رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۳۶۹ پاراگراف)

هماهنگی نهادها و نظارت بر مراکز تبلیغ معارف اسلام در بلوچستان

اینجانب با احساس مسئولیّت نسبت به مردم شریف بلوچستان ــ که خاطره‌ى صمیمیّت‌ها و محبّتهاى آنان را در دوران اقامت در آن منطقه[1] فراموش نمیکنم ــ جنابعالى را که بحمدالله‌ از سوابق فضل و تعهّد و خدمت به ملّت عزیز برخوردارید، به عنوان نماینده‌ى خود در ارتباط با علماى محترم و حوزه‌هاى علمیّه و مراکز دینى و تبلیغى اهل سنّت منطقه تعیین مینمایم تا ان‌شاءالله‌ به هدایت فعّالیّتهاى فرهنگى و تبلیغى و هماهنگ ساختن نهادهاى مسئول در این زمینه و کمک و نظارت نسبت به مراکزى که مسئولیّت آنان تبلیغ معارف والاى اسلام است، اقدام نمایید. نماینده‌ى اینجانب، جناب حجّت‌الاسلام‌ والمسلمین آقاى عبادى[2] (دامت افاضاته) جنابعالى را در انجام خدمات مذکور کمک خواهند نمود، و دستگاه‌هاى ذى‌ربط دولتى و نظامى موظّف به همکارى میباشند.

کوشش صداوسیما برای متدین شدن عمیق مخاطبان

… عکس گنبد و بارگاه و مانند اینها، یک چیزى را از دور نشان میدهد؛ مثلاً یک چنین چیزى را، یک چیز پوک پوچِ کم‌مایه‌اى را، آن هم فقط یک زر و زیور دروغى، ظاهرى و سطحى را از اسلام ارائه بدهید؛ نه، حقیقتاً مفاهیم اسلامى، معارف اسلامى بایستى پخش بشود و منعکس بشود. و علاوه‌ى بر این، صداوسیما کوشش کند که مردم متدیّن بشوند؛ متدیّن‌ساز [باشد]. یکى از وظایفى که باید آقایان واقعاً به آن توجّه کنند، این است که کارى بکنید که مستمع شما بر اثر صحبت شما، حقیقتاً به صورت عمیق متدیّن بشود. یا مثلاً یکى دیگر از این گرایشهاى اصولى، ضدّیّت با سلطه‌هاى استکبارى است. حالا امروز دیگر شاید شرق و غرب نشود خیلى مثل سابق گفت؛ شرق و غرب به این معنا، تقسیم‌بندى به این شکل خیلى معنا ندارد؛ امّا این سلطه‌هایى که هستند، ضدّیّت با دخالت اینها، با مقابله‌ى …

نقد برنامهٔ مذهبی با الفاظ ظاهراً دینی و محتوای پوچ

فیلم خنثاى بى‌اثرِ بى‌محتواى بدون پیام، مطلقاً پخش نکنید. برنامه‌ى بى‌فایده‌ى بى‌محتوایى که فقط یک وقتى را، یک فاصله‌ى زمانى را پُر میکند، مطلقاً پخش نکنید. بعضى از برنامه‌ها این‌‌جورى است؛ حالا مثلاً فرض کنید برنامه‌ى مذهبى ــ همان‌طور که به آقایان من داشتم حالا میگفتم ــ یک برنامه‌ى مذهبى را من از رادیو چند سال قبل از این گوش کردم، مذهبى بود، الفاظ على‌الظّاهر مذهبى و باطناً پوک! یک سجعهاى بىخودى، عبارتهاى قدیمى، حالا نه اینکه یک نثر زیباى قدیمى باشد؛ نه، یک عبارت من‌درآوردىِ ساختنىِ چرندى را به شکل عبارات مذهبى درآورده بودند؛ گوینده داشت همین‌طور پشت سر هم میگفت. بنده که آخوندم، اهل دینم، اهل این فنّم، هر چه گوش کردم که ببینم این آخر …

برتری بخشیدن به کلمهٔ خدا، هدف پوشیدن لباس تبلیغ

… کسى که خودش در آن حدّى از تقوا نباشد که بخواهد مردم را امر کند به آن؛ آدمى که وقتى میخواهد امر به تقوا کند، ناگهان احساس کند که مصداق آن آیه‌ى شریفه قرار گرفته: اَتَأمُرونَ‌ النّاسَ بِالبِرِّ وَ تَنسَونَ اَنفُسَکُم.[16] یکى از سخت‌ترین کارها امر به تقوا است. ما میخواهیم این دین، کلمه‌ى لااله‌الّاالله‌ و نظام اسلامى در دنیا مایه‌ى غبطه‌ى انسانها باشد یا نه؟ اگر نمیخواهیم، پس چرا مبلّغیم؟ خب برویم بقّال بشویم، برویم مشغول کاسبى بشویم. ما که لباس تبلیغ تنمان کردیم، این لباس را براى این تنمان کردیم که میخواهیم «کَلِمَةُ اللهِ هِیَ العُلیا »،[17] میخواهیم کلمه‌ى خدا را برترین و بالاترین قرار بدهیم. حالا این را از راه منبر بلد بودیم، از راه گفتن بلد بودیم، در طول زندگى‌مان این کار را انجام دادیم، حالا هم امام‌جمعه هستیم. حالا که نظام اسلامى و حکومت اسلامى و جمهورى اسلامى است ــ که خود این به‌تنهایى به قدر میلیون‌ها گفتن، در سطح بالا قیمت دارد؛ چون جمهورى …

عمق بخشیدن به فکر دینی و اسلامی مردم

… بشود که از آن رایحه‌ى دورى از معنویّت استشمام بشود؛ وَالّا حرکتى که به سمت معنویّت است، ضربه خواهد خورد. چیزى که از آن بوى علاقه‌مندى به دنیا و زخارف[12] دنیا، خودپرستى و منیّت، تنازع براى امور دنیوى استشمام بشود، ضربه وارد خواهد آورد؛ این از جهت عملى. و از جهت علمى هم عمق بخشیدن به فکر دینى و اسلامى در مردم.

قدرشناسی از ماه رمضان به‌عنوان فرصت تبلیغ به سبب آمادگی مردم

و من به شما برادران عزیز و آقایان محترم عرض میکنم که ماه رمضان در پیش است. این ماه رمضان و ماه‌رمضان‌ها و ایّام معدّ[18] براى تبلیغ را خیلى باید قدر بدانید؛ در این ایّام مردم آماده‌اند. البتّه رسانه‌ها، رادیو، تلویزیون، روزنامه‌ها در خدمت تبلیغ اسلام هستند و تبلیغ میکنند؛ امّا سنّت منبر ما، یعنى نشستن جلوى مستمع و چهره‌به‌چهره با او حرف زدن، یک چیز استثنائى است؛ این را از دست ندهید؛ این خیلى چیز باعظمت و باارزش و مهمّى است.

نقد منبرهای اخلاقی برکنار از مسائل روز، انقلاب و جهان

… خیلى احتیاج دارند؛ ما احتیاج به یک انقلاب اخلاقى داریم براى اینکه در خودمان، در ملّتمان، در آحاد مردممان صفات رذیله را ریشه‌کن کنیم و اخلاق مسلِم حقیقى را با همان خصوصیّات که در روایات و در آیات کریمه‌ى قرآن هست، در مردم رشد بدهیم. اخلاق خیلى لازم است؛ امّا این‌جور نباشد که ما وقتى اخلاق میگوییم یا حدیث میخوانیم براى مردم، بکل از مسائل روز، مسائل انقلاب، مسائل زندگى، تاریخچه‌ى این یازده سالِ پُر از حادثه و مسائل جهان بکلّى برکنار باشیم. همان‌‌طور که عرض کردم، بعضى منبر که میروند و انسان پاى منبرشان وقتى مى‌نشیند، گویى در این کشور انقلابى رخ نداده، رهبرى مثل امام راحل (رضوان الله‌ علیه) گویى ظهور نکرده، این جنگ گویى اتفاق نیفتاده؛ این‌جور حرف میزنند؛ بکلّى برکنار! این افراط است از آن طرف.

وضع نامطلوب تبلیغ دینی و وظیفهٔ حوزه در این زمینه

… توى آن درنمی‌آید، هیچ معنى ندارد- اعتراض میکردم که چرا این‌جورى است. خود من به خودم جواب دادم، در دلم البتّه، که خب اینها چه‌کار کنند؟ به چه کسى مراجعه کنند؟ از چه کسى بخواهند؟ تا من بگویم چرا، میگوید خیلى خب، بنویس تا من برایت بخوانم. من چه جوابش را بدهم؟ ببینید، وضع تبلیغ ما این است! و حوزه‌ی علمیّه در این زمینه‌ها موظّف است.

صحنهٔ تبلیغی و فرهنگی مجاهدت بازماندگان عاشورا

… حسین‌بن‌على (علیه السّلام) بود؛ صاحبان پرچم و صاحبان قضیّه. به همان اندازه که مجاهدت حسین‌بن‌على (علیه السّلام) سخت بود و برخورد داشت با موانع، به همان اندازه مجاهدت زینب (علیها السّلام) و مجاهدت امام سجّاد (علیه السّلام) و بقیّه‌ی بزرگواران دشوار بود. البتّه صحنه، صحنه‌ی نظامى نبود؛ صحنه‌ی تبلیغى بود، صحنه‌ی فرهنگى بود. ما باید به این نکته‌ها توجّه کنیم. درسى که اربعین به ما میدهد این است: یاد حقیقت را و خاطره‌ی شهادت را باید در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت.

امتیاز سخن چهره‌به‌چهرهٔ روحانیان بر منبر بر پیام از راه دور

… سوى مردم وجود نداشته باشد، هیچ دست معجزه‌گرى قادر به هیچ کارى نیست. این نکته‌اى است که شما آقایان باید در این مجالس به مردم بگویید.سخنى که شما در جلسه روى منبر به مردم میگویید، فرق میکند با حرفى که در رادیو به مردم گفته خواهد شد؛ ولو خود شما آن حرف را بزنید. بنده بارها این را گفته‌ام که در نشستن و در چشم هم نگاه کردن و نَفَس و صدا و حضور و گرماى وجود یکدیگر را لمس کردن ‌-میان مستمع و گوینده- اثرى است که در پیامِ از راه دور نیست؛ ما معمّمین این را قدر بدانیم. بارها من در جلسات اهل علم و وعّاظ این مطلب را تکرار کرده‌ام که این امتیازى است متعلّق به ما که در جلسات مردم، چشم‌به‌چشم مردم، روبه‌روى آنها با آنها حرف میزنیم؛ نه‌فقط صداى ما و امواج ما، [بلکه] وجود ما را [هم] حس میکنند؛ این چیز خیلى مغتنمى است و تأثیر مضاعفى دارد. این در جلسات باید گفته بشود یعنى مردم تذکّر و توجّه داده بشوند به وظایف اساسی‌شان در این دوره‌ی جدید و در این فصل جدیدى که بحق امیدهاى زیادى هم نسبت به …

ناکامی تبلیغ اسلام میان جوانان پیش از انقلاب با وجود تلاش حوزه‌ها

… با قدرت مادّی بالا و دارای پیشرفتهای زیاد میگوید: خواهش میکنم کتابی درباره‌ی اسلام بدهید تا مطالعه کنم (!) قبل از پیروزی انقلاب، شما نمیتوانستید بِزور دست جوانی که باد مارکسیسم به دماغش خورده بود، یک جلد کتاب اسلامی بدهید و بگویید این کتاب را مطالعه کن! ما با زحمت زیاد و هزار کلام شیرین، تعدادی جوان را گرد هم جمع میکردیم، تا چند کلمه از مبانی اسلام را به صورت شفاهی و یا کتبی به گوش و دل آنها برسانیم؛ ولی باز هم نمیرسید. در آن روزها همه‌ی ما -حوزه‌های علمیه، علما و مدرّسان و فضلا- بودیم، ولی عملاً به نتیجه‌ی دلخواه نمیرسیدیم. سرانجام به برکت قیام امام(ره)، ملت ایران و دنیا تکان خوردند و دگرگونی عظیمی در افکار و اندیشه‌های مردم و جوانها به وجود آمد.

دعوت مردم با عمل مبلغان بیش از گفتار آنان

… و بالخصوص نظم. ما نظم را در جبهه‌ها ــ مخصوصاً در بعضى از بخشهاى جبهه ــ یک خرده کم داریم؛ از طلبه باید بیاموزند. چرا؟ چون همان‌طورى که ما «اَقیموُا الصَّلوٰةَ وَ ءاتُو الزَّکوٰةَ وَ ارکَعوا مَعَ الرّٰاکِعین»[5] و «تَخَلَّقوا بِاَخلاقِ ‌الله»[6] و و و ... را از متون اسلامى براى مردم شرح میکنیم و باید خودمان به عملمان دعوت‌کننده‌ى مردم باشیم بیش از آنچه که به قولمان، همان‌طور هم باید به این جمله‌ى امیرالمؤمنین که فرمود «اُوصیکُم بِتَقوَى الله‌ وَ نَظمِ اَمرِکُم»،[7] هم ناطق باشیم، هم عامل. نظمِ آقایان [طلبه‌ها] در جبهه مهم است، اخلاقشان مهم است، همان‌طور که گفتم، گذشتشان و اغماضشان مهم است. اگر در وجود خود ما چیزى هم کم باشد، باید سعى کنیم آن را در خودمان به‌وجود بیاوریم ــ خدا هم تفضّل خواهد کرد و در ما رنگِ ثابت خواهد یافت که «المَجازُ …

وظیفهٔ همهٔ مسلمانان برای رساندن پیام دین و رفع کج‌فکری

… تنها ماندن، انسانها را دچار انحراف فکری و عقیدتی میکند. اسلام در بافت اجتماعی خود اجازه نمیدهد انسانها از شناخت سخن حق و تبلیغ سخن حق دور بمانند، آنها را با حقایق آشنا میکند و اجازه نمیدهد که کسانی در هر گوشه‌ی دنیا که زندگی میکنند، سخن حق به گوش آنها نرسد. وظیفه‌ی تبلیغ دین را که همان رساندن پیام دین هست، بر عهده‌ی همه‌ی مسلمانها میگذارد که این وظیفه وسیله‌ای است برای اینکه کسی در ابهام، در کج فکری نماند و راه برای پیدا کردن عقاید حق جلوی او باز بشود و بالاخره با فتنه‌گری و اعمال فشار روی عقاید حَقّه هم اسلام بشدت مقابله میکند که مسئله‌ی ارتداد به اینجا ارتباط پیدا میکند که من در یک خطبه‌ی دیگری ان‌شاءالله در این زمینه باز یک قدری بیشتر صحبت میکنم.

تربیت مبلغ به‌عنوان هدفی جداگانه در حوزه بدون لزوم اجتهاد

یک هدف دیگر برای مبلغین آن کسانی که می‌توانند اسلام را تبلیغ کنند، تبیین کنند برای مردم، درس بخوانند برای این‌که بشوند یک مبلّغ، ممکن است مجتهد هم اصلاً نشوند. لازم هم نیست، قدرت اجتهاد و استنباط پیدا کند. تا حالا هم همینجور بوده، یعنی آنهایی که متخرجین حوزه‌ی علمیه بودند بعضی مجتهدین عالی‌مقام سطح بالا شدند همه آنجور نشدند. بعضی مجتهدین درجه‌ی دو شدند که به کار همان رفع نیازهای آنچنانی می‌آمدند. بعضی‌ها هم مبلغین شدند اما بی‌برنامه اینکار انجام گرفته، لذا ریخت …

دعوت انبیا حتی از سران و مستکبران برای رسوخ پیام

… را درست میکند، بعد شعار و اعلام و تبلیغ و به همه جا سر زدن و با همه کس تماس گرفتن است که البتّه اگر همین قسمتها هم در زندگی پیغمبر همراه با بینش درست اسلامی و قرآنی مطالعه بشود، خیلی حقایق و دقایق و ریزه‌کاری‌ها و باریک‌بینی‌ها در اینجا به دست انسان می‌آید. مثلاً از جمله‌ی اقداماتی که پیغمبر اکرم در همان زمینه‌ی تبلیغ کرده ــ چه پیغمبر ما در زندگی‌اش و چه پیغمبران گذشته مثل موسیٰ ــ این است که حتّی با طبقه‌ی سران، با طبقه‌ی مترفین،[16] با طبقه‌ی اشراف، با طبقه‌ی مستکبرین هم تماس میگیرد برای اینکه شاید دعوتش را در آنها رسوخ بدهد؛ با آنها هم حتّی می‌نشیند؛ یعنی چیزی به نام خصلت طبقاتی، آن جوری که بعضی میگویند و ذکر میکنند و گمانشان و اظهارشان این است که وابسته‌ی به یک طبقه‌ای امکان ندارد که تحت تأثیر شرایط آن طبقه جور دیگری فکر کند، از نظر منطق اسلامی و منطق مذاهب درست نیست؛ یعنی حتّی به موسیٰ گفته میشود که به …

غفلت‌نکردن امام کاظم (ع) از تبیین حقیقت در حال فرار و مسلمان‌کردن نصرانی

… هست که موسی‌بن‌جعفر مدتی اصلاً در مدینه نبوده در روستاهای شام تحت تعقیب دستگاه‌های حاکمِ وقت و مورد تجسس جاسوس‌ها، از این دِه به آن ده، از آن ده به آن ده، با لباس مبدل و ناشناس که حضرت به یک غاری می‌رسند و در آن غار وارد می‌شوند و یک فرد نصرانی در آنجاست. حضرت با او بحث می‌کنند، در همان‌وقت هم از وظیفه و تکلیف الهی خودشان که تبیین حقیقت هست، غافل نیستند با آن نصرانی صحبت می‌کنند و نصرانی را مسلمان می‌کنند.

موسم حج میدان مناسب تبلیغ راهگشا یا گمراه‌کننده

این‌چنین موقعیتی، موقعیت بسیار مقتضی و جالبی است برای اینکه کسی بتواند تبلیغ بکند، حالا یا تبلیغ خوب یا تبلیغ بد، یا تبلیغ گمراه‌کننده یا تبلیغ راهگشا و راهنما. جای کار است، میدان عمل و فعالیت است. اگر امیرالمؤمنین در موسم [حج] کاری نکرد، معاویه خواهد کرد. اگر عامل امیرالمؤمنین و استاندار علی علیه‌السلام نتوانست آنجا به خود بجنبد، معاویه در آنجا به خود خواهد جنبید. یک مزرعۀ عظیم است، خواستی روی این مزرعه کار کن. نباید گناه را بر دوش مردم گذاشت که چرا ندانستند، باید گناه را بر دوش آن کسی گذاشت که می‌توانست مردم را دانا بکند و نکرد...اگر در این مزرعه، دهقان دیگری آمد بذر کشت و محصول برداشت، گناه توست، نه گناه مزرعه. کار …

تشبیه مبلغان به زنبور عسل در گرفتن حقایق و رساندن آن به مردم

… این کشور بزرگ، برای مردم روستا، برای مردم شهر، دور از چشم دشمن [سخن می‌گفتند]، با تقیّه ـ یعنی با ظاهر روضه‌خوانی و با باطنِ بردن پیام انقلاب به دوردست‌ترین نقاط ـ تا آن مأمور نفهمد، تا فرماندار نفهمد، تا ژاندارم نفهمد و اینها بتوانند کارشان را انجام بدهند. (59/6/30) من یک‌وقت این را به زنبور عسل تشبیه کردم.‌ 70/8/201 «وَ اَوحیٰ رَبُّکَ اِلَی النَّحلِ اَنِ اتَّخِذی مِنَ الجِبالِ بُیوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمّا یَعرِشونَ * ثُمَّ کُلی مِن کُلِّ الثَّمَراتِ فَاسلُکی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یخَرُجُ مِ بُطونِها شَرابٌ مُختَلِفٌ اَلوانُهُ فیهِ شِفآءٌ لِلنّاسِ اِنَّ فی ذَلِکَ لَآیَةً لِقَومٍ یَتَفَکَّروَ»[3] حقایق را می‌مکیدند. (74/3/3) از رزق طیّب و طاهر اندیشۀ انقلابی [می‌مکیدند و] به روستاها می‌رفتند، به شهرها می‌رفتند، به مجالس می‌رفتند، در خانه‌های مردم می‌رفتند، با مردها، با زن‌ها، با جوان‌ها، با همه صحبت می‌کردند، آنها را ذهناً آمادۀ انقلاب بزرگی می‌کردند. (62/1/9) و عسل ناب را به تشنگان حقیقت می‌دادند، که «فیهِ شِفآءٌ لِلنّاسِ». (74/3/3) دقیقاً یک‌چنین وضعیتی در دوران علی‌بن‌موسی الرضا به‌وجود آمد.

دشواری تبلیغ امام از راه دور در نبود وسایل ارتباطی آن روزگار

… طبیعی برای علی‌بن‌موسی الرضا بود که می‌توانست با این حرکت برود از نزدیک با یارانش، با دوستانش، با شیعیان خود تماس بگیرد، و آنها را تقویت کند و به آنها روحیه بدهد. آنها را درمقابل حرکت بنی‌عباس به مقاومت و سرسختی بیشتری تشویق کند و فکر خود را به آنها برساند. امروز حالا مثلاً آدم با یک تلویزیون حرف می‌زند، اقصی نقاط دنیا هم ممکن است بشنوند؛ اما آن روز که امام می‌خواهد حرف بزند، وسیلۀ تبلیغ ندارد. و با چه عسرتی تبلیغات امام انجام می‌گیرد. این فرصت که بتواند خودش برود رویاروی با تودۀ مردم حرف بزند، از چهاردیواری مدینه خارج بشود، خیلی فرصت بزرگی است. این دو.

لزوم عمق و حالت درسی در سخنرانی‌های محافل عمومی

(مطلبی را که قبال ًباید تذکر بدهم، این است که بحث توحید در آیات قرآنی و با آن سبکی که ما مطرح خواهیم کرد، احتماال ًیک‌قدری سنگین به نظر بیاید. احتماال ًیک بحث درسی به نظر بیاید، نه یک بحث باب ِسخنرانی. اما من همیشه پیش خودم این‌جور فکر می‌کردم و می‌کنم؛ که چه لزومی کرده است که محافل عمومی ما حالت درسی نداشته باشد و سخنرانی، چیزی غیر از درس باشد؟ چه مانعی دارد که در یک محفل عمومی، با جمعیت زیاد، افکاری که در مجلس آماده هستند برای شنیدن، آماده باشند برای شنیدن ِچیزهای مشکل و محتاج به تأمل و تفکر؛ عینا ً مثل کالس درس؟ چه لزومی دارد که حتما ًدر روز ماه رمضان؛ چون ماه رمضان است و دهان‌ها روزه، گوینده خودش را ملزم و ناچار ببیند که مطالب را سرگرم‌کننده‌تر و شیرین‌تر و توأم با مسائل تفریحی ِبیشتر بیان کند؟ چرا؟ تا کیِ ما باید در محافل و مجالس عمومی، امید ِبهتر و باالتر و …

خوشایندی تهذیب فردی بی‌دردسر برای متصدیان ارشاد و تعلیم

این حرف، به همین جهت که می‌تواند بهانه‌ای باشد از برای تنبلی‌ها، نارسایی‌ها، جان‌عزیزی‌ها، عافیت‌طلبی‌ها، سهل‌گرایی‌ها، چون می‌تواند بهانه‌ای برای این صفت‌ها باشد، خیلی تکرار می‌شود؛ هم مردم از این خوششان می‌آید، هم رهبران از این حرف خوششان می‌آید. آن‌کسانی‌که مسئولیت‌های ارشاد و تعلیم بر دوش آنهاست، از این سخن خوششان می‌آید. تهذیب‌کردنِ مردم کاری‌ست بی‌دردسر، کاری‌ست بی‌اشکال، کاری‌ست که به گاو و گوسفند انسان لطمه‌ای و صدمه‌ای ندارد، یک عده‌ای را انسان جمع کند، درِ گوششان زمزمۀ عاشقانه بنوازد، اینها را از خود بی‌خود کند، تهذیب کند، تزکیه کند. برای مردم هم آسان است؛ یعنی به نظر آسان می‌آید، البته آسان که نیست.

فرصت روحانیون در محیط‌های دانش‌آموزی و دانشگاهی برای سخن گفتن با جمعیت انبوه

… جمهوری اسلامی یک سازمان گسترده‌ی سراسری‌ای دارد به نام وزارت آموزش و پرورش که تا دورترین نقاط کشور و اعماق شهرها و روستاها گسترده است؛ خب این فرصت خیلی مهمّی است. در همه‌ی این سطح وسیع هم گوشهایی و دلهایی آماده‌ی شنیدن هستند، منتظرند شما برایشان [صحبت کنید]. بنده غالباً به بعضی از فضلا و روحانیّونی که مثلاً در بخشهای دانش‌آموزی یا دانشگاهی مشغول کار بودند، تذکّراً این مطلب را میگفتم که «ما همیشه که منبر میرفتیم، منتظر بودیم مثلاً یک چند نفر مستمعی آنجا جمع بشوند تا بتوانیم برایشان حرف بزنیم؛ حالا این خیل جمعیّت دانش‌آموزی پای منبر شما نشسته‌اند»؛ این خطاب نسبت به معلّمین هم صادق است. شما در هفته ساعتهای متمادی گوشها و دلهایی دارید که آنجا نشسته‌اند و منتظرند تا از دهان شما یک حرفی دربیاید و خواسته و ناخواسته در دل آنها بنشیند؛ مهم این است که این حرف شما در دلشان می‌نشیند اگر درست ادا بشود؛ این را باید …

برقراری نماز جماعت و منبر آیت‌الله محقق داماد با وجود اشتغال علمی

… بود که اتّفاقاً یکی از همان افرادی که مورد شکایت ایشان بودند، آمد داخل جلسه! و غرض، ایشان این جوری بود؛ یعنی آدم صریح، بی‌ملاحظه [کاری]. هم جنبه‌ی علمی ایشان برجسته و ممتاز بود، هم جنبه‌ی عملی و تقوایی ایشان، آن جنبه‌ی مردمی که اشاره کردید هم همین جور است؛ ایشان با این همه اشتغال، نماز جماعتشان و منبرشان [برقرار بود]؛ و شنیدم که قبل از ما، ایشان ماه رمضانها برای منبر به این طرف و آن طرف مسافرت هم میکردند. البتّه زمان ما این جور نبود؛ زمان ما ایشان همان در مسجد خودشان صحبت میکردند؛ اینها هیچ وقت تَرک نشد؛ این خیلی مهم است. خداوند ان‌شاء‌اللّه درجاتشان را عالی کند. خلأیی بود واقعاً رحلت ایشان. سال ۴۷ [که رحلت کردند] واقعاً احساس خلأ میشد. البتّه بنده آن وقت قم …

ارشاد اخلاقی مؤمنان با بهره‌گیری از جایگاه منبر و محراب

آن سید بزرگوار در دهها سال از زندگی خویش تلاش دینی مغتنمی در ارشاد معنوی و اخلاقی مؤمنین با بهره‌گیری از جایگاه منبر و محراب برعهده گرفته بودند و در عرصه‌های انقلاب نیز با حضور در مجلس شورای اسلامی در برهه‌ئی از زمان، به این وظیفه‌ی خطیر اشتغال داشتند.

تبلیغ و بیان احکام دین به دست طلاب در ایام تعطیلی درس

… ماه رمضان بود و این تابستان گرم؛ بعضى به معناى حقیقى کلمه حقیقتاً از ماه رمضان بهره بردند؛ چه به‌خاطر اعمال ماه رمضان، روزه‌ى روزهاى گرم و بلند ماه رمضان، به‌خاطر دعاهاى ماه رمضان، خشیت و تضرّع و خشوع و مانند اینها و چه به‌خاطر فعّالیّتهایى که انجام دادند؛ تبلیغ کردند، احکام دین گفتند، بعضى‌ها مسافرت کردند، بعضى در خود تهران مشغول فعّالیّت بودند. بعضى از مجموعه‌ى شما و بقیه‌ى برادرانى که در تهران هستند واقعاً بهره بردند؛ بعضى‌هایمان هم نه، بهره‌ى زیادى نبردیم که بایستى متأسّف باشیم و به فکر جبران باشیم و جبران بکنیم.

حضور گویندگان خوب برای آموزش معارف دینی به معتکفان

… میشود، شستشو میشود و می‌‌آید بیرون؛ طهارتی پیدا میکند معنای او؛ این برایش ذخیره است. این خیلی چیز باعظمت و مهمّی است: سه روز روزه‌‌داری، و انقطاع از دنباله‌‌های متعارف زندگی، و توجّه به خدای متعال و به معنویّات و به معارف و به توحید؛ اینها خیلی باارزش است. مراقب باشید این درست انجام بگیرد، درست هدایت بشود؛ گویندگان خوبی باشند، بروند حرف بزنند، معارف دینی را به آنها یاد بدهند. از جنجالهای گوناگونی [هم] که در حاشیه‌‌سازی‌‌های معمول جامعه نقش دارند، پرهیز بشود و این سه روز را بگذاریم برای جهات معنوی. حالا بعد آمدند بیرون، خیلی میدانهای دیگر و عرصه‌‌های دیگر زندگی هست که انسان در آن عرصه‌‌ها در جامعه وارد میشود، امّا در این سه روز، …

مسئولیت واعظ و نویسندهٔ دینی در برابر خدا برای گفتار خود

… سنگینی دارید. همان‌طور که دوستان گفتند، هیچ‌کس به شماها دستور نداده که بروید کارگردان یا سینماگر بشوید، این میل، استعداد و شوق شما بوده که وارد این میدان شده‌اید؛ اما حالا که وارد شده‌اید، این مسئولیت را بپذیرید. شما میتوانید خیلی اثر بگذارید. ببینید! من وقتی به یک واعظ، یک روحانی و یک نویسنده‌ی کتاب دینی - که او هم یک روایتگر حقایق و معارف محسوب میشود - خطاب میکنم و میگویم آقا شما مواظب حرف زدنت، مواظب لغتی که به کار میبری و مطلبی که متناسب با زمان انتخاب میکنی، باش؛ اگر حرفی را که اینجا نباید بزنی، زدی، یا باید بزنی، نزدی، و به خاطر حرف تو یک جوانی به دین بیاعتقاد شد یا یک حقیقتی از حقایق دینی را به خاطر گفتار تو کج فهمید؛ تو پیش خدای متعال مسئولی؛ من میخواهم به شما بگویم، این تذکر به شما که برادر و خواهر عزیز ما هستید و این ابزار هنری بسیار کارآمد در اختیار شماست، طبعاً با یک ضریب خیلی بالایی مضاعف میشود؛ بگویم ده برابر؛ یقیناً بیشتر؛ یعنی شما ببینید تأثیر یک فیلم هنرىِ کارآمد در مقایسه‌ی با یک منبر …

درس تفسیر و سخنرانی در مساجد و شهرستان‌ها برای جذب جوانان

این هم بود که آن وقت من و امثال من که در زمینه مسائل مبارزه، به طور جدّی و عمیق فکر میکردیم، همّتمان را بر این گذاشتیم که تا آن‌جایی که میتوانیم، جوانان را از دایره نفوذ فرهنگی رژیم بیرون بکشیم. من خودم مثلاً مسجد میرفتم، درس تفسیر میگفتم، سخنرانىِ بعد از نماز میکردم، گاهی به شهرستانها میرفتم سخنرانی میکردم. نقطه اصلی توجّه من این بود که جوانان را از کمند فرهنگی رژیم بیرون بکشم. خود من آن وقتها این را به «تور نامریی» تعبیر میکردم. میگفتم یک تور نامریی وجود دارد که همه را به سمتی میکشد! من میخواهم این تور نامریی را تا آن‌جا که بشود، پاره کنم و هر مقدار که میتوانم، …

امکان توصیهٔ کارشناسی شورا به دستگاه‌های تبلیغی دربارهٔ کمبودهای اخلاقی

… عمومى انجام بگیرد باید بیایند از اینجا اجازه بگیرند؛ نه، الان روحانیّت معظّم، دستگاه‌هاى تبلیغاتى کشور که دولتى هم نیستند و مردمى‌اند، دارند کارهاى فراوانى در این زمینه میکنند، احتیاج هم ندارند که بیایند از جایى استیذان[6] بکنند که این حرف را بزنیم یا نزنیم؛ امّا حقیقتاً اینکه یک دستگاه متفکّره‌ی جامع همه‌ى خصوصیّات و بیننده‌ى همه‌ى کمبودها و نیازها وجود داشته باشد که بتواند خلأها را بفهمد، بعد ببیند که آیا حالا جاى این هست که به دستگاه تبلیغاتى کشور، فرضاً به سازمان تبلیغات یا به دستگاه اعزام مبلّغ در قم توصیه‌ای بکند ــ مثلاً اگر به این نتیجه رسید که در کشور این کمبود از لحاظ اخلاقى وجود دارد، به آقایان توصیه کنند یا نظر کارشناسى بدهند که به‌ نظر ما مبلّغین در این ماه رمضان یا در این یک سال یا در این بُرهه‌ى از زمان روى این مسئله تکیه بکنند ــ به سود کشور است. آیا ما این را تا حالا تجربه کرده‌ایم که بفهمیم لازم نیست؟ بلاشک یک چنین چیزى مفید است؛ بلاشک میتواند فواید زیادى داشته باشد و هیچ ‌کس از آن بى‌نیاز نیست. علی‌ایّ‌حال، پس در زمینه‌ى فرهنگ عمومى و مسائلى که مربوط به فرهنگ عمومى است، یک جایى لازم است که متصدّى …

درخواست فراوان مبلغ از همه جای دنیا

امروز، از همه جای دنیا، درخواست فراوان است. این نارساییها وجود دارد و نمیشود آنها را منکر شد. این موارد، حاکی از وجود عیوبی در درون کالبد عظیم این حوزه‌ی با عظمت است. به‌هرحال، این عیوب در کنار این محسّنات و این موجودىِ علمی و این اعیان از فضلا و محقّقان و تلاشهای خوبی که انجام میگیرد، وجود دارد.