رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

گسترش ایمان با موعظه و تبیین معارف نه با شمشیر

دین را در اقطار کشورهاى اسلامى شمشیر نبُرد. شمشیر نمیتواند ایمان را در دلها برویاند؛ آنچه میتواند گل ایمان را در دلها سبز کند، موعظه است، تبیین احکام و معارف الهى است، زندگى به سیره‌ى انبیا و اولیا است که علما داشتند و علما کردند؛ و امروز بحمدالله‌ در اقطار عالم اسلام، تفکّر اسلامى همه‌ جا زنده است. در یکى دو قرن اخیر که احساسات آزادى‌خواهانه در ملّتها بیدار شد، علما بودند در کشورهاى مختلف که پیشاهنگ و پیش‌قراول نهضتهاى موفّق شدند. نهضتهاى دیگرى هم در کشورهاى اسلامى بود که در صفوف …

فرصت بی‌سابقهٔ مبلغان دین از زمان پیامبر و لزوم ایفای نقش ماندگار

برادران عزیز! امروز فرصت عظیمى در اختیار روحانیّت است. هیچ‌ وقت در طول تاریخ از بعد از زمان رسول اکرم (صلّى‌ الله‌ علیه و آله و سلّم) تا امروز چنین فرصتى در اختیار دُعات[10] دین نبوده. دعوت‌کنندگان دین، کِى چنین فرصتِ به این مغتنمى‌اى را در اختیار داشتند؟ فرصت عظیمى است، فرصت عزیزى است. ما امروز به‌ عنوان مبلّغان دین باید بتوانیم یک نقش کارآمد و ماندگار ایفا کنیم و خداى متعال از ما سؤال میکند و این وظیفه‌ى ما است و باید خودمان را آماده کنیم.

لزوم توجه منبرها به نیاز امروز مردم به اخلاق و عمق تفکر انقلابی

و در این اظهاراتى که در منبرها میشود، رعایت چند چیز را بکنید: یکى نیاز مردم است؛ چه چیزى را امروز مردم بیشتر احتیاج دارند، آن را پیدا کنید. امروز مردم به اخلاق احتیاج دارند، به عمق تفکّر انقلابى احتیاج دارند؛ این انقلابى که به‌ وجود آمد، بر پایه‌ى چه مبانى‌اى استوار است؟ این را مردم احتیاج دارند، باید روى این فکر کنید. بهترین مرجع هم کلمات و فرمایشات امام (رضوان الله‌ تعالى علیه) است و بعضى از نوشته‌ها و گفته‌هاى قیّمى[19] که در طول این یازده سال بحمدالله‌ بزرگانى …

نقد منبرهای سراسر سیاسی و خالی از اخلاق و احکام و دور از نیاز مستمعان

در جهت سیاسى هم افراط خطا است. بعضى در منبر، در سخنرانى، همه‌ى مطلب را ــ مِن البدو الى الختم ــ مصروف میکنند به امور سیاسى؛ یک کلمه اخلاق و نصیحت و تهذیب و احکام و مانند اینها نیست. حتّى مثلاً مى‌بینید آقایی رفته منبر در فلان دِه، مثلاً درباره‌ى انقلاب نیکاراگوئه دارد بحث میکند که چطور شد که ساندنیست‌ها در نیکاراگوئه شکست خوردند! [یا درباره‌ی] علل پیدایش کشور نامیبیا و اینکه سابقه‌ى آن چه بوده و مانند اینها! حالا چه اهمّیّت دارد؟ خب اینها را که همه دارند میگویند؛ در رادیو، در روزنامه‌ها، در تلویزیون‌. این هم از این طرف افراط است؛ از هیچ طرف افراط مناسب نیست.

تقسیم منبر ماه رمضان میان احکام، اخلاق برگرفته از قرآن و حدیث و مسائل روز

در ماه رمضان منبر را تقسیم کنید: یک مقدارى احکام دینى ــ همین احکام عملى؛ فردى، جمعى ــ یک مقدار نصایح و اخلاقیّات متّخذه‌ى از آیات کریمه‌ى قرآن و احادیث شریفه و تکیه‌ى بر روى اینها و استفاده‌ى صحیح از آنها، یک مقدار هم مسائل روز، تکالیف مردم در جنب انقلاب، در جنب کشور، در جنب دشمن، شناختن دوست، شناختن دشمن. پس اعتدال و عدم افراط هم یکى از آن شرایط است.

رعایت اقتضای حال و نگفتن مطلب درستی که باور مستمع را جلب نمی‌کند

یک چیز دیگرى که باید رعایت کنید، اقتضاى حال است. گاهى یک مطلبى صحیح است امّا گفتن آن در بعضى از تریبون‌ها مستحسن نیست؛ باور مستمع را جلب نخواهد کرد؛ این را نباید گفت. ما حرف گفتنى خیلى داریم؛ بعضى از نقلهاى ضعیف، بعضى از روایات یا حکایات ضعیف، بعضى از استنتاجهاى ضعیف [را نباید گفت]. هر جا منبر میروید، منبر باید قوى باشد؛ ولو در سطح پایین. من همیشه مثال میزنم و میگویم کتابى که براى کلاس اوّل یا دوّم دبستان مینویسند، در باب …

سوق دادن مردم به تقوا، عمل و خداترسی و بیان قیامت

خلاصه‌ى عرایض من به برادران عزیز این است که این ماه رمضان را با بیان معارف حقّه‌ى الهیّه براى مردم و انذار مردم آباد کنید؛ مردم را به تقوا سوق بدهید؛ مردم را به عمل سوق بدهید؛ مردم را به خداترسى سوق بدهید؛ قیامت را و عذاب الهى را براى مردم بیان بکنید؛ روایاتى که در این باب هست، براى مردم بخوانید؛ دلهاى مردم را با خدا آشنا و مأنوس کنید. جهاد و مبارزه و استقامت و سازندگى کشور و دنیا و آخرت در سایه‌ى اتّصال به خدا و آشنایى دلها با خدا امکان‌پذیر است. و امیدواریم که به برکت انفاس طیّبه‌ى آقایان محترم، ملّت …

هماهنگی نهادها و نظارت بر مراکز تبلیغ معارف اسلام در بلوچستان

اینجانب با احساس مسئولیّت نسبت به مردم شریف بلوچستان ــ که خاطره‌ى صمیمیّت‌ها و محبّتهاى آنان را در دوران اقامت در آن منطقه[1] فراموش نمیکنم ــ جنابعالى را که بحمدالله‌ از سوابق فضل و تعهّد و خدمت به ملّت عزیز برخوردارید، به عنوان نماینده‌ى خود در ارتباط با علماى محترم و حوزه‌هاى علمیّه و مراکز دینى و تبلیغى اهل سنّت منطقه تعیین مینمایم تا ان‌شاءالله‌ به هدایت فعّالیّتهاى فرهنگى و تبلیغى و هماهنگ ساختن نهادهاى مسئول در این زمینه و کمک و نظارت نسبت به مراکزى که مسئولیّت آنان تبلیغ معارف والاى اسلام است، اقدام نمایید. نماینده‌ى اینجانب، جناب حجّت‌الاسلام‌ والمسلمین آقاى عبادى[2] (دامت افاضاته) جنابعالى را در انجام خدمات مذکور کمک خواهند نمود، و دستگاه‌هاى ذى‌ربط دولتى و نظامى موظّف به همکارى میباشند.

کوشش صداوسیما برای متدین شدن عمیق مخاطبان

… عکس گنبد و بارگاه و مانند اینها، یک چیزى را از دور نشان میدهد؛ مثلاً یک چنین چیزى را، یک چیز پوک پوچِ کم‌مایه‌اى را، آن هم فقط یک زر و زیور دروغى، ظاهرى و سطحى را از اسلام ارائه بدهید؛ نه، حقیقتاً مفاهیم اسلامى، معارف اسلامى بایستى پخش بشود و منعکس بشود. و علاوه‌ى بر این، صداوسیما کوشش کند که مردم متدیّن بشوند؛ متدیّن‌ساز [باشد]. یکى از وظایفى که باید آقایان واقعاً به آن توجّه کنند، این است که کارى بکنید که مستمع شما بر اثر صحبت شما، حقیقتاً به صورت عمیق متدیّن بشود. یا مثلاً یکى دیگر از این گرایشهاى اصولى، ضدّیّت با سلطه‌هاى استکبارى است. حالا امروز دیگر شاید شرق و غرب نشود خیلى مثل سابق گفت؛ شرق و غرب به این معنا، تقسیم‌بندى به این شکل خیلى معنا ندارد؛ امّا این سلطه‌هایى که هستند، ضدّیّت با دخالت اینها، با مقابله‌ى …

نقد برنامهٔ مذهبی با الفاظ ظاهراً دینی و محتوای پوچ

فیلم خنثاى بى‌اثرِ بى‌محتواى بدون پیام، مطلقاً پخش نکنید. برنامه‌ى بى‌فایده‌ى بى‌محتوایى که فقط یک وقتى را، یک فاصله‌ى زمانى را پُر میکند، مطلقاً پخش نکنید. بعضى از برنامه‌ها این‌‌جورى است؛ حالا مثلاً فرض کنید برنامه‌ى مذهبى ــ همان‌طور که به آقایان من داشتم حالا میگفتم ــ یک برنامه‌ى مذهبى را من از رادیو چند سال قبل از این گوش کردم، مذهبى بود، الفاظ على‌الظّاهر مذهبى و باطناً پوک! یک سجعهاى بىخودى، عبارتهاى قدیمى، حالا نه اینکه یک نثر زیباى قدیمى باشد؛ نه، یک عبارت من‌درآوردىِ ساختنىِ چرندى را به شکل عبارات مذهبى درآورده بودند؛ گوینده داشت همین‌طور پشت سر هم میگفت. بنده که آخوندم، اهل دینم، اهل این فنّم، هر چه گوش کردم که ببینم این آخر …

برتری بخشیدن به کلمهٔ خدا، هدف پوشیدن لباس تبلیغ

… کسى که خودش در آن حدّى از تقوا نباشد که بخواهد مردم را امر کند به آن؛ آدمى که وقتى میخواهد امر به تقوا کند، ناگهان احساس کند که مصداق آن آیه‌ى شریفه قرار گرفته: اَتَأمُرونَ‌ النّاسَ بِالبِرِّ وَ تَنسَونَ اَنفُسَکُم.[16] یکى از سخت‌ترین کارها امر به تقوا است. ما میخواهیم این دین، کلمه‌ى لااله‌الّاالله‌ و نظام اسلامى در دنیا مایه‌ى غبطه‌ى انسانها باشد یا نه؟ اگر نمیخواهیم، پس چرا مبلّغیم؟ خب برویم بقّال بشویم، برویم مشغول کاسبى بشویم. ما که لباس تبلیغ تنمان کردیم، این لباس را براى این تنمان کردیم که میخواهیم «کَلِمَةُ اللهِ هِیَ العُلیا »،[17] میخواهیم کلمه‌ى خدا را برترین و بالاترین قرار بدهیم. حالا این را از راه منبر بلد بودیم، از راه گفتن بلد بودیم، در طول زندگى‌مان این کار را انجام دادیم، حالا هم امام‌جمعه هستیم. حالا که نظام اسلامى و حکومت اسلامى و جمهورى اسلامى است ــ که خود این به‌تنهایى به قدر میلیون‌ها گفتن، در سطح بالا قیمت دارد؛ چون جمهورى …

عمق بخشیدن به فکر دینی و اسلامی مردم

… بشود که از آن رایحه‌ى دورى از معنویّت استشمام بشود؛ وَالّا حرکتى که به سمت معنویّت است، ضربه خواهد خورد. چیزى که از آن بوى علاقه‌مندى به دنیا و زخارف[12] دنیا، خودپرستى و منیّت، تنازع براى امور دنیوى استشمام بشود، ضربه وارد خواهد آورد؛ این از جهت عملى. و از جهت علمى هم عمق بخشیدن به فکر دینى و اسلامى در مردم.

قدرشناسی از ماه رمضان به‌عنوان فرصت تبلیغ به سبب آمادگی مردم

و من به شما برادران عزیز و آقایان محترم عرض میکنم که ماه رمضان در پیش است. این ماه رمضان و ماه‌رمضان‌ها و ایّام معدّ[18] براى تبلیغ را خیلى باید قدر بدانید؛ در این ایّام مردم آماده‌اند. البتّه رسانه‌ها، رادیو، تلویزیون، روزنامه‌ها در خدمت تبلیغ اسلام هستند و تبلیغ میکنند؛ امّا سنّت منبر ما، یعنى نشستن جلوى مستمع و چهره‌به‌چهره با او حرف زدن، یک چیز استثنائى است؛ این را از دست ندهید؛ این خیلى چیز باعظمت و باارزش و مهمّى است.

نقد منبرهای اخلاقی برکنار از مسائل روز، انقلاب و جهان

… خیلى احتیاج دارند؛ ما احتیاج به یک انقلاب اخلاقى داریم براى اینکه در خودمان، در ملّتمان، در آحاد مردممان صفات رذیله را ریشه‌کن کنیم و اخلاق مسلِم حقیقى را با همان خصوصیّات که در روایات و در آیات کریمه‌ى قرآن هست، در مردم رشد بدهیم. اخلاق خیلى لازم است؛ امّا این‌جور نباشد که ما وقتى اخلاق میگوییم یا حدیث میخوانیم براى مردم، بکل از مسائل روز، مسائل انقلاب، مسائل زندگى، تاریخچه‌ى این یازده سالِ پُر از حادثه و مسائل جهان بکلّى برکنار باشیم. همان‌‌طور که عرض کردم، بعضى منبر که میروند و انسان پاى منبرشان وقتى مى‌نشیند، گویى در این کشور انقلابى رخ نداده، رهبرى مثل امام راحل (رضوان الله‌ علیه) گویى ظهور نکرده، این جنگ گویى اتفاق نیفتاده؛ این‌جور حرف میزنند؛ بکلّى برکنار! این افراط است از آن طرف.

مؤثر بودن نبود تبلیغات دینی قوی و روزآمد در این بیگانگی

… گذاشتند. هر گروهى از جوانها که در دوره‌هاى اوّل براى تحصیل رفتند، هدف تبلیغات ضدّاسلامىِ اروپایى‌ها قرار گرفتند. آن کسانى که اوّلین پرورش‌یافته‌هاى فرهنگ غرب بودند، غالباً ــ نمیگویم همه ــ کسانى بودند که با دین یک بیگانگى بلکه یک عنادى احساس میکردند؛ البتّه ضعفِ‌نفْس‌ها هم مؤثّر بود، نبودن تبلیغات دینى قوى و باب روز هم مؤثّر بود.