رفتن به محتوای اصلی

تبلیغ دین

نام‌های دیگر: تبلیغ، تبلیغ اسلامی، تبلیغ اسلام، تبلیغ حقیقت، تبیین دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رساندن پیام دین به مردم و وظایف و شیوه‌های مبلغان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اوّلاً به برادران عزیز خیرمقدم و خسته‌نباشید عرض میکنم. همان طور که جناب آقاى خاتمى اشاره کردند،[2] این مسئولیّت بسیار بزرگى است و شما که با تلاشهاى خودتان در یک محیط نامأنوس و نامساعد از لحاظ عوامل تلاش فرهنگى قرار دارید و یقیناً سیاستهاى استکبار جهانى ــ محسوس و نامحسوس ــ کاملاً سینه‌به‌سینه‌ى شما است و شاید بشود گفت که کمتر جایى است یا جایى نیست که تلاشى مؤثّر از سوى جمهورى اسلامى انجام بگیرد و دشمن یعنى اردوگاه کفر و استکبار جهانى روى آن حسّاس نباشد و تلاشى در مقابل آن در حدّ توانش انجام ندهد ــ با این شرایط مشغول کار هستید ــ حقیقتاً درخورد[3] تمجید و ستایش و تقدیر هستید. مطالب در باب کار فرهنگى و اهمّیّت آن هر چه گفته بشود، تکرار گفته‌شده‌ها است و پیام انقلاب و اصل ایصال[4] این پیام که از اصول مسلّم اسلامى است، یک نکته بیش نیست: تبلیغ؛ یعنى رساندن ــ اَّلَّذینَ یُبَلِّغونَ رِسالٰتِ الله ــ[5] یعنى حجابها را، مانعها را درنَوردیدن و سخن حق را به مرکزى که باید برسد، رساندن؛ هر چه گفته بشود، حول‌وحوش همین یک نکته است. و همه چیز یا بسیارى از چیزها در این زمینه‌ها گفته شده و نوشته شده.
مقدّمتاً باید عرض کنم که اگر این مطلب درست است که شرف هر فنّى به شرف هدف و غایت آن فن بستگى دارد، باید بگوییم که یکى از اشرف فنون، همین فنّ تبلیغ دین و گویندگى معارف دینى و معارف اسلامى است؛ همین چیزى که به وعظ و منبر در عرف ما معروف است؛ زیرا هدف از حرفه‌ى تبلیغ و گویندگىِ دینى، موعظه است براى تزکیه‌ى مردم، تبیین معارف دینى است براى بالا رفتن سطح آگاهى دینى مردم، و بیان مصائب و مراثى حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه‌ السّلام) است؛ یعنى ارائه‌ى الگویى به مردم براى کیفیّت حرکت در راه هدفهاى بزرگ. این چیزها همه جزو اشرف هدفها است؛ هم تزکیه، هم بالا بردن افکار مردم و آگاهى‌هاى آنها، هم ارائه‌ى الگو براى جهاد و تلاش فى‌سبیل‌الله‌.
نکته‌‌ى دوّم در باب معناى تبلیغ است. آقایان! تبلیغ یعنى رساندن. ابزار رساندن به حسب شرایط متفاوت است. یک‌‌ وقت است شما چیزى را میخواهید برسانید به اتاق بغلى، میشود در مشت گرفت و برد رساند آنجا، یک‌‌ وقت یک فرسخ فاصله است، یک ‌‌وقت تا آن طرف دنیا باید بروید؛ یک ‌‌وقت حجابها و دیوارها هست، یک ‌‌وقت از کوه‌‌ها و گردنه‌‌ها باید عبور کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

شاهدها (۳۶۹ پاراگراف)

لزوم بیان مطالب نو و پرهیز از تکرار ملال‌آور

بعضی از معارف، قدیمی - نه منسوخ - است. حرفهایی بود که اگر سی سال قبل برای جوامع ویژه متدیّن گفته میشد، حرفهای تازه‌ای بود؛ ولی امروز این حرفها دیگر تازه نیست. همه میدانند باید حرفهای مهم و جدید را جستجو و بیان کرد. البته تکرار آنچه که مخاطبین میدانند، در مواردی لازم است؛ زیرا چیزهایی وجود دارد که باید تکرار شود، ولی چیزهایی هم هست که تکرارش مُملّ است. پس باید مجموعه‌هایی باشد که سطح لازم برای معارف را به مبلّغ نشان دهد. شما ببینید مثلاً کتاب تعلیمات دینی که در مدارس و دانشگاهها تدریس میشود، چه مفاهیمی را بیان میکند؟ مبلّغ دین، آن جایی که با چنان مخاطبی مواجه است، سطح مطلب دینیش نباید از آن پایینتر باشد؛ …

لزوم انتشار نشریهٔ تبلیغی به دست صاحب‌نظران مسئول

نیاز دیگر، نشریه برای تبلیغ است. این نشریه باید به وسیله افراد صاحب نظر و از روی احساس مسؤولیت و معرفت و دانش - نه به عنوانِ از سر باز کردن - منتشر شود. حالا محلّ این طور بحثها، این جا هم نیست؛ باید جلساتی مخصوص این گونه بحثها تشکیل شود تا ببینیم چه لازم است و چه لازم نیست. عزیزان من! اگر این کارها شد، حقیقت درخشنده‌ای که در اختیار شماست به طور طبیعی حدّاقل فضای جهان اسلام را روشن خواهد کرد. دشمن هم هیچ کار …

نیاز انگیزه‌های دینی تازه در آمریکا به تعلیم دین

… در کشور ایالات متّحده امریکا وجود دارد. آن‌جا ناگهان یک جماعتِ بین یک تا دو میلیون نفر از سیاهان، که همه‌شان هم مسلمان نیستند، بر میخیزند و به عنوان شعار، همه «اللَّه اکبر» سر میدهند! از نظر من و شما، این پدیده مهم و قابل تفسیری است و باید روی آن تأمّل کنیم. اینها فکر میخواهند و با انگیزه به میدان آمده‌اند. متاع نفیس دین، چیزی نیست که کسی در شهرهای امریکا بنشیند و بدون تعلیم و تربیت، آن را آن‌چنان که هست فرا گیرد.امروز انگیزه‌ای یافته است و باید به او تعلیم داد. بنده چند سال پیش به شهر سارایو و بعضی مناطق یوگسلاوی سابق رفتم و مسلمانان را از نزدیک مشاهده کردم. ظاهر زندگی آنها، صد در صد غیر اسلامی، اما انگیزه‌هایشان اسلامی بود. آن روز، هنوز حکومت کمونیستی بر سرِ کار بود؛ اما وقتی میدیدند رئیس جمهور یک کشور اسلامی به …

تبلیغ نهضت و ضدیت با استکبار به دست روحانیون در سراسر کشور

… کارمند دون پایه بود. یک رژیم ستمگر با چنین آدمی چه میتوانست بکند؟ او را به زندان میانداختند. تاجر نبود که پول و سرمایه‌اش را مصادره کنند. کارمند دولتی نبود که حقوقش را ببرند. به زندان میرفت و مردم بیشتر به او علاقه‌مند میشدند. لذا رژیم نمیتوانست کاری بکند. نیروی طلبگىِ روحانیت با همین سازمان رسمی و بااستفاده از اعتقاد عمیق مردم به خود، به سراسر کشور میرفت و نهضت، امام، مبارزه، جمهوری اسلامی و ضدیّت با استکبار را تبلیغ میکرد و معنای استکبار را به همه میفهماند، والّا مردم امریکا را نمیشناختند. مردم ایران سالهای متمادی از سیاست دور افتاده بودند. روحانیون جوان در گوشه و کنار کشور این شناخت را به مردم تزریق کردند. آن روزها جوانان دانشجو و دانشگاهىِ بسیاری، از تبلیغات روحانیون استفاده کردند. آن روزها ایادی استکبار به روحانیون مؤثّر و فعّال میگفتند: شما …

لزوم انتقال پیام صحیح تشیع به ذهن‌ها و دل‌های تشنه

… به صورت برنامه‌ریزی شده انجام میدهند، این است که عقاید شیعه را در دنیا به صورت وارونه جلوه دهند. یک عدّه، برای همین کار، کتاب مینویسند و پول میگیرند تا این جاذبه انقلاب اسلامی، حرکت عظیم و بیداری اسلامی، نتواند مردم دنیا را جذب کند. امروز این کارها میشود. لذا، کسانی که میتوانند پیام صحیح تشیّع را به مغزها، ذهنها و دلهای تشنه و محتاج منتقل کنند، باید این کارِ مهمّ را بکنند. در جامعه ما هم، بحمدالله، ولایت، از گذشته تا امروز، تأثیرات خود را در همه ابعاد نشان داده است. از اوّلِ حرکتِ انقلابی، همین‌گونه بود. امام بزرگوار رضوان‌الله‌تعالی‌علیه، با استمداد از شاخه‌های ولایت، این انقلاب را به پیروزی رساندند. موضوع عاشورا و کربلا، …

هجرت روحانیان به شهرها، ادارات، کارخانه‌ها و خارج از کشور به‌عنوان مصداق احتمالی هجرت امروز

… ردیف چندین نفر مثل خودش بود. یعنی بعضی اگر علماً هم جلوتر نبودند، شاید از جهات دیگر، جلوتر از ایشان بودند. لکن ایشان به مشهد آمد و مایه برکت شد. پس، این حرف، حتی درباره شخصیتهایی مثل مرحوم آیةاللَّه میلانی هم جاری است؛ تا از تراکم جلوگیری شود. این هم هجرت؛ هجرت به جاهایی که احتیاج هست: به شهرها، حوزه‌ها، حوزه‌های بزرگ و حوزه‌های کوچک، و بعد به داخل دستگاههای دولتی، داخل ادارات، داخل کارخانه‌ها - آن‌جاها که طلبی و تمایلی هست - و بعد هجرت به خارج از کشور. امروز یکی از مصادیق هجرت، ممکن است این باشد.

لزوم پاسخ منبری به چرایی قیام و گریه بر امام حسین (ع)

… آن مجلس، اعم از جوان و غیرجوان و زن و مردِ اهل فکر و تأمّل را - که امروز در جامعه ما بسیارند و این از برکات انقلاب است - به این فکر فرو ببرد که «ما به این مجلس آمدیم و گریه‌ای هم کردیم؛ اما برای چه؟ قضیه چه بود؟ چرا باید برای امام حسین علیه‌السلام گریه‌کرد؟ اصلاً چرا امام حسین علیه‌السلام به کربلا آمد و عاشورا را به وجود آورد؟» بنابراین، به عنوان منبری یا سخنران، باید به موضوعاتی بپردازید که جوابگوىِ چنین سؤالاتی باشد. باید نسبت به اصلِ حادثه عاشورا معرفتی در افراد به‌وجود آید. اگر در روضه‌خوانی و سخنرانی یا سایرِ مطالبِ بیان شده از طرف شما، نکته‌ای روشنگر یا حداقل اشاره‌ای به این معنا نباشد، یک رکن از آن سه رکنی که عرض شد، کم و ناقص خواهد بود. یعنی ممکن است مجلس مذکور، فایده لازم را ندهد و ممکن هم هست خدای ناکرده در بعضی از فروض، …

کفایت نقل و معنای درست یک حدیث صحیح یا تفسیر معتبر یک آیه

… را باید مستحکم‌تر سازد.) ۲. نسبت به حادثه عاشورا، باید دیدِ روشن و واضحی به مستمع بدهد. ۳. نسبت به معارف دین، هم ایجاد معرفت و هم ایجاد ایمان - ولو به نحو کمی - کند. نمیگوییم همه منبرها باید برخوردار از همه این خصوصیات باشند و به همه موضوعات بپردازند؛ نه. شما اگر یک حدیثِ صحیح از کتابی معتبر را نقل و همان را معنا کنید، کفایت میکند. برخی منبریها، بعضی اوقات یک حدیث را آن‌قدر شاخ و برگ میدهند که معنای اصلیاش از بین میرود. اگر شما یک حدیثِ صحیح را برای مستمع خود درست معنا کنید، ممکن است بخشِ مهمّی از آنچه را که ما میخواهیم داشته باشد. وقتی شما از روی یک تعبیر معتبر، راجع به یک آیه قرآنْ فکر و مطالعه کنید؛ به تنقیح آن بپردازید و برای مستمع بیان نمایید، مقصود حاصل است. اگر برای ذکر مصیبت، کتاب «نَفَس المهمومِ» مرحوم «محدّث قمی» را باز کنیدو از رو بخوانید، برای مستمع گریه‌آور است و همان …

ارائهٔ مفاهیم متعالی اسلامی و پرهیز از حرف‌های عوامانه

… خوب و یک رفیق خوب برای مراجعینتان در دانشگاه باشید. اگر این چند خصوصیت را داشته باشید، یک روحانی موفّقید. سَرِ وقت در نمازتان حاضر باشید. برای مراجعه‌ی آن دانشجو یا آن استاد که میخواهد پیش شما بیاید درد دل کند، حرفش را بزند یا مشورت بخواهد، وقت کافی بگذارید. در جلسات و در برخوردها، مفاهیم اسلامی و قرآنىِ متعالی و اساسی را که روی آنها مطالعه و کار کرده‌اید، ارائه کنید و از حرفهای عوامانه، بیمطالعه و سرِ هم بندکنی بپرهیزید. اگر بخواهید برای مفاهیم متعالی و اساسی حدّی عرض کنم، میگویم حدّش هم کتابهای مرحوم مطهّری است. به نظر بنده، هر طلبه‌ای که کتابهای مرحوم مطهّری را بلد باشد، یک روحانی کافی برای دانشگاههاست. همین. کتابهای مطهّری را از لحاظ معارفی کاملاً بلد باشد. البته باید با …

هشدار به گویندگان مسائل اسلامی دربارهٔ جدا کردن اسلام از منطق عقلانی

شرط اینکه یک دعوت بتواند در میان ملّتها و کشورها جاى خودش را پیدا کند و مستمعى پیدا کند چیست؟ اوّل منطقى بودن و معقول بودن است. هر سخنى که اسلام را از منطق عقلانى‌اى که از آن برخوردار است جدا کند، این سخن به رشد اسلام و انتشار اسلام ضربه میزند؛ کسانى که درباره‌ى مسائل اسلامى سخن میگویند و اظهار نظر میکنند، به این نکته توجّه کنند. اسلام، عقلانى است؛ اسلام یک دینى است که عقل سالم و فطرى آن را میفهمد، درک میکند و مى‌پسندد و میپذیرد؛ این خصوصیّت اسلام است. نه به ‌معناى اینکه یک برهان عقلانى باید در کنار هر حکمى از احکام اسلام باشد؛ [مثل اینکه] نماز صبح چرا دو رکعت است، یک برهان عقلى لازم …

رساندن معارف دین با زبان مناسب هر جامعه و زمان و مخاطب

… در مباحث دینى و نوآورى در فهم مسائل روزبه‌روزِ حادث‌شونده‌ى براى زندگى است؛ این «حوزه» است که کارش عبارت است از تحقیق در مسائل دینى و فراگرفتن احکام الهى در همه‌ى شئون زندگى؛ نه‌فقط در آنچه مربوط به کنج محراب یا کنج خانه است بلکه در قلمرو وسیع زندگى بشر؛ این را فرابگیرند، احکام جدیدش را تحقیق کنند، ناخالصى‌ها و ناسره‌ها را از آن بزدایند، بعد آن را با زبان مناسب هر جامعه‌اى و هر زمانى و هر مخاطبى، به رساترین شکلى برسانند به مخاطبین؛ این وظیفه‌ى آن نهاد حوزه‌اى است که اسمش حوزه‌ى علمیّه است.

لزوم پاسخ‌گویی به پرسش‌های گوناگون دانشمندان و جوانان جهان

… کار بکنند، احتیاج به هدایت معنوى دارند؛ احتیاج به نیروى فکرى دارند؛ احتیاج به نصیحتگر دارند. هر کدام [از اینها]، روحانیّون مناسبِ این کار را و کارهایى که پشتوانه‌ى این روحانیّون است، ایجاب میکند. علاوه‌ى بر اینها، در سطح جهان، دانشمندان دنیا استفسار میکنند؛ سیاسیّون دنیا سؤال میکنند؛ جوانهاى دنیا که با احساسات گوناگون هستند ــ مسلمانشان یک ‌جور، غیر مسلمانشان یک‌ جور ــ سؤال میکنند؛ بعضى سؤال امتحانى است، بعضى سؤال استرشادى[17] است، بعضى سؤال براى تفاهم است، بعضى حیله است؛ هر کدام یک جوابى لازم دارد، هر کدام مردى لازم دارد، مردانى لازم دارد. خب اینها را چه‌ کسى باید تربیت کند؟ چه‌ کسى باید خلق کند؟ اینها را چه‌ جورى درست کنیم؟ این، تغییراتى است که اگر چنانچه بخواهند کسانى فکر کنند، اطراف اینها باید فکر کنند. پس حوزه‌ى دوران حضور، اقتضائاتى دارد که لزوماً صد درصد منطبق با اقتضائات حوزه‌ى دوران …

بی‌اثر و مضر بودن سخن مبلغی که خود نورانی نشده

… اگر به خودمان نرسیم، به مردم هم نمیشود رسید. این دعاهای ماه رمضان، این روزه ماه رمضان، این مناجاتها، این تضرّعها، این اذکار، این نوافل در ماه رمضان، همه برای این است که ما خودمان را اوّل کمی نورانی کنیم. اگر نورانی شدیم، آن وقت میتوانیم به دیگران هم برسیم. والّا اگر نورانی نشدیم که نمیتوانیم دیگران را نورانی کنیم. هرچه هم بگوییم، زیادی خواهد بود، مضر خواهد بود و مفید واقع نخواهد شد.

توجه به جوانب مسئله و رویارویی استکبار با اسلام

ثانیاً، توجه داشتن به جوانب مسأله است. ما امروز اسلامی را تبلیغ می‌کنیم که قدرت مادی و تسلیحاتی و تکنولوژیکی و علمی استکبار جهانی با آن سینه به سینه و روبه‌روست. این قدرتهای بی‌مهار عالم، امروز با اسلام دشمنند. نمی‌گویم فقط با اسلام دشمنند، که کسی بگوید «شما چه می‌گویید!؟ همه تلاش می‌کنند که بیایند با اسلام بجنگند!؟» نه! با خیلی چیزها دشمنند. با اسلام بسیار دشمنند. هرجا که اسلام باشد اینها با آن دشمنند. مختص امروز هم …

هدف مؤمن کردن دنیا به خدا در حد توان و یاری دین خدا

… کنیم. طور دیگر، خودمان بلدیم بجنگیم. به گونه‌اى مى‌جنگیم که او نتواند علاج کند. اگر حرکت اسلامى در دنیا باید بماند؛ اگر پرچم اسلام باید بماند - که باید بماند - این، آن نقش اصلى حکومت ماست. ما که نیامدیم فقط در دنیا چهار صباحى زندگى کنیم و بخوریم و برویم! نه! ما مى‌خواهیم اسلام را ترویج کنیم. ما مى‌خواهیم تا آن حدى که مقدور ماست دنیا را مؤمن به خدا کنیم. ما مى‌خواهیم دین خدا را یارى کنیم. ما مى‌خواهیم در راه دین خدا سیلى بخوریم. ما شکنجه شدن در راه دین خدا را افتخار مى‌دانیم؛ مایه‌ى اعتلا مى‌دانیم؛ آن را جواب خدا در شب اول قبر مى‌دانیم؛ آن را جواب خدا در قیامت مى‌دانیم. شوخى‌مان که نمى‌آید! مبارزه براى دین خداست؛ براى اعتلاى کلمه‌ى حق است؛ …

ادامهٔ شیوه‌های گذشته با محتوای بهتر در مساجد

… همان‌جور بلکه در مواردى با افت کیفى و کمّى اداره بشود، مقتضاى حق و مصلحت است؟ این پیشرفت است؟ پس «مَن ساوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون»[10] یعنى چه؟ ما باید براى مساجد برنامه‌ریزى کنیم. چه کسى برنامه‌ریزى باید بکند غیر از خود علما و روحانیّون و ائمّه‌ی جماعات؟ من نمیگویم در مساجد بیاییم حتماً از وسایل و دستگاه‌هاى تبلیغاتى جدید مثل فیلم و این چیزها استفاده کنیم ــ حالا یک موردى اگر امام جماعتى مصلحت دانست، بحث دیگرى است ــ من عرض میکنم همان شیوه‌ى گذشته را هم میتوان با محتواى بهتر ادامه داد؛ و این کار را باید بکنیم.

تجربهٔ طولانی رهبر در تبلیغ معارف برای همهٔ قشرها

در باب معارف، یک بُعد دیگر هم وجود دارد؛ من خبره‌ی این کار شمایم؛ یعنی اگر شما آقایان بخواهید با یک نفر به‌عنوان کارشناس درباره‌ی معارف صحبت کنید، باید با من صحبت کنید. بنده طلبه‌یی هستم که عمرم به تبلیغ معارف - نه فقط به دانستن معارف - گذشته است. اگر مبالغه نباشد، من در طول سالها شاید به اندازه‌ی روزهای عمر بعضی از شماها وقتم را در جلسات پیچیده‌ی جورواجوری که در آن عامی محض هم بوده، دانشمند و استاد و شخصیت علمی هم بوده است، گذرانده‌ام و با همه‌ی قشرها روبه‌رو بوده‌ام. من میدانم که معارف، بیان معارف، تبلیغ معارف و ادای معارف یعنی چه و چه‌قدر اهمیت دارد.

وظیفهٔ مسئولان در فراهم کردن امکانات بیشتر برای تبلیغ

البتّه معناى این حرفها این نیست که ما و هر کسى در جمهورى اسلامى، درصدد نباشد که براى کار تبلیغات امکانات بیشترى را فراهم بکند. این وظیفه‌‌ى ما است؛ وظیفه‌‌مان را باید انجام بدهیم امّا شما منتظر انجام این وظیفه از سوى مسئولین نمانید. شما حرکت را ادامه بدهید على باب الله‌‌ و متوکّلاً على الله‌‌ و قاصداً لوجهه الکریم، تا ان‌‌شاءالله‌‌ خداى متعال قبول کند از شما، که اگر قبول کرد، عظمت آن از همه‌‌ى اینها بیشتر است. غصّه و درد آنجا است که تلاشى بکنیم و خدا قبول نکند آن را به‌‌ خاطر اینکه اخلاص …

نامعقول بودن ابزار نامتناسب برای رساندن پیام، با تمثیل آب‌بردن

اگر آنجایى که باید آبى را بر سر یک فرسخى برد، یک لیوانى دست بگیرید و آب را داخل آن بریزید و راه بیفتید، عقلا وقتى نگاه کنند دچار شگفتى خواهند شد که این چه جور آب بردن است! آنجا باید یک کوزه‌‌اى پیدا کنید، یک قمقمه‌‌اى پیدا کنید، لااقل یک سطلى پیدا کنید، باید این یک فرسخ راه برود. در یک لیوان که تکان میخورد، لب‌‌پَر میخورد،[8] میریزد، میشکند، آب نمیبرند، چه برسد به اینکه بخواهیم همان‌‌جورى که آب را از جایى برمیداریم و به لب خودمان نزدیک میکنیم با دو دست، بخواهیم با دو دست بگیریم و آن را ببریم! بیشتر عقلا میخندند بر این کار.

لزوم محتوای عالی و بهره‌گیری از آثار اهل فکر

… پاسگاهى هم بود میرفتیم ــ آنجا مرکز است دیگر. مرکز دنیا براى من میشد زابل که آنجا مشغول کار عقیدتى ـ سیاسى باشم. به نظر من، با این روحیه بایستى کار کرد و تلاش کرد و زحمت کشید، و خداى متعال به کارمان برکت خواهد داد. غرض این است که ابزار هنرى را هم اضافه کنید. پس [اوّل] شد محتوا، [آن هم] محتواى عالى؛ به کم، به متوسّط قانع نباشید. اگر شما اهل فکر و تراوش فکرى و سازندگى و خلّاقیّت در مفاهیم هستید، فبهاونعمة؛[22] [اگر] نیستید، از آن که هست بگیرید. کتابى که دارد بخوانید، آن کتاب را حفظ کنید. دوّم، استفاده و انتخاب ابزارهاى مناسب؛ با ذوق و سلیقه، ابتکار، خلاقیّت، فهم موقع و بیان طبق مقتضاى حال؛ سوّم، همّت و ایمان و اراده‌‌اى که پشت سر اینها باشد؛ خسته نشدن.

نیاز هزاران نقطه به مبلّغ و وظیفهٔ حوزه در تأمین آن

… است که امروز هیچ چاره‌‌‌‌‌اى نیست جز اینکه این حوزه‌‌‌‌‌ى بزرگ را [برنامه‌‌‌‌‌دار کنیم]. این حوزه شده مثل یک انبار بزرگى از معلومات، که اینها مادامى‌‌‌‌‌که طبقه‌‌‌‌‌بندى نشود و استفاده‌‌‌‌‌هاى خوب نشود از اینها، نمیتواند پابه‌‌‌‌‌پاى نیازهاى زمان پیش برود. هزاران جا، الان محتاج مبلّغ هستیم و مبلّغ را حوزه باید بدهد. خب، آقایان فضلا که از حوزه تکان نمیخورند و هیچ‌‌‌‌‌کس از حوزه بیرون نمى‌‌‌‌‌آید، طلبه‌‌‌‌‌ها هم بعضى‌‌‌‌‌ها که مى‌‌‌‌‌آیند، ما نمیخواهیم، یعنى نیازها را برآورده نمیکنند.

ارائهٔ تصویر درست از انقلاب و خدمات مسئولان به مردم

… با همه‌ى وجود دارند تلاش میکنند، جزو چیزهایى بوده که بحمدالله‌ طلّاب همیشه [در این میدان] بوده‌اند، الان هم باید باشند. مراقب باشید که دسته‌بندى‌هاى سیاسى و جناح‌بندى‌هاى سیاسى در حوزه رشد نکند و نفوذ نکند. جهت سیاسى طلّاب، همان جهت سیاسى نظام و انقلاب است. همان جهت انقلاب را باید ان‌شاءالله‌ در تبلیغات، در برخورد با مردم، قولاً و عملاً پى بگیرید. ان‌شاءالله‌ بایستى تصویر خوبى را از انقلاب و تلاش مسئولین و خدماتى که امروز دولتمردان ما بحمدالله‌ دارند انجام میدهند، در اختیار مردم بگذارید؛ خداوند هم به شما کمک خواهد کرد.

گسترش امکان تبلیغ دین پس از انقلاب در مقایسه با محدودیت پیشین

در زمینه‌هاى فرهنگى همین‌ جور است. من و شما برادرانى که پیش از انقلاب انگیزه‌ى تبلیغ داشتیم و دلمان میخواست دو کلمه بنویسیم، دو کلمه حرف بزنیم، آرزوى ما این بود که یک کتابى که نوشتیم دویست صفحه، سیصد صفحه، از این ده هزار نسخه منتشر بشود، شاید ده هزار نفر آن را بخوانند. سخنرانى‌اى که نشستیم فکر کردیم، یک حرف درستى را پیدا کردیم، شاید بتوانیم یک پانصد نفر را جمع کنیم، آن پانصد نفر آن را بشنوند. امروز رادیو و تلویزیون شما، ساعات فراوانى را صرف حقایق دینى و بیان حقایق دینى میکند؛ البتّه بنده راضى نیستم امّا به شما بگویم من بیش از آنچه از حجم آن برنامه‌ها راضى نیستم، از کیفیّت آنها راضى نیستم، و این هم تقصیر من و شما است؛ چرا با هم رودربایستى کنیم؟

خوراک فکری برای ایمان به اسلام، بیزاری از گناه و رغبت به ثواب

حوزه‌ى علمیّه باید تأمین بکند. شما ــ که حوزه‌ى علمیّه هستید ــ باید براى تمام طبقات مردم، امروز خوراک فکرى لازم را که آنها را به اسلام مؤمن کند، از گناه بیزار کند، به ثواب راغب کند، به رضاى الهى مطمئن کند، آنها را به درِ خانه‌ى خدا ببرد، داشته باشید. کو؟

تربیت مبلغان ثابت و فصلی برای داخل و خارج با دوره‌های کوتاه

… دائم براى طرحهاى حوزه کار بکند. مرتّب بنشینند راجع به مقرّرات، آیین‌نامه‌ها، شکلها، کارها، هیئت حوزه، مسائل کلّى حوزه، دائم طرح بدهند. بعد این مدیر با اختیارات کافى، با بودجه‌ى کافى، معاونتهایى داشته باشد به این شرح: یک معاونت، معاونت تبلیغ و نیروى انسانى. کار یک معاون فقط همین باشد: تربیت مبلّغ براى داخل کشور، تربیت مبلّغ براى خارج کشور، تأمین مبلّغان ثابت براى مناطق گوناگون کشور، تأمین مبلّغان فصلى براى مناطق گوناگون کشور که هر کدام از اینها کلاس میخواهند؛ کلاسهاى دوره‌اى کوتاه میخواهند. مثلاً امامت جمعه به نظر من چیزى نیست که فقط به علم و بیان و مانند اینها بستگى داشته باشد و چیز دیگرى نخواهد؛ امامت جمعه یک چیز دیگرى هم لازم دارد. بنشینند آن کسانى که خبره‌ى این کارند، اهل‌فنّند، میدانند امامت جمعه چه میخواهد، یک چیزهایى را بنویسند، یک دوره‌ى …

حسنه بودن کار مبلغان و ضایع نشدن اجر آن نزد خدا

آنچه را که انجام میدهید، حسنه به حساب بیاورید؛ واقعاً حسنه است؛ «انّا لا نضیع اجر من احسن عملا»[2] . شما دارید احسان میکنید و حسنه ایجاد میکنید؛ و خدای متعال آن را ضایع نخواهد کرد.

تقدیر از تلاش مخلصانهٔ مبلغان منطقه که انگیزهٔ شخصی آنان را فرستاده

… و با این چیزها انجام خواهد گرفت، بدانید اشتباه کرده؛ این فقط با مستحصل[3] و مجموعه‌ى تلاشهاى فراوان انسانهاى متعدّدِ داراى این خصوصیّتى که عرض کردم ــ داراى عمل و تلاش و ابتکار مخلصانه ــ قابل اداره کردن است؛ [اینکه] هر کسى در یک گوشه یک کارى انجام بدهد. بحمدالله‌ شما این کار را کرده‌اید؛ یعنى نظام شما را اعزام کرده به آنجا، امّا در واقع اگر درست نگاه کنیم، انگیزه‌ى شخصى ناشى از معرفت به یک نیاز، شما را آنجا فرستاده. منتها بعد خود شما تلاش کردید و این را به یک رشته‌اى از رشته‌هاى نظام وصل کردید که خب این هم کار بسیار درست و خوبى است. خب، هنیئاً لکم[4] این تشخیص درست و پیدا کردن راه براى یک کار مخلصانه، و کار مخلصانه‌اى که انجام دادید.

مسئولیت دانشوران معارف اسلامی در شناساندن نماز بخصوص به نسل جوان

حقیقت آن است که در کار معرّفى نماز کوتاهى‌هاى زیادى شده است؛ و نتیجه آنکه نماز هنوز جایگاه شایسته‌ى خود را، حتّى در نظام اسلامى ما به دست نیاورده است. این مسئولیّت سنگین بر دوش دانشوران و آشنایان به معارف اسلامى است که نماز را به همه، بخصوص به نسل جوان بهتر بشناسانند. از کودک دبستانى تا پژوهشگر دوره‌هاى عالى، هر یک فراخور ذهن و معرفتِ خود میتوانند در راه شناختن نماز و رازهاى آن قدمهایى بردارند و با ناشناخته‌هایى آشنا شوند. حتّى عرفاى بزرگ نیز براى سالکان وادى معرفت، اسرار الصّلاة نوشته و آموخته‌اند؛ یعنى اعماق این اقیانوس، همچنان ناشناخته و پیمودنى است.

مسئولیت سنگین منبر و لزوم بهره‌گیری درست از آن

… که حالا بایست در یک جمعى عرض بکنم آن مطالب را که فقط اختصاص به آقایان ائمّه‌ى جمعه نداشته باشد که همه‌ى بار بر در خانه‌ى این بزرگواران فرود بیاید؛ مال همه‌ی روحانیّون است؛ از ائمّه‌ى جمعه و غیر ائمّه‌ى جمعه ــ لکن آنچه اینجا میتوانم عرض بکنم، این منبر است. این منبرى که در اختیار ما است، مسئولیّت سنگینى است؛ این مسئولیّت را بایستى بشرائطها[12] و با همه‌ى‌ خصوصیّاتها[13] قبول کرد و از آن به همان‌‌گونه که لازم است، استفاده کرد.

سوق دادن مردم به تقوا، عمل و خداترسی و بیان قیامت

خلاصه‌ى عرایض من به برادران عزیز این است که این ماه رمضان را با بیان معارف حقّه‌ى الهیّه براى مردم و انذار مردم آباد کنید؛ مردم را به تقوا سوق بدهید؛ مردم را به عمل سوق بدهید؛ مردم را به خداترسى سوق بدهید؛ قیامت را و عذاب الهى را براى مردم بیان بکنید؛ روایاتى که در این باب هست، براى مردم بخوانید؛ دلهاى مردم را با خدا آشنا و مأنوس کنید. جهاد و مبارزه و استقامت و سازندگى کشور و دنیا و آخرت در سایه‌ى اتّصال به خدا و آشنایى دلها با خدا امکان‌پذیر است. و امیدواریم که به برکت انفاس طیّبه‌ى آقایان محترم، ملّت …