزرگترین آفات است.

نقد محکوم کردن برنامه‌ها به سبب پوشش ندادن همهٔ محرومیت‌ها

البتّه روال، درست است، صحیح است؛ حرکت، حرکت خوبى است امّا تا این حرکت شمول پیدا کند به زوایا و بپوشاند زوایا را، واقعاً راه طولانى‌اى را انسان باید طى بکند. حالا در این راه طولانى چه باید کرد؟ اگر ما بخواهیم جامد و یکسونگر و بى‌انعطاف فکر کنیم، باید بگوییم که نه آقا، برنامه‌ها بایستى اِلّا و لابد این شمول را پیدا کنند و بپوشانند همه‌ى نقاط محرومیّت را؛ اگر دیدیم یک برنامه‌اى على‌العجاله نپوشانده، محکوم کنیم آن برنامه را. خب این به نظر ما جمود است، بى‌انعطافى است. اسلام براى این مورد حکم دارد؛ صدقه، احسان، انفاق. خب، این انفاقى که در اسلام هست، اعم است از انفاق واجبى که مالیات است و انفاقات مستحبّ دیگر. انفاق واجب یعنى آنکه در سیستم مالى حضور پیدا میکند و شرکت میکند در تنظیم سیستم مالى؛ این انفاق واجب است. خب، اگر آن …

قرار گرفتن تحجر و دنیاطلبی در خدمت دشمنان اسلام

… باره مخالفت و عناد ورزیده، اصرار بر کتمان حقایق دارند، و چرا بارها و بارها در بلندگوهایى اعلام میشود که سیاست در حج نباید دخالت کند؛ مگر اسلام و احکام نورانى آن براى اداره و هدایت زندگى مادّى و معنوى انسانها نیست؟ و مگر دیانت در اسلام با سیاست آمیخته نیست؟ این از جمله‌ى دردهاى بزرگ عالم اسلام است که تحجّر و کوته‌بینى و دنیاطلبى جمعى، همواره در خدمت غرض‌ورزى و حسابگرى‌هاى خباثت‌آلود جمعى دیگر قرار گیرد و قلمها و زبانهایى که باید در خدمت اسلام و در جهت تبیین حقایق آن به کار مى‌افتاد، ابزارى در دست دشمنان هوشیار و توطئه‌گر اسلام گردد؛ این همان مصیبتى است که امام راحل (رضوان الله‌ علیه) بارها به تلخى از آن سخن گفته و نالیده‌اند. و جاى آن است که هوشمندان امّت، عامّه‌ى مردم را با آن آشنا ساخته، مرز میان علماى صادق و دین ‌به ‌دنیافروشانِ مزدور را براى آنان مشخّص سازند.

نفی تحجر در سازماندهی سپاه

گروههای مشخصی باید دایماً در حال مطالعه باشند، تا در مجموعه‌ی سپاه پاسداران، هر روش نوینی در سازماندهی که کارآمدتر به نظر میرسد، روی آن کار کنند. من طرفدار این نیستم که ما هر روز سازماندهی سپاه را عوض کنیم؛ اما طرفدار تحجر در این سازماندهی هم نیستم. ما باید ببینیم که این مجموعه چگونه میتواند در میدانی که مسؤولیت متوجه اوست، سبکتر و کارآمدتر و قویدست‌تر حضور پیدا بکند.