رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۲۴ پاراگراف)

جایگزین‌ناپذیری تبلیغ رودررو با رسانه‌ها و روش‌های هنری

در زندگىِ شما عزیزان، یک عامل دیگر هم وجود دارد براى مبارک بودن این ماه، و آن «تبلیغ» است، که اجتماع امروز ما هم به‌ مناسبت تبلیغ است. تبلیغ به این شکلى که در میان ما معمول است، خیلى چیز بدیعى است! حقیقتاً هیچ‌یک از روشهاى تبلیغى و هنرى، هیچ‌کدام از وسایل ارتباط‌ جمعى و رسانه‌ها جاى این تبلیغ را نمیگیرد. نمیخواهم عرض کنم که این تبلیغ، مُغنى[8] از آنها است، لکن آنها هم مُغنى از این تبلیغ و از این سبْک و این روش نیستند. اینکه یک انسانى، روبه‌رو با مؤمنین در اجتماعاتِ هر روز یا هر شب، پیاپى بنشیند و براى او ــ با انگیزه‌هایى که عرض میکنم و با روشهایى که باید مورد توجّه قرار بگیرد ــ معارف الهى را بیان کند، نصیحت کند، اخلاق فاضله را براى او بشکافد، صراط مستقیم را در مقابل او قرار بدهد و براى او تبیین کند، نفَسها و نگاه‌ها و دلها میان گوینده و مخاطب در هم گره بخورد، چیز بسیار بااهمّیّتى است؛ این را به هیچ ‌قیمت جامعه‌ى روحانیّت و حوزه‌هاى مبارکه‌ى علمیّه نباید از دست بدهند. البتّه خوشبختانه همین‌جور هم هست؛ هم طلّاب و فضلا و عاملین تبلیغ در این راه، هم بزرگان تا سطح عالىِ مراجع معظّم، قدر این تبلیغ را میدانند و به این سبْک تبلیغ اهمّیّت میدهند، و …

سه رکن منشأ، هدف و ابزار؛ لزوم سرچشمه گرفتن از اندیشه و اخلاص

این تبلیغ داراى سه رکن اصلى است که من مختصراً عرض میکنم. یک رکن، «منشأ» این تبلیغ است؛ یک رکن، «هدف» این تبلیغ است؛ یک رکن، «ابزار» این تبلیغ و وسایل و شیوه‌هاى این تبلیغ است. منشأ این تبلیغ چیست و چه باید باشد؟ منشأ این تبلیغ باید فکر، اندیشه، خردمندى و اخلاص و معنویّت باشد؛ یعنى باید تبلیغ ما از یک منبع نورانى سرچشمه بگیرد. اگر این تبلیغ از روى هواى نفْس شد، بر اساس انگیزه‌هاى ناسالم شد، از روى بى‌اعتنائى به اصل کار شد، آن منشأ …

لزوم دلسوزی و مهربانی مبلغ با مخاطب و اثر سخن او بر دل‌ها

و همچنین منشأ باید همان اخلاص و صفا و عشق به مخاطب [باشد]، باید از روى علاقه‌ى به مخاطبین [باشد]. عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم حَریصٌ عَلَیکُم بِالمُؤمِنینَ رَءوفٌ رَحیم؛[11] این خصوصیّتِ آن مبلّغ اوّل و داعىِ[12] اوّل است که شما دنبال او دارید حرکت میکنید؛ باید با مردم این‌جور بود، با این منشأ باید با مردم حرف زد: حریصٌ على المؤمنین و عزیزٌ علیکم ما یعرض علیهم من العنت، رئوفٌ رحیمٌ بالمؤمنین؛ باید شما این‌جور باشید. و مبلّغ با این احساس و با آن مایه‌ی فکرى وقتی که وارد میدان میشود، سخنش مثل مغناطیس دلها را جذب میکند؛ مثل قطرات آب زلال در سخت‌ترین سنگها هم اثر میگذارد. وَ البَلَدُ الطَّیِّبُ یَخرُجُ نَباتُهُ بِاِذنِ رَبِّه؛[13] آنچه شما از این زلال معنوى در زمین مناسب و به سرزمین دلهاى مردم و ذهنهاى مردم سرازیر کنید، فوراً پرورش مى‌یابد و رشد میکند. و نمونه‌هاى آن را ما در زندگىِ خودمان مشاهده کرده‌ایم؛ یک نمونه‌اش همین …

هدف تبلیغ کشاندن مردم به صراط مستقیم یعنی عبودیت

هدف باید صراط‌الله‌ باشد؛ صِراطِ العَزیزِ الحَمیـد؛[14] اِنَّکَ عَلیٰ صِراطٍ مُستَقیم؛‌[15] اٌّدعُ اِلیٰ سَبیلِ رَبِّک‌؛[16] راه خدا. هدف تمام پیغمبران کشاندن مردم به صراط مستقیم است و صراط مستقیم هم یعنى عبودیّت؛ وَ اَنِ اعبُدونی هٰذا صِراطٌ مُستَقیم.[17] باید مردم را به عبودیّت الهى که همان صراط مستقیم است، سوق بدهید. این عبودیّت البتّه در زمینه‌ى اخلاق، در زمینه‌ى عمل فردى، در زمینه‌ى عمل اجتماعى کاربرد دارد، که وقتى بحث عمل اجتماعى پیش آمد، آن ‌وقت بحثهاى سیاسى، بحثهاى تحلیل سیاسى، تبیین سیاسى هم در حوزه‌ى کار شما قرار میگیرد.

لزوم بیان اخلاق سیاسی و تحلیل سیاسی در کنار اخلاق و معنویت

… در این بود که عبودیّت را منحصر میکردند به منطقه‌ى فردى؛ اشتباهشان در اینجا بود؛ آنها اینجا را غلط میفهمیدند و غلط عمل میکردند. بله هدف، کشاندن مردم به عبودیّت است، منتها عبودیّت، یک منطقه‌ى وسیعى در زندگى انسان دارد؛ آن منطقه به عمل شخصى منحصر نیست. وقتى ‌که عمل جامعه، عمل یک مجموعه‌ى عظیم انسانى و مردم یک کشور، عمل اقتصادى، عمل سیاسى و موضع‌گیری‌هاى سیاسى، مشمول بحث عبودیّت شد، آن ‌وقت دعوت شما هم میتواند شامل این مسائل باشد و باید باشد، چاره‌اى ندارید؛ باید اخلاق بگویید، اخلاق سیاسى هم بگویید؛ [باید] اخلاق و معنویّت بگویید، تحلیل سیاسى هم بدهید؛ دشمن درونى را که نفْس امّاره یا شیطان رجیم است، معرّفى بکنید؛ دشمن اجتماعى را هم ــ که شیطان بزرگ است یا شیطانهاى گوناگونند ــ معرّفى کنید؛ ایادى شیطان و اَذناب[18] او را معرّفى کنید.

نفی انحصار منبر به جنبه‌های فردی و شخصی

ما توصیه نمیکنیم که منبرها و سخنرانى‌ها را منحصر کنید به جنبه‌هاى فردى و شخصى؛ نه، ممکن است یک سخنرانى، یک منبر، یک سلسله منبر، منحصر به این معانى باشد، مانعى ندارد، امّا در کنار آن بایستى صحنه‌ى زندگى اجتماعىِ سیاسىِ انسان هم میدان عبودیّت الهى باشد؛ آنجا هم بایست طواغیت ازاله بشوند، زدوده بشوند، افشا بشوند. خب، این هم هدف که عبارت است از عبودیّت الهى، از «صِراطِ العَزیزِ الحَمیـد» و « سَبیلِ رَبّ» و بقیّه‌ى تعبیراتى که در کتاب عزیز الهى ذکر شده است.

روش تبلیغ: حکمت، موعظهٔ حسنه و گفتگو با زبان نرم

رکن سوّم و عامل سوّم عبارت است از روش. روشها خیلى مهم است که در همین آیه‌ى مبارکه‌ [میفرماید] «اٌّدعُ اِلیٰ سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَة»؛ سخن حکمت‌آمیز یعنى سخن محکم، سخن غیر مشتبه، سخن غیر موهون و غیر ضعیف؛ حکمت، همه‌ى اینها را هم دارد؛ هم سخن حکیم است، یعنى حکمت‌آمیز است؛ هم حکیم است، یعنى مستحکم است؛ هم حکیم است، یعنى محکم در مقابل متشابه است. وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَجادِلهُم بِالَّتی …

اهمیت شناخت نیازها و پاسخ به پرسش‌های ذهنی مخاطب

عزیزان من! از جمله‌ی چیزهایى که در تبلیغ بسیار مهم است، پیدا کردن موضوع مورد نیاز است؛ [یعنی این] که شما به استفهامهاى مخاطبین خودتان پاسخ بدهید. اگر چنانچه برای یک جوانى که جلوى ما نشسته است و ده بیست سؤال در ذهن او است، یک سخنرانىِ یک‌ساعته کنیم، در حالى ‌که هیچ‌یک از سؤالهاى او جواب داده نشده است، به نظر شما این سخنرانى موفّق است؟ البتّه که نه! ما باید سؤالهاى ذهن او را که احیاناً بر زبان نمى‌آورد، …

تبلیغ سنتی روحانیت، موفق‌ترین روش در برابر تبلیغات دشمن

نقطه‌ى مقابل آن حرکت، حرکت شما است در تبلیغ. اگر آن منشأ تبلیغى، آن هدف تبلیغى و این روشها و ابزار و شیوه‌هاى تبلیغى مورد نظر باشد، موفّق‌ترین روشهاى تبلیغى، همین کار ماندگار و عمیقى است که شما به‌ صورت سنّتى انجام میدهید. و من به شما عرض بکنم، این را ما به چشم خودمان مشاهده کرده‌ایم و دیده‌ایم که به فضل الهى، دست قدرت الهى، این ملّت را دارد حمایت میکند و پشتیبانى میکند؛ نه قدرت آمریکا، نه قدرتهاى عظیم مالى و اقتصادى، نه قدرتهاى جاسوسى و امنیّتى، نه قدرتهاى مخرّب نظامى، …

لزوم مراکز تبلیغ دینی مدرن، پرجاذبه و متعدد برای جوانان در شهرهای پرجمعیت

البتّه بعضى از قشرها وظیفه‌ی سنگین‌ترى دارند؛ روحانیّون محترم، روشنفکران مؤمن، در این زمینه‌ها مسئولیّتهاى مضاعفى دارند. در شهرى مثل شهر کرج، با این جمعیّت زیاد، با این‌همه جوان، باید مراکز تبلیغىِ دینى به شکل مدرن، به شکل پُرجاذبه، به ‌صورت متعدّد وجود داشته باشد تا جوانهاى مؤمن و علاقه‌مند و نوجوانان بتوانند بر طبق آن کشش و جاذبه‌اى که به‌ طور طبیعى به سمت ارزشهاى معنوى در سنین جوانى دارند، این احساس را و این کشش را اشباع کنند. این وظیفه‌اى است بر عهده‌ى مسئولان فرهنگى، بر عهده‌ى روحانیّون محترم و علماى مکرّم، انجمنهاى اسلامى مدارس، دستگاه‌هاى مختلف، تا بتوانند این وظیفه را انجام بدهند. این عنصر اوّل.

قدر دانستن منبر تبلیغ در دانشگاه و مقدم داشتن آن بر کارهای دیگر

قدر این [موقعیّت] را باید دانست؛ یعنى این منبر تبلیغ را از دست ندهید، این را خیلى قدر بدانید. اگر دیدید با یک کار دیگرى این معارضه دارد، آن کار دیگر را به نفع این تعطیل کنید؛ مگر کار خیلى مهمّى باشد که از این اهم باشد، وَالّا این را خیلى باید قدر بدانید. وقت صرف کنید؛ براى رفتن در محیط کار، خود را آماده کنید، مطالعه کنید، فکر کنید. و بدیهى است که در یک چنین محیطى حضور روحانى ضرورى است. دانشگاه‌هاى ما به حضور شما آقایان علما و حضور روحانیّون احتیاج دارند.

توان علمی و معرفتی بالا، شرط نخست اثرگذاری مبلغ

یک خصوصیّت، خصوصیّت علم و معرفت است. باید با دست پُر رفت، به ‌قدرى که او احتیاج دارد. و تا انسان توانى در حدّ بالا نداشته باشد، نمیتواند کسى را از سطوح نازل به یک حدّى بالا بکشد. آن مَثَل قدیمى عامیانه که «دو صد من استخوان باید که صد من بار بردارد»، حرف کاملاً درستى است. شما هر کس را بالا بکشید، تا سینه‌ى خودتان میتوانید بالا بکشید. پس بایستى انسان سطح را، موجودى را، تمکّن فکرى و علمى را در خود بالا بگیرد، تا بتواند این را بالا بکِشد. …

اثرگذاری سخن مبلغ در گرو برآمدن آن از قلب و باطن

دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها …

لزوم هم‌فکری پیش از محرم برای انتخاب موضوعات و کیفیت تبلیغ

البته اهمیت ماه محرّم و آنچه در این ماه انجام میگیرد، آن‌قدر هست که به خاطر آن، اجتماعاتی تشکیل شود و درباره مسائل مربوط به آن، گفتگو صورت گیرد. ان‌شاءاللَّه در آینده، خیلی بجا و خوب است که قبل از ایامِ تبلیغ ماه محرّم، هماهنگیها و همفکریهای فراوانی در جهات مختلف، برای انتخاب موضوعات و کیفیّت تبلیغ و وظایف مهمّی که در ماه محرّم هست، انجام شود. ما هم امروز به قدر وسع، چند کلمه‌ای عرض میکنیم:

محرم فرصتی برای آشنایی مردم با حقایق دین به برکت خون امام حسین (ع)

در قضیه محرّم - که در تاریخ اسلام، از همه جهت قضیه نمونه و بی‌نظیری است - یک جهت بارز، همین قضیه تبلیغ است. فرصتی است برای این که به برکت خون مطهّر و نابحق ریخته حسین‌بن‌علی علیه الصّلاة والسّلام و اصحاب و خانواده آن بزرگوار و واقعه مظلومانه آنها، مردم نسبت به حقایق آن دینی که این دماءِ مطهّره به پاس آن ریخته شد، آشنا و آگاه شوند. این هم یکی از برکات ماندگار حادثه کربلاست و باید آن را قدر دانست.

تفاوت اساسی تبلیغ در دوران حاکمیت اسلام با دوران نبود آن

چند صد سال است که در ایران و شاید در بقیه نقاطِ پیرو مذهب اهل بیت در عالم، سنّت تبلیغ در ماه مهمّ محرّم جاری است. تبلیغ در دورانی که حاکمیّت اسلام نیست، یک تفاوت اساسی با تبلیغ در دوران حاکمیت اسلام دارد. در دوران حاکمیت اسلام، تبلیغ هر بخشی از دین، میتواند درست در جای خود واقع شود؛ یعنی بیان یک بخش از مجموعه‌ای که برای اداره زندگی مردم لازم است. در حالی که وقتی حاکمیت اسلام وجود ندارد، این طور نیست؛ بخشها از هم جداست، به هم بی‌ارتباط است و همه مجموعه، کامل نیست.

لزوم شناخت جهان و جامعه و اثر سخن بر جناح‌های جهانی برای مبلغ امروز

ببینید این تبلیغ، با نوع تبلیغی که ما در گذشته قبل از اقامه حکومت حق و حکومت الهی میکردیم، چقدر متفاوت است. آن روز کافی بود ما همین موضوعی را که میخواهیم تبلیغ کنیم، درست بلد باشیم؛ آن گاه یک مبلّغ خوب میشدیم. امروز اگر جهان، یا لااقل جامعه خود را درست نشناسیم، هر چه هم که آن موضوع را خوب بلد باشیم، نمیتوانیم یک مبلّغ خوب باشیم. باید بفهمیم این حرفی که ما میزنیم، به کجا ارتباط پیدا میکند؛ چه جناحی را در سطح جهان - نه در سطح کشور - تقویت میکند، چه جناحی را تضعیف میکند. مثل یک جبهه نبرد. یک وقت یک نفر انسان، با دشمنی مواجه میشود و میخواهد از خودش دفاع کند. این، یک طور دفاع است. یک وقت هم انسان در مجموع یک جبهه چند کیلومتری در سنگری قرار گرفته است و میخواهد دفاع کند. این دفاع، طور دیگر است. یک وقت باید به مصلحت جلو رفت، یک …

لزوم شناخت جبههٔ خودی و دشمن و رعایت شیوهٔ بیان برای پرهیز از ضربه

گاهی شنیده میشود که در گوشه و کنار، کسانی اظهاراتی میکنند و حرفهایی میزنند و بدون توجّه، به جایی ضربه وارد میکنند. این، بر اثر عدم توجّه به وضع و محاذات سیاسی دنیا و وضع و محاذات دوست و دشمن است. نمیدانند که جبهه خودی کجاست، جبهه دشمن کجاست. کافی نیست که ما چهارتا مسأله یاد بگیریم و بخواهیم آنها را بگوییم. گاهی بیان یک مسأله، شیوه خاصی دارد که اگر آن شیوه رعایت نشود، ممکن است ضربه وارد بیاید. باید هوشیار بود. این، خصوصیّت فضای اقامه دولت حقّ است. در فضایی که دولت حق قائم است، همه اهل حق، مسؤولیتشان مضاعف میشود. وقتی که دولت و نظام اجتماعی بر اساس دین است، مسؤولیت مبلّغان دین مضاعف میشود. اساس همه اینها هم - همان طور که عرض کردیم - این است که دین و …

لزوم توجه مبلغان به همراهی اسلام و مکتب اهل‌بیت با منطق و استدلال

مبلّغان دینی، علمای دینی، متفکّران دینی، عشّاق گسترش اسلام، علاقه‌مندان به اسلام و اهل‌بیت علیهم‌السّلام باید توجّه کنند که اسلام و قرآن، با استدلال و منطق همراه است. مکتب اهل بیت، با منطق و استدلال همراه است. اگر استدلال را از آن جدا کردند و به جای استدلال، خدای نکرده چیزی را وارد کردند که از منطق دور است و جنبه خرافی دارد، این درست ضدّ استدلال عمل خواهد کرد. پس، یک ابزار اسلام برای گسترش و غلبه بر همه ادیان و جماعات و ملل و کشورها، عبارت از منطق است و دیگری، …

پشتوانهٔ اندیشه و مطالعه در گذشتهٔ تبلیغی روحانیت

… معلوم شد که گروه‌هاى تبشیرى از ۱۵۰ سال پیش، ۲۰۰ سال پیش به‌ عنوان مقدّمه‌ى استعمار چه کارهایى را در کشورهاى دیگر ــ چه در کشورهاى آسیایى و چه بیشتر از آن در کشورهاى آفریقایى ــ انجام دادند. در خود اروپا و آنجاها هم وضع بدتر از این حرفها است که قابل ذکر نیست؛ لکن در شما این ممکن و واقع است و گذشته‌ى تبلیغىِ ما هم این را نشان میدهد که تبلیغ اوّلاً ناشى است از اندیشه و فکر و مطالعه و تدبّر و رسیدگى؛ که نگاه کنید به آثار تبلیغى، اغلب کتابهاى مرحوم آیت‌الله‌ شهید مطهّرى (رضوان الله‌ تعالى علیه) سخنرانى‌هاى او است؛ یعنى همین تبلیغات او است که با همین روش، با همین سبْکى که شما امروز دارید انجام میدهید، ابلاغ شده، تبلیغ شده و رسانده شده است. و ببینید چقدر …

هدف عمدهٔ تشویق به علم، رساندن آن به مخاطبان نیازمند

… است. چون ما روحانیّون در پى این هستیم که مخاطبى پیدا کنیم و آنچه را از رسالت الهى بر دوش ما است، به آن مخاطب برسانیم؛ اگر این نباشد، خب روحانیّت معنایى ندارد. بالاخره این فکر «اَلعُلَماءُ وَرَثَةُ الاَنبیاء»[3] یک فکر رایج و قطعى در همه‌ى مفاهیم دینى است. بخش عمده‌ی تحریض[4] به علم، براى این است که انسان آن علم را برساند به مخاطبینى که به آن احتیاج دارند. این هم بدیهى است که در معارف اسلامى آنجایى که روى علم تکیه شده است، مراد، علم توحید و معرفت دینى است، که تبلیغ آن و عمل به آن، این‌همه اهمّیّت دارد و کسب آن، این‌همه شرافت دارد. پس اصل قضیّه این است که این رسالت را، این پیامبرى را در این سطح نازلى که ما بر عهده داریم، تحقّق ببخشیم به اینکه به مخاطبین خودمان برسانیم.

حق‌پذیری و آمادگی جوان برای پذیرش و عمل، امتیاز مخاطب جوان

… یک امتیاز است براى طول مدّت استفاده. دوّم [اینکه] همین جوان بودن، امتیاز است براى خوب فراگیرى و شکل‌گیرى ذهن به آنچه ما به او میدهیم. فرق میکند که کسى ذهن شکل‌گرفته‌اى داشته باشد، یا اینکه ذهن آماده‌ى شکل‌گیرى داشته باشد؛ جوان این امتیاز دوّم را هم دارد. امتیاز سوّم این است که جوان حق‌پذیر است و آنچه به او گفته بشود، در وهله‌ى اوّل براى همه‌ى جوانها باید این‌جور فرض کرد که گوش میکنند براى یاد گرفتن و عمل کردن؛ مگر در موارد استثنائى که یک عواملى وجود دارد که بناى بر گوش نکردن و عمل نکردن دارند، وَالّا به ‌طور طبیعى جوان این‌جورى است و آمادگى پذیرش و عمل کردن هم دارد؛ این هم یک امتیاز سوّم.

تبلیغ دین یعنی تبلیغ همهٔ ابعاد این مجموعه

… مختلف زندگی هم جزو آن است. دین، یک مجموعه است که شامل مسائل شخصی و فردی، مسائل اجتماعی، مسائلی که دست‌جمعی باید انجام گیرد، مسائلی که ولو اجتماعی است، ولی یک یک افراد میتوانند آن را انجام دهند و مسائلی که مربوط به سرنوشت دنیا یا سرنوشت آن کشور است، میشود. وقتی که میخواهیم تبلیغ کنیم، یعنی تبلیغِ همه اینها.

امکان توصیهٔ کارشناسی شورا به دستگاه‌های تبلیغی دربارهٔ کمبودهای اخلاقی

… عمومى انجام بگیرد باید بیایند از اینجا اجازه بگیرند؛ نه، الان روحانیّت معظّم، دستگاه‌هاى تبلیغاتى کشور که دولتى هم نیستند و مردمى‌اند، دارند کارهاى فراوانى در این زمینه میکنند، احتیاج هم ندارند که بیایند از جایى استیذان[6] بکنند که این حرف را بزنیم یا نزنیم؛ امّا حقیقتاً اینکه یک دستگاه متفکّره‌ی جامع همه‌ى خصوصیّات و بیننده‌ى همه‌ى کمبودها و نیازها وجود داشته باشد که بتواند خلأها را بفهمد، بعد ببیند که آیا حالا جاى این هست که به دستگاه تبلیغاتى کشور، فرضاً به سازمان تبلیغات یا به دستگاه اعزام مبلّغ در قم توصیه‌ای بکند ــ مثلاً اگر به این نتیجه رسید که در کشور این کمبود از لحاظ اخلاقى وجود دارد، به آقایان توصیه کنند یا نظر کارشناسى بدهند که به‌ نظر ما مبلّغین در این ماه رمضان یا در این یک سال یا در این بُرهه‌ى از زمان روى این مسئله تکیه بکنند ــ به سود کشور است. آیا ما این را تا حالا تجربه کرده‌ایم که بفهمیم لازم نیست؟ بلاشک یک چنین چیزى مفید است؛ بلاشک میتواند فواید زیادى داشته باشد و هیچ ‌کس از آن بى‌نیاز نیست. علی‌ایّ‌حال، پس در زمینه‌ى فرهنگ عمومى و مسائلى که مربوط به فرهنگ عمومى است، یک جایى لازم است که متصدّى …