اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خستهنباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینهبهسینهى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفتهشدهها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حولوحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینهها گفته شده و نوشته شده.تبلیغ دین
نامهای دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوههای مبلغان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در نشست سهجانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴۱۳۵۵۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفهى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیهى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابىعبدالله (علیه السّلام) است؛ یعنى ارائهى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهىهاى آنها، هم ارائهى الگو براى جهاد و تلاش فىسبیلالله.نکتهى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک وقت یک فرسخ فاصله است، یک وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک وقت حجابها و دیوارها هست، یک وقت از کوهها و گردنهها باید عبور کنید؛ یک وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک وقت باید با لطائفالحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوهى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوهى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقهى شما، فهم و سرعت انتقال شما.شاهدها (۳۶۹ پاراگراف)
حفظ روحیه و نشاط طلبگی در تبلیغ حتی با کاهش سهم بودجه
… این مطالعهاى که کردهایم، این منبرى که آماده کردهایم به گوش مردم برسد. ما فرق داشتیم با آن کسانى که وقتى دعوتشان میکردند براى منبر، میگفتند که این مقدار باید بدهید یا چِک آن را قبلاً باید بدهید. آن، عالَم طلبگى نبود؛ عالم طلبگى، [طوری] دیگر بود. امروز هم همین است. نفرمایید که خب حالا ما تشکیلات داریم، حکومت داریم، دولت داریم، بودجه داریم، خزانه داریم، درآمد نفت داریم؛ بله، معلوم است لکن یک کشورى بر این امکانات استوار است. اگر چنانچه شرکاى ما در کارهاى کشور ــ آنهایى که غیر کار ما را بر عهده دارند ــ قیودى، حدودى، امتیازاتى، شرط و شروطى در کارشان هست و سهم ما براى تبلیغات کم میشود، بسیار خوب، فلنرجع الى اصلنا؛[4] همان روحیه، همان نشاط، همان تلاش.نادرستی تکیه بر شیوههای تبلیغی مؤثر در گذشته
نباید گفت یک روز اینجورى تبلیغ میکردیم، خیلى هم مؤثّر بود. بله، یک روز شیخ جعفر شوشترى (رضوان الله تعالى علیه) مىآمد بالاى منبر در همین مدرسهى سپهسالار تهران، به مردم میگفت «مردم! همینقدر بدانید خدایى هست»، یک انقلابى درست میکرد در دلهاى مردم [که نمیدانم] حالا نفَس او بود؟ کمک خدا بود؟ فضاى آن روز بود؟ …محتوا، ابزار متناسب و همت و اراده بهعنوان مقدمات تبلیغ
میخواهم این را عرض بکنم که دستگاه تبلیغ ــ رساندن ــ مقدّماتى دارد: باید محتوا را آماده کرد؛ ابزار را هم باید به تناسب انتخاب کرد؛ پشت سر این محتوا و ابزار، همّت و شوق و ارادهى قوىاى هم باید قرار داد و جلو رفت. البتّه آنجا دیگر با سعهى صدر [باید رفتار کرد]. اینکه عرض میکنیم «محتوا»، یادمان باشد که ما عمامهاىها سالهاى متمادى منتظر بودیم که یک گوشهاى از یک شهرى در یک مسجدى یا حسینیّهاى چهار نفر جمع بشوند، ما یک کلمه حرف بزنیم. بیش از این که نبوده. در یک شهرى …کمبود مبلغ برای کشورهای دیگر و شهرهای ایران با وجود ۲۴ هزار طلبه
… دوستان ما براى یک معالجهاى، چیزى، رفت خارج، [وقتى] آمد، گفت آقا! شما فلان کشور یک مبلّغ بفرستید. من گفتم حالا شما رفتید در لندن یا فلان جا مطّلع شدید، من پیش از شما خبر دارم این را، [امّا] نداریم کسى را؛ یک آدمى شما معرّفى کنید، من بفرستم. میگویند نداریم. از کشورهاى مختلف مىآیند از ما مبلّغ میخواهند، نداریم؛ از داخل شهرهاى ایران مىآیند مبلّغ میخواهند، نداریم؛ امام جمعه میخواهند، نداریم! خیلى عجیب است! بنده اِشراف پیدا کردم به مسائل امامت جمعه. به نظر من خیلى مهم است. من دائماً ــ این آقایان دبیرخانه و جناب آقاى رسولى[23] که رئیس دبیرخانه هستند و آقایانى که با ایشان همکارى میکنند تشریف دارند ــ گزارشها را و خبرها را میبینم. یک جاهایى هست، …نبود روحانی مقیم در روستاها و دعوت طلاب به ماندن در روستا
… است که اصلاً آنجا پاى روحانى نمیرسد! من خودم رفتم. همین بوشهر که رفته بودیم،[24] رفتیم یک منطقهاى، یک دِه بزرگى، گفتیم آقایتان کیست؟ گفتند: ما آقا نداریم؛ عالِم نداریم! [گفتیم] خب چرا؟ گفتند «نمىآیند بمانند.». خب چرا نمیروید بمانید؟ من از شما سؤال میکنم؛ این سؤال واقعاً جدّى است: چرا نمیروید بمانید؟ خب بروید در یک دِه بمانید، چه اشکالى دارد؟ یعنى حوزه نمیتواند مبلّغ بفرستد براى ما. این تبلیغش است.دعوت مردم با عمل نه زبان و اثر جاذبهٔ عمل مبلغان
… آن گویى که او در فضاى تاریخ پرتاب کرد، هنوز دارد با شدّت پیش میرود، هنوز دارد پیش میرود؛ هنوز ما و همهى مسلمین عالم داریم از برکات آن دست معنوى و معجزنشان که پانزده قرن پیش یا چهارده قرن و اندى پیش آن بزرگوار حرکت داده، پیش میرویم. کانَ خُلقُهُ القُرآن. اخلاق ما باید طبق آن چیزى باشد که میگوییم و به آن دعوت میکنیم، که فرمود: کونوا دُعاةَ النّاسِ بِغَیرِ اَلسِنَتِکُم؛[9] یعنى بِاَعمالِکم. این مربوط به آقایان. اگر ما به زخارف دنیا بىاعتنا بودیم، اگر ما در آن راههایى که به آن معتقد هستیم و داعى و مبلّغ آن هستیم، قدم ثابت گذاشتیم، اگر ما پایبندى خودمان را به اصول دینى و اصول اسلامى و فرمایشات امام بزرگوار و آنچه مقرّر است در نظام جمهورى اسلامى عملاً نشان دادیم، حرف ما در محیطى که این حرف پراکنده میشود اثر خواهد کرد. دیگر آن وقت خیلى هم احتیاجى به اصرار و فشار و زور و مانند اینها نخواهد بود، بلکه نفْس جاذبهى عمل، دیگران را وادار خواهد کرد به هماهنگى و همگامى و همآوایى.رشد روح دینی مردم و بسته شدن راه نفوذ دشمن با استحکام علم دین
… بلادى ــ که من آن سفر[2] هم از ایشان اسم آوردم و از بزرگان علماى ایران در زمان خود است ــ و چه علماى دیگر و چه خانوادههاى علمىِ معروفى که در اینجا بودهاند و کتابهایى تألیف کردهاند در فقه و حدیث و دیگر دروس. و از وضع دینى مردم هم میشود این را فهمید. اگر در شهرى شجرهى علم دین، مستحکم و بارور و سایهافکن نباشد، روح دینى در مردم آن منطقه رشد نمیکند و دشمن زمینهاى براى نفوذ پیدا میکند و چون مردم این شهر و این استان متدیّنند و انقلابىاند و در خدمت هدفهاى دینند، پس میشود بروشنى فهمید که تبلیغ دین و [پرورش] عالِم دین و [ترویج] دانش دین در این استان، علىٰوجهه[3] انجام گرفته است. بنده این را به شما تبریک میگویم. این حالت را مغتنم بشمارید، آن را تقویت کنید و هر کسى از روحانیّون در هر مرکزى که پست او است و جاى او است، همهى وجود خود را و همهى همّت خود را بگذارد در تبیین دین و در تربیت دینى مردم، و البتّه «فَلیَبدَأ بِتَعلیمِ نَفسِهِ …نخستین مسئولیت عالم دینی و نیاز آن به فهم پیشین
و امّا امروز؛ امروز همان تکالیف و مسائل سنگین و مسئولیّتهاى سنگین بر دوش من و شماى روحانى هست، مع شىءٌ زائد؛ ما چند چیز را باید رعایت کنیم، یعنى چند چیز را باید بدانیم تا بر اساس آن بفهمیم که حرکت ما چقدر باید دقیق و حسّاس باشد: اوّل، اصل مسئولیّت عالِم دین. مسئولیّت اوّل عالِم در مقابل کسانى که محتاج به علم او هستند، این است: لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّاسِ وَ لا تَکتُمونَه؛[10] تبیین، بیان؛ که خود این، اوّلْ تبیّن لازم دارد؛ اوّل فهمیدن لازم دارد. باید بفهمیم تا بتوانیم آنچه را فهمیدیم تبیین کنیم. پس کسب فهمیدن هم براى ما واجب و ضرورى و اجتنابناپذیر است. روزبهروز باید بر خودمان اضافه کنیم. آنچه ما میدانیم در مقابل آنچه نمیدانیم یک پَرِ کاه هم نیست در مقابل صحراها کشتزار. چه هست آنچه ما میدانیم؟ هر یک کتابى را که آدم باز میکند، میبیند سیل مطالب در این …لزوم عرضهٔ منظم و سنجیدهٔ معارف دین متناسب با حال در نیروهای مسلح
بعضى از برادران در نیروهاى مسلّح هستید. خب اینجا بحمدالله، هم پایگاههاى نیروى دریایى هست، هم نیروى هوایى هست، هم ارتش هست، هم سپاه هست و ارتباط دارند با شماها، با مردم؛ آقایانى که در این بخشها مشغول کار هستند، منظّم، مرتّب، عمیق، سنجیده، حسابشده، متناسب با موقعیّت و مطابق مقتضاى حال، آنچه را از دین باید و شاید، انشاءالله استخراج کنند. و روى قرآن تکیه کنید ــ که قرآن بسیار مهم است ــ و در عمل مردم بر روى نماز و حضور آنها در نمازهاى جماعت [تکیه کنید].پر کردن خلأ پوشش دینی و فرهنگی مردم بلوچستان در مناطق شیعه و سنی
بسیاری از مردم آنجا، از لحاظ پوشش فرهنگی و مذهبی و دینی، واقعاً محرومند. بایستی تا آنجا که میتوانید، تلاش بکنید، تا انشاءاللَّه در آینده با جزوات، با نوشتجات، با سخنرانی، با وادار کردن بعضی از مولویهای خوشبیان و خوشنیت و خوب - که خیلی از آنان بحمداللَّه خوشنیت و خوب هستند این خلأ را پُر کنید و این پوشش را برقرار نمایید؛ چه در مناطق شیعهنشین، مثل زابل یا بعضی از مناطق بلوچستان، و چه در مناطق سنینشین بلوچستان؛ فرقی نمیکند، شما موظفید که برای هر دوی اینها به فکر باشید.لزوم تحمل سختیهای تبلیغ به طریق اولی در مقایسه با مبلغان بیایمان
البته همانطور که گفتند[3] ، سخت است؛ لیکن ما باید این سختیها را تحمل بکنیم. وقتی آن کسانیکه ایمان ما و تمسک و امید ما را ندارند، تحمل میکنند، به طریق اولی ما باید تحمل کنیم. شما ببینید در مناطقی از آفریقا و در دوردستها، کشیشهایی رفتند و سالها آنجا ماندند. برای چه ماندند؟ مسیحی کردن قبایل آفریقایی برای چه بود؟ کیست که نداند آنها پیشاهنگان استعمار بودند. رفتند مردم را مسیحی کنند، تا آن عنصر استعماری بتواند به آنجا بیایید و کار …لزوم برنامهریزی و دستگاه ویژهٔ تبلیغ در حوزه
… جور است؛ یک وقت هدف شما از تبلیغ این است که یک مؤمن درست کنید که تا آخر عمر با این ایمانش زندگى کند؛ این یک جور است؛ یک وقت یک مسئلهى فصلى پیش آمده، میخواهید تبلیغ بکنید براى اینکه او را آمادهى براى مواجههى با آن مسئلهى فصلى بکنید؛ [این هم] یک جور است. برنامهریزى لازم دارد؛ در حوزه باید یک دستگاهى مخصوص برنامهریزى تبلیغ وجود داشته باشد؛ برنامهریزى کند، کار کند و افراد را آماده کند براى تبلیغ و روشهاى جدیدى در باب تبلیغ به کار گرفته بشود. این هم این نکتهى دیگر.وظیفهٔ رساندن پیام به دلها، نه صرف گفتن، در دورهٔ حکومت اسلامی
… ما گفتیم، هر کس میخواهد بیاید عمل بکند؛ این مال این دوره نیست؛ این دورهاى که حکومت به دست مسلمین است؛ این دورهاى که بار ادارهى جامعه بر دوش ما است؛ بخصوص این دورهاى که دشمن اینهمه با تلاش دارد دنبال میکند براى اینکه مفاهیم اسلامى را از ذهنها بزداید. تکلیف فقط این نیست که حالا ما یک مطلبى گفتیم، [اگر] شد شد، نشد نشد، ما فقط بایستى حرفمان را بزنیم؛ اینجور نیست. ما بایستى حرف را به دلها برسانیم: وَما عَلَی الرَّسولِ اِلَّا البَلغ؛[11] رساندن؛ باید برسد. اینکه پرتاب کنیم در هوا، [اگر] کسى گرفت گرفت، نگرفت نگرفت، به جایى رسید رسید، نرسید نرسید، قبول نیست. من این را به عنوان یک مشکل مشاهده میکنم.لزوم ورود عالمترین و پرهیزکارترین افراد به عرصهٔ منبر
این فن را کوچک نباید گرفت. منبر رفتن و سخن گفتن در امر دین جزو شریفترینِ کارها است و باید و شاید که شریفترین انسانها و عالِمترین آنها و آگاهترین آنها به مسائل اسلامى و عاملترین آنها به احکام شرعى در این راه قدم بردارند و آن را براى خود افتخارى بدانند، کمااینکه همینجور هم بوده است. در گذشته هم بوده؛ افرادى مثل شیخ جعفر شوشترى، عالِم اخلاقىِ بزرگ که خودْ منبرى است، یا مرحوم حاج آقا رضاى همدانىِ واعظ، صاحب کتاب هدیّة النّملة که خودْ یک واعظ و یک گویندهى دینى است، یا پسر آن مرحوم، مرحومِ آ میرزا محمّد همدانى که از علما است و امثال اینها؛ …لزوم آگاهی دینی گسترده و دقت مبلغان در معرفی اسوهٔ جهاد
… این است که اگر ما میخواهیم مردم را موعظه بکنیم، لازمهى آن، اتّعاظ[2] نفْسى خود ما است در درجهى اوّل. تهذیب نفْس براى کسى که بنا بر گویندگى دین دارد، یک امر الزامى است تا حرف او داراى اثر بشود و از دل بگوید و عمل او قول او را تقویت کند و شاهدى بر آن باشد. چون بنا بر این دارد که سطح فکر مردم را در مسائل اسلامى بالا ببرد، پس باید آگاهى و بینش دینى وسیع و متنوّع داشته باشد، با قرآن مأنوس باشد، در احادیث غور بکند و کرده باشد، با افکار نوِ مربوط به مذهب و دین آشنا باشد، اهل تحقیق دربارهى مسائل دینى و افکار دینى باشد؛ نه فقط دین بهتنهایى، بلکه در کنار مسائل دینى، پارهاى افکار فلسفى است؛ بینشهاى اجتماعى است؛ از آنها باید طعمى چشیده باشد و آگاهىاى داشته باشد و چون بنا دارد که اسوهى جهاد و مبارزه را به مردم معرّفى کند، در این کار باید دقّت نظر و وسواس داشته باشد. یعنى زندگى حسینبنعلى (علیه السّلام) و ماجراى چندروزهى آن حضرت در کربلا یک فصل عظیمى از تاریخ ما است؛ حجم آن کم امّا مفهوم آن بسیار وسیع، و عمق آن بسیار زیاد است.لزوم روزآمدی شیوههای بیان دین با تحول سریع روشها
… مسائل و علوم و موارد احتیاج مردم، ساعتبهساعت روشهاى نو را دارد پیش مىآورد؛ ساعتبهساعت. واقعاً در بسیارى از علومى که در میدان و صحنهى تبادل نظر هست، شما امروز اگر نظریّهاى را خواندید، یک ماه بعد نمیتوانید به عنوان آخرین نظریّه به آن تکیه کنید. روشها عوض شده و دائماً عوض میشود، حرفها نوبهنو مىآید. ما چطور میخواهیم حرف حقّ خودمان را به همان شیوه و روشى که با مردمِ صد سال پیش یا پنجاه سال پیش گفته میشد، امروز در میان بگذاریم؟ امروز حتّى با قبل از انقلاب فرق دارد. منبرى که در روزهاى پیش از انقلاب در سال ۵۵ و ۵۶ و ۵۷ میتوانست مفید و مؤثّر باشد، ممکن است امروز همه جا آن قدر مفید و مؤثّر نباشد. البتّه بعضى از معارف هست که به هر زبانى بیان بشوند و در هر شرایطى، گیرایى دارند امّا عمومیّت ندارد. این، آن نکتهى اساسى است که خواستم عرض کنم در باب مسائل منبر و اهل منبر، و خلاصهى آن، پیشبرد این فنّ شریف است از لحاظ محتوا و از لحاظ روشها و اسلوبها و قالب.تکلیف ارائهٔ اسلام پاسخگو به پرسشها و حافظ ایمان مردم
امروز هم تکلیف عظیمى با ما روبهرو است: ارائهى اسلام به صورتىکه بتواند ذهنهاى این مردم و دلهاى آنها را اشباع و سیراب کند، استفهام آنها را بدرستى پاسخ بدهد، ایمان آنها را حفظ کند؛ حضور در این میدان به صورت خالصانه و مخلصانه، تا انشاءالله کار ما و منش ما مورد عنایت ولىّعصر (ارواحنا فداه) قرار بگیرد و تأییدات آن بزرگوار و دعاى آن بزرگوار شامل حال ما بشود.گسترش ایمان با موعظه و تبیین معارف نه با شمشیر
دین را در اقطار کشورهاى اسلامى شمشیر نبُرد. شمشیر نمیتواند ایمان را در دلها برویاند؛ آنچه میتواند گل ایمان را در دلها سبز کند، موعظه است، تبیین احکام و معارف الهى است، زندگى به سیرهى انبیا و اولیا است که علما داشتند و علما کردند؛ و امروز بحمدالله در اقطار عالم اسلام، تفکّر اسلامى همه جا زنده است. در یکى دو قرن اخیر که احساسات آزادىخواهانه در ملّتها بیدار شد، علما بودند در کشورهاى مختلف که پیشاهنگ و پیشقراول نهضتهاى موفّق شدند. نهضتهاى دیگرى هم در کشورهاى اسلامى بود که در صفوف …فرصت بیسابقهٔ مبلغان دین از زمان پیامبر و لزوم ایفای نقش ماندگار
برادران عزیز! امروز فرصت عظیمى در اختیار روحانیّت است. هیچ وقت در طول تاریخ از بعد از زمان رسول اکرم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) تا امروز چنین فرصتى در اختیار دُعات[10] دین نبوده. دعوتکنندگان دین، کِى چنین فرصتِ به این مغتنمىاى را در اختیار داشتند؟ فرصت عظیمى است، فرصت عزیزى است. ما امروز به عنوان مبلّغان دین باید بتوانیم یک نقش کارآمد و ماندگار ایفا کنیم و خداى متعال از ما سؤال میکند و این وظیفهى ما است و باید خودمان را آماده کنیم.لزوم توجه منبرها به نیاز امروز مردم به اخلاق و عمق تفکر انقلابی
و در این اظهاراتى که در منبرها میشود، رعایت چند چیز را بکنید: یکى نیاز مردم است؛ چه چیزى را امروز مردم بیشتر احتیاج دارند، آن را پیدا کنید. امروز مردم به اخلاق احتیاج دارند، به عمق تفکّر انقلابى احتیاج دارند؛ این انقلابى که به وجود آمد، بر پایهى چه مبانىاى استوار است؟ این را مردم احتیاج دارند، باید روى این فکر کنید. بهترین مرجع هم کلمات و فرمایشات امام (رضوان الله تعالى علیه) است و بعضى از نوشتهها و گفتههاى قیّمى[19] که در طول این یازده سال بحمدالله بزرگانى …نقد منبرهای سراسر سیاسی و خالی از اخلاق و احکام و دور از نیاز مستمعان
در جهت سیاسى هم افراط خطا است. بعضى در منبر، در سخنرانى، همهى مطلب را ــ مِن البدو الى الختم ــ مصروف میکنند به امور سیاسى؛ یک کلمه اخلاق و نصیحت و تهذیب و احکام و مانند اینها نیست. حتّى مثلاً مىبینید آقایی رفته منبر در فلان دِه، مثلاً دربارهى انقلاب نیکاراگوئه دارد بحث میکند که چطور شد که ساندنیستها در نیکاراگوئه شکست خوردند! [یا دربارهی] علل پیدایش کشور نامیبیا و اینکه سابقهى آن چه بوده و مانند اینها! حالا چه اهمّیّت دارد؟ خب اینها را که همه دارند میگویند؛ در رادیو، در روزنامهها، در تلویزیون. این هم از این طرف افراط است؛ از هیچ طرف افراط مناسب نیست.تقسیم منبر ماه رمضان میان احکام، اخلاق برگرفته از قرآن و حدیث و مسائل روز
در ماه رمضان منبر را تقسیم کنید: یک مقدارى احکام دینى ــ همین احکام عملى؛ فردى، جمعى ــ یک مقدار نصایح و اخلاقیّات متّخذهى از آیات کریمهى قرآن و احادیث شریفه و تکیهى بر روى اینها و استفادهى صحیح از آنها، یک مقدار هم مسائل روز، تکالیف مردم در جنب انقلاب، در جنب کشور، در جنب دشمن، شناختن دوست، شناختن دشمن. پس اعتدال و عدم افراط هم یکى از آن شرایط است.رعایت اقتضای حال و نگفتن مطلب درستی که باور مستمع را جلب نمیکند
یک چیز دیگرى که باید رعایت کنید، اقتضاى حال است. گاهى یک مطلبى صحیح است امّا گفتن آن در بعضى از تریبونها مستحسن نیست؛ باور مستمع را جلب نخواهد کرد؛ این را نباید گفت. ما حرف گفتنى خیلى داریم؛ بعضى از نقلهاى ضعیف، بعضى از روایات یا حکایات ضعیف، بعضى از استنتاجهاى ضعیف [را نباید گفت]. هر جا منبر میروید، منبر باید قوى باشد؛ ولو در سطح پایین. من همیشه مثال میزنم و میگویم کتابى که براى کلاس اوّل یا دوّم دبستان مینویسند، در باب …وظیفهٔ علمای پاکستان در گسترش معارف اسلامی و عرضهٔ اسلام ناب به جوانان
با تکریم و احترام نسبت به برادران ایمانى و اصدقاء مخلص و غیور از مؤمنین پاکستان (ایّدهم الله و اعزّهم و نصرهم و اجابةً لمسؤلکم)، جنابعالى را به نمایندگى خود در امور دینى و مذهبى براى مردم آن سامان منصوب میکنم. اهمّ وظایف جنابعالى و سایر علما و روحانیّون در آن خطّهی اسلامى آن است که با مدد گرفتن از توفیقات و تفضّلات الهى و توجّهات حضرت نبىّ اکرم و رسول معظّم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) و ائمّهی اطهار (علیهم السّلام) بالخصوص حضرت ولیاللهالاعظم، صاحبالعصروالزّمان (ارواحنا فداه)، بر گسترش معارف اسلامى و تبیین حقایق قرآنى، مخصوصاً در میان قشر جوان همّت گماشته، چهرهی منوّر اسلام ناب محمّدى (صلّى الله علیه و آله) را بر قلوب مشتاق و مستعدّ آنان عرضه نمایید و با هوشیارى در برابر توطئههاى دشمنان اسلام و ایادى استکبار و بندگان زر و زور، با اتّکال[1] به خدا، مبانى وحدت میان مسلمین را مستحکم ساخته، آنان را از تشتّت[2] و تفرقه برحذر دارید و نیز براى ایجاد یگانگى کامل میان برادران شیعه و مخلصین اهلبیت (علیهم الصّلاة و السّلام) سعى بلیغ مبذول فرمایید. و جنابعالى از طرف اینجانب مجازید در اخذ وجوه شرعیّه، از جمله سهمین مبارکین، و صرف آن در مصارف مقرّره، الّتى تنتهى الى ترویج الشّریعة الغرّاء و اعمار الحوزات العلمیّة ثمّ اغاثة الملهوفین و سدّ حاجات المحتاجین و اوصیک و نفسى و سائر الاخوة بالاحتیاط فانّه طریق …امکان امروز تبلیغ دین در برابر نبود جای دین در گذشته
… زندگى و نظام اجتماعى است. امروز توحید در زندگى عمومى و اجتماعى ملّت ما و کشور ما قاعدهی زندگى است؛ مبناى حکومت، مبناى ادارهی کشور و مدیریّت امور، مبناى زندگى همهجانبهی مردم، توحید و معارف اسلامى است. مردم به فراگرفتن دین و اطّلاع از حقایق دین شائقند. اصلاً امکان براى تبلیغ دین هست، [ولى] در گذشته این امکان نبود. در گذشته اگر روحانى، خیلى دستوپادار و زرنگ و آمادهی کار بود، یک مسجدى، یک مَدرَسى،[2] یک گوشهاى از زندگى را میتوانست تصرّف کند و در آنها خیمهی تفکّرات اسلامى و تعالى خودش را بزند. در محیطهاى اصلى زندگى -در محیط کار، در محیط ادارهی کشور، در ادارات، در محیط قانونگذارى- اصلاً جایى براى دین نبود. آنجایى هم که بهعنوان مبلّغ دین میرفتید، شما کار خودتان را میکردید و نظام اجتماعى هم کار خودش را میکرد؛ اگر به فرض به کارخانهاى میرفتید که تعلیم دین بدهید، شما حرف خودتان را میزدید، و قوانین کار هم کار خودش را میکرد و غالباً کار آن بر کار شما فائق بود. امروز …وظیفهٔ علمای اهل سنت در تبیین اسلام و احکام دین برای مردم
به نظر من آقایان به دو امر اهمّیّت بدهید: امر اوّل عبارت است از تقویت و تبیین و تشریح هرچه بیشترِ اسلام برای مردم خودتان - همان که از شما حرف میشنود و از شما استفسار میکند - و مردم را با احکام دین آشنا کنید. و دین هم از سیاست جدا نیست؛ یکی از احکام دین، احکام ادارهی امور کشور و احکام سلطانیّه است. خب، در فقه یک بابی است که ابواب احکام سلطانیّه است.[13] بنابراین احکام سلطانیّه هم از دین است. آن کسانی که اینها را از هم جدا میکنند، دشمن دینند و غارتگر میدان سیاست. …تبلیغ گسترده و به شیوهٔ مطلوب و مدرن پنجمین وظیفهٔ حوزه
و پنجم، تبلیغ؛ تبلیغ در سطح وسیع و به شیوهی مطلوب و مدرن؛ که در آن مطلب بعدى -مطلب سوّم- شأن تبلیغ را و ابعاد گوناگون تبلیغى را که امروز از ما متوقَّع[14] است، عرض خواهم کرد. این پنج مسئولیّت را حوزهی علمیّه باید انجام بدهد.دفاع و پاسخ به معارضان کار حوزه و طلبه نه سازمان تبلیغات و وزارت ارشاد
… خب، اینها نیست، [این کارها] نمیشود؛ البتّه یک چیزهاى ناقصى مینویسند. پس ببینید اینها کارهاى حوزه است؛ اینها را باور کنیم آقایان! تا کِى ما به سازمان تبلیغات و به وزارت ارشاد فشار بیاوریم که آقا بنویسید، آقا بدهید؟ خب میگویند نمیتوانیم؛ راست هم میگویند. کار آنها نیست، کار ما است، یعنى کار من و شما؛ کار حوزه است؛ کار طلبه است. اینجاها باید این کارها انجام بگیرد.روشن کردن چهرهٔ پیامبر (ص) برای جهانیان شاید بزرگترین تبلیغ اسلام
بزرگترین تبلیغ اسلام شاید همین باشد که ما چهرهی پیغمبر اسلام را براى بینندگان و جویندگان عالَم روشن کنیم. و بسیار بجا است که قبل از آنکه دشمنان و مخالفان با روشهاى فرهنگىِ پیچیدهی خودشان و با شیوههاى هنرى، چهرهی آن بزرگوار را در اذهان مردم بیخبرِ عالم مخدوش کنند، مسلمانان عالِم، مسلمانان هنرمند، مسلمانان مطّلع و وارد به شیوههاى گوناگونِ بیان و تبلیغ و تبیین، …لزوم هماهنگی رفتار با گفتار و اخلاص در تبلیغ
البتّه آقایان توجّه بفرمایید که با عمل و زبان -هر دو- باید تبلیغ کرد و اخلاص را باید مشعل راه قرار داد و دلها را بهوسیلهی رفتار، به صدق گفتار باید معتقد کرد؛ وَالّا اگر رفتار خوب در کنار گفتار خوب نباشد، صدق گفتارِ خوب براى مخاطب ثابت نخواهد شد و آن تأثیرى که ما به آن نیاز داریم، به وقوع نخواهد پیوست.امیدوارم که خداوند متعال به همهی شما آقایان محترم، به همهی برادران و خواهران در هر قسمتى که هستید و به هر وظیفهاى که اشتغال دارید و در هر نقطهاى از نقاط کشور که زندگى میکنید، لطف و فضل و توفیق خودش را عنایت کند و قلب مقدّس ولیعصر (ارواحنا فداه) را از ما راضى و خشنود کند و ما را به انجام تکلیف و وظیفهی الهى خودمان انشاءالله موفّق بدارد.