رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۴۱ پاراگراف)

ارائهٔ تصویر درست از انقلاب و خدمات مسئولان به مردم

… با همه‌ى وجود دارند تلاش میکنند، جزو چیزهایى بوده که بحمدالله‌ طلّاب همیشه [در این میدان] بوده‌اند، الان هم باید باشند. مراقب باشید که دسته‌بندى‌هاى سیاسى و جناح‌بندى‌هاى سیاسى در حوزه رشد نکند و نفوذ نکند. جهت سیاسى طلّاب، همان جهت سیاسى نظام و انقلاب است. همان جهت انقلاب را باید ان‌شاءالله‌ در تبلیغات، در برخورد با مردم، قولاً و عملاً پى بگیرید. ان‌شاءالله‌ بایستى تصویر خوبى را از انقلاب و تلاش مسئولین و خدماتى که امروز دولتمردان ما بحمدالله‌ دارند انجام میدهند، در اختیار مردم بگذارید؛ خداوند هم به شما کمک خواهد کرد.

گسترش امکان تبلیغ دین پس از انقلاب در مقایسه با محدودیت پیشین

در زمینه‌هاى فرهنگى همین‌ جور است. من و شما برادرانى که پیش از انقلاب انگیزه‌ى تبلیغ داشتیم و دلمان میخواست دو کلمه بنویسیم، دو کلمه حرف بزنیم، آرزوى ما این بود که یک کتابى که نوشتیم دویست صفحه، سیصد صفحه، از این ده هزار نسخه منتشر بشود، شاید ده هزار نفر آن را بخوانند. سخنرانى‌اى که نشستیم فکر کردیم، یک حرف درستى را پیدا کردیم، شاید بتوانیم یک پانصد نفر را جمع کنیم، آن پانصد نفر آن را بشنوند. امروز رادیو و تلویزیون شما، ساعات فراوانى را صرف حقایق دینى و بیان حقایق دینى میکند؛ البتّه بنده راضى نیستم امّا به شما بگویم من بیش از آنچه از حجم آن برنامه‌ها راضى نیستم، از کیفیّت آنها راضى نیستم، و این هم تقصیر من و شما است؛ چرا با هم رودربایستى کنیم؟

خوراک فکری برای ایمان به اسلام، بیزاری از گناه و رغبت به ثواب

حوزه‌ى علمیّه باید تأمین بکند. شما ــ که حوزه‌ى علمیّه هستید ــ باید براى تمام طبقات مردم، امروز خوراک فکرى لازم را که آنها را به اسلام مؤمن کند، از گناه بیزار کند، به ثواب راغب کند، به رضاى الهى مطمئن کند، آنها را به درِ خانه‌ى خدا ببرد، داشته باشید. کو؟

تربیت مبلغان ثابت و فصلی برای داخل و خارج با دوره‌های کوتاه

… دائم براى طرحهاى حوزه کار بکند. مرتّب بنشینند راجع به مقرّرات، آیین‌نامه‌ها، شکلها، کارها، هیئت حوزه، مسائل کلّى حوزه، دائم طرح بدهند. بعد این مدیر با اختیارات کافى، با بودجه‌ى کافى، معاونتهایى داشته باشد به این شرح: یک معاونت، معاونت تبلیغ و نیروى انسانى. کار یک معاون فقط همین باشد: تربیت مبلّغ براى داخل کشور، تربیت مبلّغ براى خارج کشور، تأمین مبلّغان ثابت براى مناطق گوناگون کشور، تأمین مبلّغان فصلى براى مناطق گوناگون کشور که هر کدام از اینها کلاس میخواهند؛ کلاسهاى دوره‌اى کوتاه میخواهند. مثلاً امامت جمعه به نظر من چیزى نیست که فقط به علم و بیان و مانند اینها بستگى داشته باشد و چیز دیگرى نخواهد؛ امامت جمعه یک چیز دیگرى هم لازم دارد. بنشینند آن کسانى که خبره‌ى این کارند، اهل‌فنّند، میدانند امامت جمعه چه میخواهد، یک چیزهایى را بنویسند، یک دوره‌ى …

حسنه بودن کار مبلغان و ضایع نشدن اجر آن نزد خدا

آنچه را که انجام میدهید، حسنه به حساب بیاورید؛ واقعاً حسنه است؛ «انّا لا نضیع اجر من احسن عملا»[2] . شما دارید احسان میکنید و حسنه ایجاد میکنید؛ و خدای متعال آن را ضایع نخواهد کرد.

تقدیر از تلاش مخلصانهٔ مبلغان منطقه که انگیزهٔ شخصی آنان را فرستاده

… و با این چیزها انجام خواهد گرفت، بدانید اشتباه کرده؛ این فقط با مستحصل[3] و مجموعه‌ى تلاشهاى فراوان انسانهاى متعدّدِ داراى این خصوصیّتى که عرض کردم ــ داراى عمل و تلاش و ابتکار مخلصانه ــ قابل اداره کردن است؛ [اینکه] هر کسى در یک گوشه یک کارى انجام بدهد. بحمدالله‌ شما این کار را کرده‌اید؛ یعنى نظام شما را اعزام کرده به آنجا، امّا در واقع اگر درست نگاه کنیم، انگیزه‌ى شخصى ناشى از معرفت به یک نیاز، شما را آنجا فرستاده. منتها بعد خود شما تلاش کردید و این را به یک رشته‌اى از رشته‌هاى نظام وصل کردید که خب این هم کار بسیار درست و خوبى است. خب، هنیئاً لکم[4] این تشخیص درست و پیدا کردن راه براى یک کار مخلصانه، و کار مخلصانه‌اى که انجام دادید.

مسئولیت دانشوران معارف اسلامی در شناساندن نماز بخصوص به نسل جوان

حقیقت آن است که در کار معرّفى نماز کوتاهى‌هاى زیادى شده است؛ و نتیجه آنکه نماز هنوز جایگاه شایسته‌ى خود را، حتّى در نظام اسلامى ما به دست نیاورده است. این مسئولیّت سنگین بر دوش دانشوران و آشنایان به معارف اسلامى است که نماز را به همه، بخصوص به نسل جوان بهتر بشناسانند. از کودک دبستانى تا پژوهشگر دوره‌هاى عالى، هر یک فراخور ذهن و معرفتِ خود میتوانند در راه شناختن نماز و رازهاى آن قدمهایى بردارند و با ناشناخته‌هایى آشنا شوند. حتّى عرفاى بزرگ نیز براى سالکان وادى معرفت، اسرار الصّلاة نوشته و آموخته‌اند؛ یعنى اعماق این اقیانوس، همچنان ناشناخته و پیمودنى است.

مسئولیت سنگین منبر و لزوم بهره‌گیری درست از آن

… که حالا بایست در یک جمعى عرض بکنم آن مطالب را که فقط اختصاص به آقایان ائمّه‌ى جمعه نداشته باشد که همه‌ى بار بر در خانه‌ى این بزرگواران فرود بیاید؛ مال همه‌ی روحانیّون است؛ از ائمّه‌ى جمعه و غیر ائمّه‌ى جمعه ــ لکن آنچه اینجا میتوانم عرض بکنم، این منبر است. این منبرى که در اختیار ما است، مسئولیّت سنگینى است؛ این مسئولیّت را بایستى بشرائطها[12] و با همه‌ى‌ خصوصیّاتها[13] قبول کرد و از آن به همان‌‌گونه که لازم است، استفاده کرد.

منبر در روزگار بیداری ذهن‌ها و پرسشگری مردم

یا [در مورد] منبرها. امروز روز بیدارى ذهنها است. آقایان! انقلاب ذهنها را بیدار کرد، در ذهنها سؤال به ‌وجود آورد. طول دوران استبداد موجب شده بود که ذهنها خموده بود. جوانهاى ما در گذشته سرشان پایین بود؛ قبل از انقلاب مى‌آمدند و میرفتند، کارى به کار چیزى نداشتند؛ مگر [اینکه] یک نفر انقلابى میرفت و آنها را با مفاهیم …

برخاستن مبلغان از حوزه‌ها و تقویت روحیهٔ دینی مردم

… توانسته‌اند اوّلاً دین را حفظ کنند و تبیین کنند که اگر زحمات حوزه‌هاى علمى از آغاز تا امروز نمیبود، یقیناً از دین و حقایق دینى چیزى باقى نمیماند و بقاى دین، مدیون تلاش علمى حوزه‌ها است. همچنین توانسته‌اند روحیه‌ى مردم را، روحیه‌ى دینى مردم را تقویت کنند. از این حوزه‌ها بوده است که علما و مبلّغینى برخاسته‌اند و در میان مردم تبلیغ دین کرده‌اند و روحیه‌ى دینى را در مردم تقویت کرده‌اند و همچنین توانسته‌اند فکر جامعه را هدایت کنند. بعد از دوران حدیث و متن‌گرایى و از اوّلِ دوران استدلال تا امروز که بیش از هزار سال تقریباً میگذرد، این حوزه‌هاى علمیّه بودند که توانستند فکر دینى مردم را هدایت کنند و دین را حفظ کنند و به آنها روحیه‌ى دینى بدهند.

لوازم سه وظیفهٔ موعظه، تبیین معارف و ارائهٔ الگو در گوینده

… عاشورا و مجاهدت سیّدالشّهدا (علیه الصّلاة و السّلام) چه تأثیرى در وضع انقلاب ما داشت که قابل تعمّق است و انسان وقتى غور میکند در این مسئله، از عظمت تأثیر آن حادثه به دهشت[4] مى‌افتد و فکر میکند کسانى که از آن محرومند، این خلأ را چگونه میتوانند پُر کنند. این سه فصلِ مربوط به شغل منبر، یعنى موعظه، تبیین معارف، و ارائه‌ى الگو و اسوه، هر کدام یک لازمه‌اى در نفْس منبرى و گوینده دارد، و چیزى از او میطلبد. پس این میدان را کم نباید گرفت. تصوّر غلطى در ذهن بعضى از ماها در گذشته بود که بحمدالله‌ بعدها مرتفع شد که خیال میکردیم اگر کسى اهل علم و مجتهد است، نمیتواند اهل منبر یا روضه‌خوان باشد؛ این دو را در دو سطح مختلف مشاهده میکردیم؛ نه، چه بهتر که آن کسى که میخواهد …