رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۳۶۹ پاراگراف)

کوتاهی متصدیان امور دینی در معرفی جوانب زندگی اهل‌بیت به نسل جوان

شما راست میگویید؛ تقصیر ما متصدّیان این امور است. البته منظورم امور دولتی نیست؛ منظورم امور معنوی و دینی است که این جوانب را، آن چنان که باید و شاید، درست در مقابل نسل جوان قرار نداده‌ایم؛ اما شما خودتان هم میتوانید در این زمینه‌ها کار کنید. همه زندگی ائمّه از این قبیل دارد.

نقش عظیم تبلیغ پیش از انقلاب و نقش تعیین‌کنندهٔ مبلغان پس از پیروزی

بحمداللَّه روحانیت اسلام در طول این چند قرن اخیر، پایبند به این مسأله بوده و نگذاشته است که مشعل فروزان تبلیغ دین و اخلاق و معنویّات خاموش گردد. قبل از پیروزی انقلاب، نقش عظیمی که تبلیغ ایفا کرد، برای کسانی که مطّلعند، کاملاً بارز و روشن است. بعد از پیروزی انقلاب، هنگامی که دشمنان با طُرق مختلفی تلاش میکردند جامعه را دچار رکود و اختلاف و تشنّج کنند، نقش مبلّغین دینی در شهرها، روستاها، مراکز عمده کشور و در منبرهای مختلف، نقشی تعیین کننده و بسیار مهم بود.

ادامهٔ نقش عظیم تبلیغ دین با وجود رادیو و تلویزیون

امروز هم تبلیغ، دارای همان نقش عظیم است. مبادا کسی این‌طور تصوّر کند که با بودن رادیو و تلویزیون و ویدئو و این وسایل امروزی، دیگر منبر چه نقشی دارد؟ تبلیغ دین چه نقشی دارد؟ نه؛ آن تأثیری که گفتار یک انسان در یک مجلس - روبه‌رو، با گزینش مخاطبین، با انتخاب مطلب لازم - در ذهن مخاطبین میگذارد، به‌کلّی با هر نوع تبلیغ دیگر متفاوت است. این، نوعِ تبلیغی است که برکات الهی با آن هست؛ آثار مواجهه انسانی در آن هست. بسیار مهمّ است.

تبلیغ سنتی و منبر از مهم‌ترین ابزارها و نعمت‌های در اختیار روحانیان

من این‌جا درصدد نیستم که اهمیت تبلیغ دین را برای شما بیان کنم؛ چون علی‌الظّاهر این معنا برای شما روشن است و بر این معنا عازم هستید؛ لذا از این مقوله میگذریم. اجمالاً عرض میکنیم که تبلیغ دین به شکل سنّتی، یعنی همین حضور روحانی در جمعهای مختلف مردم و استفاده از منبر دین و تبلیغ، یکی از مهمترین ابزارها و نعمی است که خدای متعال در اختیار شما قرار داده است. برای خدا و در راه خدا، باید حدّاکثر و بهترین استفاده را از آن بکنید.

لزوم اهتمام به گزینش مخاطب و گزینش محتوا در دوران کنونی انقلاب

آنچه من امروز میخواهم عرض کنم، تذکّر مطلبی درباره چگونگی این تبلیغ است؛ بخصوص در برهه حاضر زمان و دوران کنونی انقلاب ما. آن نکته این است که در تبلیغ، باید دو چیز را با حدّاکثر اهتمام، مورد توجّه قرار داد: یکی گزینش مخاطب و یکی گزینش محتواست.

پیوند انتخاب محتوا با شناخت و انتخاب مخاطب

مخاطب، ممکن است قشرهای مختلفی از مردم باشند. وقتی که انسان در جمعی مشغول صحبت میشود، اگر بداند که مخاطب او کیست و مخاطب خود را انتخاب کند و آن مخاطب را مورد نظر قرار دهد، طبعاً محتوا را هم به تبع انتخابِ مخاطب، به تناسب نیاز او انتخاب خواهد کرد. پس این دو، مرتبط و متّصل به یکدیگر است.

هدف قرار دادن گفت‌وگو با جوانان در انتخاب مطالب تبلیغ

پس، از اوّل که شما به فکر تبلیغ هستید و میخواهید مطالبی را برای بیان دین و اخلاق و هر آنچه باید گفته شود، انتخاب کنید، هدف را مخاطبه با جوانان قرار دهید. این، نوع محتوا را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

شناخت نقاط آسیب‌پذیر ذهن مخاطب و پاسخ به پرسش‌های او

امروز کدام محتوا مهمّ است؟ ما باید چه چیزی را در منبرِ تبلیغ، برای مردم بیان کنیم؟ میتوان در یک کلمه گفت: مباحثی که عقاید دینی آنها را مستحکم و راسخ کند؛ لیکن همین جمله، قابل تفسیر و تبیین است. بعضی از عقاید دچار تزلزل و اضطراب نیست. آن کس که میخواهد مخاطب خود را هدایت کند، ابتدا باید ببیند آن بخش جهالت او و آن بخش آسیب‌پذیر ذهن او، کجاست. باید آن امواجی را که بر روی ذهن مخاطبین شما تلاش و کار میکند تا تخریب نماید، بشناسید، تا بدانید جوان، چه چیزی را احتیاج دارد که به او بگویید. طوری نباشد که دهها سؤال در ذهن مخاطب ما وجود داشته باشد و ما به جای پاسخگویی به آن سؤالها و استفهامها، یک مطلب دیگر را که اصلاً برای او مورد سؤال نیست، مطرح کنیم.

شناخت پرسش‌های ذهن جوان به‌عنوان اساس همیشگی کار تبلیغ

این مطلبی که عرض میکنم، مربوط به ماه محرّمِ امسال و جمع حاضر نیست؛ این باید اساس کار تبلیغ ما باشد. اگر در دانشگاهها تبلیغ میکنیم؛ اگر در نیروهای مسلّح یا در قشرها و جوامع مختلف تبلیغ میکنیم - در هرجا که با مخاطبین خودمان مواجه هستیم - اوّل باید بدانیم که آن سؤال و استفهامی که در ذهن جوان است، چیست.

لزوم راسخ کردن اعتقاد به حاکمیت اسلام افزون بر عقاید اسلامی

یک نکته اساسىِ دیگر این است که امروز علاوه بر این‌که باید به مسائل اعتقادی اسلام پرداخت و اعتقاد به اسلام را در ذهنها و دلها راسخ نمود، باید اعتقاد به حاکمیت اسلام را هم راسخ کرد. این مطلب واضح است. این امری است که مسلمانان عالم در طول قرنهای متمادی و بخصوص متفکّرین بزرگ در قرن اخیر - از سید جمال اسدآبادی تا اقبال لاهوری، تا بزرگان فکر و اندیشه، تا علمای بزرگی در داخل کشور خود ما - دنبال آن بوده‌اند که دین خدا را حاکم کنند و این ادامه …

جایگزین‌ناپذیری تبلیغ رودررو با رسانه‌ها و روش‌های هنری

در زندگىِ شما عزیزان، یک عامل دیگر هم وجود دارد براى مبارک بودن این ماه، و آن «تبلیغ» است، که اجتماع امروز ما هم به‌ مناسبت تبلیغ است. تبلیغ به این شکلى که در میان ما معمول است، خیلى چیز بدیعى است! حقیقتاً هیچ‌یک از روشهاى تبلیغى و هنرى، هیچ‌کدام از وسایل ارتباط‌ جمعى و رسانه‌ها جاى این تبلیغ را نمیگیرد. نمیخواهم عرض کنم که این تبلیغ، مُغنى[8] از آنها است، لکن آنها هم مُغنى از این تبلیغ و از این سبْک و این روش نیستند. اینکه یک انسانى، روبه‌رو با مؤمنین در اجتماعاتِ هر روز یا هر شب، پیاپى بنشیند و براى او ــ با انگیزه‌هایى که عرض میکنم و با روشهایى که باید مورد توجّه قرار بگیرد ــ معارف الهى را بیان کند، نصیحت کند، اخلاق فاضله را براى او بشکافد، صراط مستقیم را در مقابل او قرار بدهد و براى او تبیین کند، نفَسها و نگاه‌ها و دلها میان گوینده و مخاطب در هم گره بخورد، چیز بسیار بااهمّیّتى است؛ این را به هیچ ‌قیمت جامعه‌ى روحانیّت و حوزه‌هاى مبارکه‌ى علمیّه نباید از دست بدهند. البتّه خوشبختانه همین‌جور هم هست؛ هم طلّاب و فضلا و عاملین تبلیغ در این راه، هم بزرگان تا سطح عالىِ مراجع معظّم، قدر این تبلیغ را میدانند و به این سبْک تبلیغ اهمّیّت میدهند، و …

سه رکن منشأ، هدف و ابزار؛ لزوم سرچشمه گرفتن از اندیشه و اخلاص

این تبلیغ داراى سه رکن اصلى است که من مختصراً عرض میکنم. یک رکن، «منشأ» این تبلیغ است؛ یک رکن، «هدف» این تبلیغ است؛ یک رکن، «ابزار» این تبلیغ و وسایل و شیوه‌هاى این تبلیغ است. منشأ این تبلیغ چیست و چه باید باشد؟ منشأ این تبلیغ باید فکر، اندیشه، خردمندى و اخلاص و معنویّت باشد؛ یعنى باید تبلیغ ما از یک منبع نورانى سرچشمه بگیرد. اگر این تبلیغ از روى هواى نفْس شد، بر اساس انگیزه‌هاى ناسالم شد، از روى بى‌اعتنائى به اصل کار شد، آن منشأ …

لزوم دلسوزی و مهربانی مبلغ با مخاطب و اثر سخن او بر دل‌ها

و همچنین منشأ باید همان اخلاص و صفا و عشق به مخاطب [باشد]، باید از روى علاقه‌ى به مخاطبین [باشد]. عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم حَریصٌ عَلَیکُم بِالمُؤمِنینَ رَءوفٌ رَحیم؛[11] این خصوصیّتِ آن مبلّغ اوّل و داعىِ[12] اوّل است که شما دنبال او دارید حرکت میکنید؛ باید با مردم این‌جور بود، با این منشأ باید با مردم حرف زد: حریصٌ على المؤمنین و عزیزٌ علیکم ما یعرض علیهم من العنت، رئوفٌ رحیمٌ بالمؤمنین؛ باید شما این‌جور باشید. و مبلّغ با این احساس و با آن مایه‌ی فکرى وقتی که وارد میدان میشود، سخنش مثل مغناطیس دلها را جذب میکند؛ مثل قطرات آب زلال در سخت‌ترین سنگها هم اثر میگذارد. وَ البَلَدُ الطَّیِّبُ یَخرُجُ نَباتُهُ بِاِذنِ رَبِّه؛[13] آنچه شما از این زلال معنوى در زمین مناسب و به سرزمین دلهاى مردم و ذهنهاى مردم سرازیر کنید، فوراً پرورش مى‌یابد و رشد میکند. و نمونه‌هاى آن را ما در زندگىِ خودمان مشاهده کرده‌ایم؛ یک نمونه‌اش همین …

هدف تبلیغ کشاندن مردم به صراط مستقیم یعنی عبودیت

هدف باید صراط‌الله‌ باشد؛ صِراطِ العَزیزِ الحَمیـد؛[14] اِنَّکَ عَلیٰ صِراطٍ مُستَقیم؛‌[15] اٌّدعُ اِلیٰ سَبیلِ رَبِّک‌؛[16] راه خدا. هدف تمام پیغمبران کشاندن مردم به صراط مستقیم است و صراط مستقیم هم یعنى عبودیّت؛ وَ اَنِ اعبُدونی هٰذا صِراطٌ مُستَقیم.[17] باید مردم را به عبودیّت الهى که همان صراط مستقیم است، سوق بدهید. این عبودیّت البتّه در زمینه‌ى اخلاق، در زمینه‌ى عمل فردى، در زمینه‌ى عمل اجتماعى کاربرد دارد، که وقتى بحث عمل اجتماعى پیش آمد، آن ‌وقت بحثهاى سیاسى، بحثهاى تحلیل سیاسى، تبیین سیاسى هم در حوزه‌ى کار شما قرار میگیرد.

لزوم بیان اخلاق سیاسی و تحلیل سیاسی در کنار اخلاق و معنویت

… در این بود که عبودیّت را منحصر میکردند به منطقه‌ى فردى؛ اشتباهشان در اینجا بود؛ آنها اینجا را غلط میفهمیدند و غلط عمل میکردند. بله هدف، کشاندن مردم به عبودیّت است، منتها عبودیّت، یک منطقه‌ى وسیعى در زندگى انسان دارد؛ آن منطقه به عمل شخصى منحصر نیست. وقتى ‌که عمل جامعه، عمل یک مجموعه‌ى عظیم انسانى و مردم یک کشور، عمل اقتصادى، عمل سیاسى و موضع‌گیری‌هاى سیاسى، مشمول بحث عبودیّت شد، آن ‌وقت دعوت شما هم میتواند شامل این مسائل باشد و باید باشد، چاره‌اى ندارید؛ باید اخلاق بگویید، اخلاق سیاسى هم بگویید؛ [باید] اخلاق و معنویّت بگویید، تحلیل سیاسى هم بدهید؛ دشمن درونى را که نفْس امّاره یا شیطان رجیم است، معرّفى بکنید؛ دشمن اجتماعى را هم ــ که شیطان بزرگ است یا شیطانهاى گوناگونند ــ معرّفى کنید؛ ایادى شیطان و اَذناب[18] او را معرّفى کنید.

نفی انحصار منبر به جنبه‌های فردی و شخصی

ما توصیه نمیکنیم که منبرها و سخنرانى‌ها را منحصر کنید به جنبه‌هاى فردى و شخصى؛ نه، ممکن است یک سخنرانى، یک منبر، یک سلسله منبر، منحصر به این معانى باشد، مانعى ندارد، امّا در کنار آن بایستى صحنه‌ى زندگى اجتماعىِ سیاسىِ انسان هم میدان عبودیّت الهى باشد؛ آنجا هم بایست طواغیت ازاله بشوند، زدوده بشوند، افشا بشوند. خب، این هم هدف که عبارت است از عبودیّت الهى، از «صِراطِ العَزیزِ الحَمیـد» و « سَبیلِ رَبّ» و بقیّه‌ى تعبیراتى که در کتاب عزیز الهى ذکر شده است.

روش تبلیغ: حکمت، موعظهٔ حسنه و گفتگو با زبان نرم

رکن سوّم و عامل سوّم عبارت است از روش. روشها خیلى مهم است که در همین آیه‌ى مبارکه‌ [میفرماید] «اٌّدعُ اِلیٰ سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَة»؛ سخن حکمت‌آمیز یعنى سخن محکم، سخن غیر مشتبه، سخن غیر موهون و غیر ضعیف؛ حکمت، همه‌ى اینها را هم دارد؛ هم سخن حکیم است، یعنى حکمت‌آمیز است؛ هم حکیم است، یعنى مستحکم است؛ هم حکیم است، یعنى محکم در مقابل متشابه است. وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَجادِلهُم بِالَّتی …

اهمیت شناخت نیازها و پاسخ به پرسش‌های ذهنی مخاطب

عزیزان من! از جمله‌ی چیزهایى که در تبلیغ بسیار مهم است، پیدا کردن موضوع مورد نیاز است؛ [یعنی این] که شما به استفهامهاى مخاطبین خودتان پاسخ بدهید. اگر چنانچه برای یک جوانى که جلوى ما نشسته است و ده بیست سؤال در ذهن او است، یک سخنرانىِ یک‌ساعته کنیم، در حالى ‌که هیچ‌یک از سؤالهاى او جواب داده نشده است، به نظر شما این سخنرانى موفّق است؟ البتّه که نه! ما باید سؤالهاى ذهن او را که احیاناً بر زبان نمى‌آورد، …

تبلیغ سنتی روحانیت، موفق‌ترین روش در برابر تبلیغات دشمن

نقطه‌ى مقابل آن حرکت، حرکت شما است در تبلیغ. اگر آن منشأ تبلیغى، آن هدف تبلیغى و این روشها و ابزار و شیوه‌هاى تبلیغى مورد نظر باشد، موفّق‌ترین روشهاى تبلیغى، همین کار ماندگار و عمیقى است که شما به‌ صورت سنّتى انجام میدهید. و من به شما عرض بکنم، این را ما به چشم خودمان مشاهده کرده‌ایم و دیده‌ایم که به فضل الهى، دست قدرت الهى، این ملّت را دارد حمایت میکند و پشتیبانى میکند؛ نه قدرت آمریکا، نه قدرتهاى عظیم مالى و اقتصادى، نه قدرتهاى جاسوسى و امنیّتى، نه قدرتهاى مخرّب نظامى، …

لزوم مراکز تبلیغ دینی مدرن، پرجاذبه و متعدد برای جوانان در شهرهای پرجمعیت

البتّه بعضى از قشرها وظیفه‌ی سنگین‌ترى دارند؛ روحانیّون محترم، روشنفکران مؤمن، در این زمینه‌ها مسئولیّتهاى مضاعفى دارند. در شهرى مثل شهر کرج، با این جمعیّت زیاد، با این‌همه جوان، باید مراکز تبلیغىِ دینى به شکل مدرن، به شکل پُرجاذبه، به ‌صورت متعدّد وجود داشته باشد تا جوانهاى مؤمن و علاقه‌مند و نوجوانان بتوانند بر طبق آن کشش و جاذبه‌اى که به‌ طور طبیعى به سمت ارزشهاى معنوى در سنین جوانى دارند، این احساس را و این کشش را اشباع کنند. این وظیفه‌اى است بر عهده‌ى مسئولان فرهنگى، بر عهده‌ى روحانیّون محترم و علماى مکرّم، انجمنهاى اسلامى مدارس، دستگاه‌هاى مختلف، تا بتوانند این وظیفه را انجام بدهند. این عنصر اوّل.

قدر دانستن منبر تبلیغ در دانشگاه و مقدم داشتن آن بر کارهای دیگر

قدر این [موقعیّت] را باید دانست؛ یعنى این منبر تبلیغ را از دست ندهید، این را خیلى قدر بدانید. اگر دیدید با یک کار دیگرى این معارضه دارد، آن کار دیگر را به نفع این تعطیل کنید؛ مگر کار خیلى مهمّى باشد که از این اهم باشد، وَالّا این را خیلى باید قدر بدانید. وقت صرف کنید؛ براى رفتن در محیط کار، خود را آماده کنید، مطالعه کنید، فکر کنید. و بدیهى است که در یک چنین محیطى حضور روحانى ضرورى است. دانشگاه‌هاى ما به حضور شما آقایان علما و حضور روحانیّون احتیاج دارند.

توان علمی و معرفتی بالا، شرط نخست اثرگذاری مبلغ

یک خصوصیّت، خصوصیّت علم و معرفت است. باید با دست پُر رفت، به ‌قدرى که او احتیاج دارد. و تا انسان توانى در حدّ بالا نداشته باشد، نمیتواند کسى را از سطوح نازل به یک حدّى بالا بکشد. آن مَثَل قدیمى عامیانه که «دو صد من استخوان باید که صد من بار بردارد»، حرف کاملاً درستى است. شما هر کس را بالا بکشید، تا سینه‌ى خودتان میتوانید بالا بکشید. پس بایستى انسان سطح را، موجودى را، تمکّن فکرى و علمى را در خود بالا بگیرد، تا بتواند این را بالا بکِشد. …

اثرگذاری سخن مبلغ در گرو برآمدن آن از قلب و باطن

دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها …

لزوم هم‌فکری پیش از محرم برای انتخاب موضوعات و کیفیت تبلیغ

البته اهمیت ماه محرّم و آنچه در این ماه انجام میگیرد، آن‌قدر هست که به خاطر آن، اجتماعاتی تشکیل شود و درباره مسائل مربوط به آن، گفتگو صورت گیرد. ان‌شاءاللَّه در آینده، خیلی بجا و خوب است که قبل از ایامِ تبلیغ ماه محرّم، هماهنگیها و همفکریهای فراوانی در جهات مختلف، برای انتخاب موضوعات و کیفیّت تبلیغ و وظایف مهمّی که در ماه محرّم هست، انجام شود. ما هم امروز به قدر وسع، چند کلمه‌ای عرض میکنیم:

محرم فرصتی برای آشنایی مردم با حقایق دین به برکت خون امام حسین (ع)

در قضیه محرّم - که در تاریخ اسلام، از همه جهت قضیه نمونه و بی‌نظیری است - یک جهت بارز، همین قضیه تبلیغ است. فرصتی است برای این که به برکت خون مطهّر و نابحق ریخته حسین‌بن‌علی علیه الصّلاة والسّلام و اصحاب و خانواده آن بزرگوار و واقعه مظلومانه آنها، مردم نسبت به حقایق آن دینی که این دماءِ مطهّره به پاس آن ریخته شد، آشنا و آگاه شوند. این هم یکی از برکات ماندگار حادثه کربلاست و باید آن را قدر دانست.

تفاوت اساسی تبلیغ در دوران حاکمیت اسلام با دوران نبود آن

چند صد سال است که در ایران و شاید در بقیه نقاطِ پیرو مذهب اهل بیت در عالم، سنّت تبلیغ در ماه مهمّ محرّم جاری است. تبلیغ در دورانی که حاکمیّت اسلام نیست، یک تفاوت اساسی با تبلیغ در دوران حاکمیت اسلام دارد. در دوران حاکمیت اسلام، تبلیغ هر بخشی از دین، میتواند درست در جای خود واقع شود؛ یعنی بیان یک بخش از مجموعه‌ای که برای اداره زندگی مردم لازم است. در حالی که وقتی حاکمیت اسلام وجود ندارد، این طور نیست؛ بخشها از هم جداست، به هم بی‌ارتباط است و همه مجموعه، کامل نیست.

لزوم شناخت جهان و جامعه و اثر سخن بر جناح‌های جهانی برای مبلغ امروز

ببینید این تبلیغ، با نوع تبلیغی که ما در گذشته قبل از اقامه حکومت حق و حکومت الهی میکردیم، چقدر متفاوت است. آن روز کافی بود ما همین موضوعی را که میخواهیم تبلیغ کنیم، درست بلد باشیم؛ آن گاه یک مبلّغ خوب میشدیم. امروز اگر جهان، یا لااقل جامعه خود را درست نشناسیم، هر چه هم که آن موضوع را خوب بلد باشیم، نمیتوانیم یک مبلّغ خوب باشیم. باید بفهمیم این حرفی که ما میزنیم، به کجا ارتباط پیدا میکند؛ چه جناحی را در سطح جهان - نه در سطح کشور - تقویت میکند، چه جناحی را تضعیف میکند. مثل یک جبهه نبرد. یک وقت یک نفر انسان، با دشمنی مواجه میشود و میخواهد از خودش دفاع کند. این، یک طور دفاع است. یک وقت هم انسان در مجموع یک جبهه چند کیلومتری در سنگری قرار گرفته است و میخواهد دفاع کند. این دفاع، طور دیگر است. یک وقت باید به مصلحت جلو رفت، یک …

لزوم شناخت جبههٔ خودی و دشمن و رعایت شیوهٔ بیان برای پرهیز از ضربه

گاهی شنیده میشود که در گوشه و کنار، کسانی اظهاراتی میکنند و حرفهایی میزنند و بدون توجّه، به جایی ضربه وارد میکنند. این، بر اثر عدم توجّه به وضع و محاذات سیاسی دنیا و وضع و محاذات دوست و دشمن است. نمیدانند که جبهه خودی کجاست، جبهه دشمن کجاست. کافی نیست که ما چهارتا مسأله یاد بگیریم و بخواهیم آنها را بگوییم. گاهی بیان یک مسأله، شیوه خاصی دارد که اگر آن شیوه رعایت نشود، ممکن است ضربه وارد بیاید. باید هوشیار بود. این، خصوصیّت فضای اقامه دولت حقّ است. در فضایی که دولت حق قائم است، همه اهل حق، مسؤولیتشان مضاعف میشود. وقتی که دولت و نظام اجتماعی بر اساس دین است، مسؤولیت مبلّغان دین مضاعف میشود. اساس همه اینها هم - همان طور که عرض کردیم - این است که دین و …

لزوم توجه مبلغان به همراهی اسلام و مکتب اهل‌بیت با منطق و استدلال

مبلّغان دینی، علمای دینی، متفکّران دینی، عشّاق گسترش اسلام، علاقه‌مندان به اسلام و اهل‌بیت علیهم‌السّلام باید توجّه کنند که اسلام و قرآن، با استدلال و منطق همراه است. مکتب اهل بیت، با منطق و استدلال همراه است. اگر استدلال را از آن جدا کردند و به جای استدلال، خدای نکرده چیزی را وارد کردند که از منطق دور است و جنبه خرافی دارد، این درست ضدّ استدلال عمل خواهد کرد. پس، یک ابزار اسلام برای گسترش و غلبه بر همه ادیان و جماعات و ملل و کشورها، عبارت از منطق است و دیگری، …

توصیه به مبلغان به اقبال به جوانان و بیان صریح حقایق دینی و آیات و روایات

آقایان محترم که به شهرهای مختلف تشریف میبرید و با مردم حرف میزنید! به جوانان اقبال کنید؛ حقایق دینی را صریح با مردم در میان بگذارید؛ ارواح و نفوس مردم را تصفیه کنید. مردم احتیاج دارند؛ اهل شنیدن و باور کردن و پذیرفتن هستند. دلها پاک است. آیات کریمه قرآن و روایات نورانی اهل بیت را با دقّت، با تأمّل، با تدبّر و با بیان شافی و وافی مطرح کنید. آن چیزهایی را که متضمّن نصایح اخلاقی و هدایتهای فکری است و به ذهنها نور میافشاند، …