ارتقای نظام سلامت بر پایهٔ سیاستهای کلی سلامت
۱۲- ارتقاء نظام سلامت براساس سیاستهای کلی سلامت.نامهای دیگر: بهداشت مدارس
خدمات بهداشتی و درمانی، بیمارستانها و دسترسی مردم به آنها.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار جمعی از بسیجیان و پرستاران و پرسنل نیروی دریایی ارتش— ۱۳۶۹/۰۹/۰۷
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
۱۲- ارتقاء نظام سلامت براساس سیاستهای کلی سلامت.… ۷۰، تکیه و تمرکز دولت و دستگاهها بر روی بهداشت بود، بر روی پیشگیری بود که آثار بسیار خوبی هم داشت؛ ما باید این را دنبال بکنیم، این مهم است. پیشگیری بهتر از درمان است؛ درمان لازم است، نه اینکه به درمان بیاعتنائی کنیم امّا به پیشگیری بیاعتنائی نکنیم. لازمهاش این است که این شبکهی بهداشت را که قبلاً به وجود آمده بود و برکاتی داشت، کارهای زیادی داشت، بازسازی کنیم؛ هست، [امّا] ضعیف است، مورد توجّه نیست؛ [باید] تقویت بشود، بازسازی بشود. اگر واقعاً شبکهی بهداشت فعّال بشود، با هزینهی کمتری میتواند کارهای بزرگی را صورت بدهد.موضوع دوّم، موضوع توزیع عادلانهی پزشک است؛ توزیع عادلانه. حالا [اینکه] آیا پزشک کم داریم، کم نداریم، بنده وارد این مقولات نمیشوم، این را خود اهلش میدانند که کم داریم یا نداریم؛ امّا آنچه بنده میدانم این است که توزیع پزشک عادلانه نیست. در یک نقاطی از کشور -در نقاط دوردست- کمبودهایی وجود دارد؛ به توزیع عادلانهی پزشک بایستی توجّه بشود. این [هم] عرایض ما.خب من عرایضم را تمام میکنم. فقط دو نکته را میخواهم در پایان عرایضم عرض بکنم: یک نکته این است که میخواهم بگویم به شبکهی بهداشتی ـ درمانی اهمّیّت بدهید؛ این نکتهای است که آقای وزیر محترم -آقای دکتر نمکی- به این مقوله خوب آشنا هستند، چون خود ایشان سالهایی مسئول این شبکهی بهداشتی ـ درمانی وزارت بهداشت و درمان بودند. این شبکه خیلی مهم است. اگر چنانچه آن طوری که حدس زده میشود و مکرّر گفته شده، یک بازتولید این …۳۶- پوشش همگانی مراقبتها و خدمات و توزیع عادلانه منابع حوزه سلامتهمانطور که اشاره کردند، یک روزی بود که از شهرهای بزرگ که خارج میشدیم، پزشک ایرانی کم بود. بنده خودم در زاهدان، در ایرانشهر بودم؛ دکترهایی که آنجا بودند هندی بودند؛ بنده خودم [پیش آنها] رفتم؛ البتّه بد هم نبودند امّا خب کشور احتیاج به دکترِ بیرون داشت. همان اوایل انقلاب برای بیماریهای قلبی نوبت هشتساله، نُهساله، دهساله میدادند، یعنی بیمار قلبی مراجعه میکرد به بیمارستان، نوبت عمل جرّاحیِ او ده سالِ بعد بود و تا آنوقت غالباً میمردند! اینجوری بودیم؛ امروز در شهرهای دوردست دکترهای متخصّص عملهای قلبِ باز انجام میدهند. این پیشرفتها، پیشرفتهای واقعی است. چرا بعضیها میخواهند مأیوس کنند جامعهی دانشگاهی ما را و متخصّصین و دانشمندان ما را؟ نه، پیشرفتها واقعاً پیشرفتهای واقعی است، منتها بایستی اینها را توسعه داد.۴-۴۳- افزایش و بهبود کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبتهای جامع و یکپارچهی سلامت در قالب شبکهی بهداشتی و درمانی منطبق بر نظام سطحبندی و ارجاع.۲-۲- روزآمد نمودن برنامههای بهداشتی و درمانی.۶-۲- اصلاح و تکمیل نظامهای پایش، نظارت و ارزیابی برای صیانت قانونمند از حقوق مردم و بیماران و اجرای صحیح سیاستهای کلی.۲ -۸ - افزایش کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبتهای سلامت با استقرار و ترویج نظام حاکمیت بالینی و تعیین استانداردها.۶-۹- تدوین تعرفه خدمات و مراقبتهای سلامت مبتنی بر شواهد و بر اساس ارزش افزوده با حق فنی واقعی یکسان برای بخش دولتی و غیردولتی.در زمینهی بهداشت و درمان، برای یک جراحىِ اندکی پیچیده، بیمار ما باید میرفت در بیمارستانهای اروپا سرگردان میشد، اگر پول داشت؛ و اگر پول نداشت، باید میمرد. امروز در کشور ما پیچیدهترین جراحیهای بزرگ - پیوند کبد، پیوند ریه، کارهای مهم در زمینهی جراحی و پزشکی - انجام میگیرد؛ نه فقط در تهران، در بسیاری از شهرهای دوردست. این توانائیها امروز وجود دارد. ملت ایران در این زمینه احتیاجی به بیگانگان ندارد؛ در این زمینهی بسیار مهم و حیاتی، به استقلال و خودکفائی رسیده است.یکی از مسائل قم، مسئلهی بهداشت و درمان است؛ که من در این چند روزی که اینجا بودم، از طرق مختلف نظرات متعددی از افراد راجع به نیاز شهر به امکانات بیشتر بهداشتی و درمانی به من رسید. البته کارهائی هم در این زمینه تصمیم گرفتهاند و انشاءالله انجام خواهد گرفت، لیکن باید اهتمام ورزید. شنیدم از بخشهای مورد نیاز، بخش زنان است در امر درمان، که باید انشاءالله به این مسئله توجه شود.… را نشان میداد؛ و همهچیز حکایت میکند از اینکه بحمدالله زحمت کشیده میشود براى حفظ بیمارستان از لحاظ تجهیزات، از لحاظ آبرومندى وضع عمومى و از لحاظ پزشکى و از لحاظ درمان بیماران. من به خاطر خودم هم از شما بخصوص تشکّر میکنم؛ به خاطر وضع بیمارستان هم همینطور. آرزوى ما این است که بتوانیم امثال این بیمارستان را و خود این بیمارستان را چندان توسعه بدهیم که همهى مردم این کشور در هنگام نیاز بتوانند از امکاناتى نظیر این امکانات استفاده کنند؛ چون بیمارى و عوارض جسمى براى همهکس مخصوصاً براى قشرهاى کمدرآمد یک امر طبیعى و قهرى است. آن روزى که ما بتوانیم اینجور امکاناتى را فراهم کنیم براى همهى مردم، براى ما روز عید است و امیدواریم آن روز برسد.بخش درمان و بهداشت و این چیزهایى که خانم[9] گفتند، من اطّلاع دارم که اینها انصافاً بخشهاى موفّق و پیشرفتهاى است. البتّه به ما شکایت میکنند، این را شما بدانید؛ افراد مختلف [میگویند] که رفتیم بنیاد شهید، پول گرفتند، این قدر زیاد گرفتند، و کارهایی مانند اینها کردند لکن حالا این چیزى که شما میفرمایید که بخشى از این امکانات در اختیار خانوادهها است، این چیز بسیار خوبى است؛ یعنى آن که خانوادهها واقعاً بدانند که این تعداد تخت، این تعداد امکانات در بیمارستانهاى مختلف با هدایت خود بنیاد شهید در اختیار اینها است، این چیز بسیار خوبى است؛ هر چه هم بتوانید دایرهاش را گسترش بدهید بهتر است؛ یعنى نسبت خدمتشوندگان از این خانوادهها به نسبت کسان مراجعهکنندگان معمولى هر چه بالا برود، بهتر است.به دستاندرکاران این حسنهی ماندگار توصیه میکنم که در کنار تدابیر قانونی و امثال آن، به فرهنگسازی در فضای عمومی و نیز در نظام بهداشتی اهمیت دهند.… مسکن، مسئلهی آب و برق و گازرسانی به نقاط مختلف کشور، در این قضایا پیشرفتهایی که در این دهها سال انجام گرفته پیشرفتهای شگفتآوری است، پیشرفتهای بسیار مهمّی است که قطعاً اگر چنانچه انقلاب نبود و حرکت انقلابی و حرکت جهادی نبود، این پیشرفتها به دست نمیآمد. [مثلاً] ایران شد محور خدمات سلامت و پزشکی منطقه. [قبلاً] برای کوچکترین عمل جرّاحی، کسانی که میتوانستند و پولش را داشتند میرفتند خارج؛ امروز از کشورهای منطقه برای پیچیدهترین جرّاحیها افراد میآیند ایران. برخی از این خدماتی که انجام گرفته و پیشرفتهایی که شده واقعاً دهها برابرِ آن چیزی است که قبل از انقلاب وجود داشته و اینها خیلی مهم است؛ خب این کارها انجام گرفته، اینها خدماتی است که نبایست اینها را [ندیده گرفت].… این رسید. البتّه در مسئلهی سلامت تلاش خوبی در دولت گذشته شد، کارهای خوبی انجام دادند، دنبال کردند، هم برای تولید واکسن کار شد، هم برای واردات واکسن کار شد؛ حالا شایعاتی در دهنها هست که اینها غالباً اعتبار ندارد؛ غالباً بیاعتبار است؛ کارهای خوبی انجام گرفت؛ باید این کارها دنبال بشود و تأکید بشود؛ هم درمان، هم پیشگیری، هم مراقبت و غربالگری -غربالگری از بیماران محتمل بسیار چیز مهمّی است- که اینها باید حتماً انجام بگیرد.… هر عارضهی دیگری را شما فرض کنید، از عارضهی شیوع این بیماری کمتر است؛ چون شیوع بیماری، هم بیماری است، هم بیکاری است، هم مشکل معیشت است، هم جان باختن و داغ عزیزان است؛ یعنی اصلاً همهی برنامههای کشور تحت تأثیر این بیماری قرار دارد؛ الان هم همین جور است. باید کاری کنیم که این بیماری متوقّف بشود و بر این فائق بیاییم، غالب بشویم و این ممکن نیست جز با سیاستگذاری و برنامهریزی و اجرا و رعایت ضوابط بهداشتی از طرف ما آحاد مردم.… انجام گرفت، جهاد عظیمی در کشور به وجود آمد و به معنای واقعی کلمه یک تلاش جهادی بود، یک حرکت جهادی بود. و این باید در تاریخ ثبت بشود؛ بایستی بازخوانی بشود که حالا من بعداً اشارهای هم به این خواهم کرد. این جهاد عظیم در یک عرصهی متنوّع و وسیعی اتّفاق افتاد؛ هم در زمینهی درمان و انواع خدمات پزشکی و پرستاری و سایر خدمات درمانی که واقعاً کار خیلی بزرگی در این زمینه انجام گرفت و مجاهدتهایی اتّفاق افتاد، هم در زمینهی مسئلهی پیشگیری و غربالگری و بهداشت محیط و بهداشت عمومی و ضدّعفونی کردن مسیرها و خیابانها و مراکز اجتماع مردم و مانند اینها که من در این مورد، یک جملهای را در آخر عرایضم عرض خواهم کرد.خب، کارهای مثبتی هم شده، منتها همواره در ذهن همهی ماها باید باشد که آن چیزی را بیان بکنیم که وقتی مردم به واقعیّت زندگی خودشان نگاه میکنند، تصدیق کنند آن را، یعنی ببینند که واقعاً همینجور است. من آن وقتیکه آقای دکتر هاشمی این طرح سلامت را مدّتی بود شروع کرده بودند، عمداً از بعضیها سؤال کردم؛ از مراودین و کسانی که از آحاد مردم -خویشاوند، دوست، گاهی در سفر مشهد، در جایی دیگر- دیدم مردم احساس کردند این را، یعنی میگفتند بله، ما مثلاً بیمارستان رفتیم اینجوری بود؛ خب، این خیلی خوب است. بعضی از کارها از دسترس مردم دور است و اینها را مردم نمیبینند، آثار ثانویّهی آن به آنها خواهد رسید لکن بعضی از کارها هست که در اختیار مردم است؛ یک [چنین] چیزهایی را بایستی مطرح کرد. آنچه حالا من عرض میکنم، آرامش نسبی و ثبات نسبی در …… سطح پزشکى و توانایىهاى پزشکى در سطحى قرار دارد که جاى آن دارد که ملّت ما به وجود این تعداد پزشک، چه جرّاح، چه پزشکهاى داخلى، چه انواع و اقسام کسانى که خدمات پزشکى انجام میدهند، چه پرستاران، واقعاً افتخار کند که ما الحمدلله این ثروت عظیم را در اختیار داریم؛ ثروت عظیم نیروى انسانى در یکى از اساسىترین و حیاتىترین بخشهایى که براى زندگى انسان و یک جامعه مهم است یعنى بخش سلامت و بهداشت. من میبینم که چقدر اینها احساس تکلیف دارند و احساس وظیفه دارند؛ و چقدر دانشمندند و چقدر در کار خودشان ماهرند؛ که خب این را من میدانستم یعنى من همیشه نگاهم به این جامعهى پزشکى و جامعهى درمانکننده همینجور نگاهى بوده؛ امّا وقتى انسان خودش زیرِ دست اینها قرار میگیرد و نحوهى کار اینها را میبیند، آن «علمالیقین» تبدیل میشود به «عینالیقین»؛ انسان بهطور محسوس حس میکند …۵ - ساماندهی تقاضا و ممانعت از تقاضای القائی و اجازه تجویز صرفاً بر اساس نظام سطحبندی و راهنماهای بالینی، طرح ژنریک و نظام دارویی ملی کشور و سیاستگذاری و نظارت کارآمد بر تولید، مصرف و واردات دارو، واکسن، محصولات زیستی و تجهیزات پزشکی با هدف حمایت از تولید داخلی و توسعه صادرات.امّا مسئلهى سلامت، جزو مسائل درجه یک هر کشورى است؛ یعنى اگر ما دو سه مسئلهى درجه یک را بخواهیم کنار هم بگذاریم، بلاشک یکى از آنها مسئلهى سلامت و بهداشت و درمان است. و ما به عنوان دلسوزان کشور ــ حالا اعمّ از مسئولین رسمى، و کسانى که رسماً مسئولیّت ندارند امّا دلسوز کشورند ــ باید بتوانیم کارى کنیم که خیال مردم از ناحیهى مسئلهى درمان آسوده بشود؛ یعنى این را واقعاً بایستى همّت بگماریم. هر کسى که مریض شده باشد، مریضدارى کرده باشد، صدق این مطلب را میفهمد؛ و فکر نمیکنم کسى هم باشد که مریض نشده باشد و مریضدارى نکرده باشد. بالاخره همه میدانند که بیمارى چیست و بیماردارى چگونه است. لذاست که کار، بسیار کار مهمّى است؛ هر چه میتوانید در این قضیّه …قشر پرستار هم باز از یک نگاه دیگر یک قشر بسیار اثرگذار و مهم است. نقش پرستار و همچنین قابله در نظام سلامت کشور یک نقش بسیار مهمی است؛ نقش بسیار عظیمی است. اگر پرستار دلسوز و مهربانی در کنار بیمار نباشد، گمان اینکه معالجهی پزشک در آن بیمار تأثیری نبخشد، بسیار زیاد است. آن عنصر و آن موجود فرشتهگونی که بیمار را در واقع از مسیر طولانی و دشوارِ مرض و شدت آن عبور میدهد، عبارت است از پرستار. این را هر کدام از ما که …البتّه یک رشتههایى است که با ساختمان زن متناسب نیست. همانطور که ما به مردها میگوییم که شما چه کار دارید با زایمان زنان؛ این مربوط به شما نیست، مربوط به خود خانمها است. شما در طول تاریخ در همهجاى دنیا نگاه کنید، هیچ وقت ما ماماى مرد دیده بودیم؟ ماماهاى تجربىِ قدیمى همیشه زن بودند. خب این یک کار زنانه و یک کارى است که مربوط به زنها است و زن باید این کار را انجام بدهد؛ [این] یک چیز طبیعى است؛ مردها بروند کنار، مردها میخواهند اینجا چه بکنند؟ بیایند چه بکنند؟ چه لزومى دارد بودن آنها؟ یک حضور در یک میدانى است که کوچکترین نیازى به آنها نیست، بعلاوه ضررهایى هم دارد. عین همین قضیّه در مورد خانمها هست؛ یک میدانهایى هست که به زن …… نخواهد بود برایشان که به دکتر مرد مراجعه بکنند. ما باید تا این حد، طبیب زن در جامعه داشته باشیم؛ یعنى پُر کنیم سطح جامعه را از پزشکان زن به هر تعدادى؛ فرض بفرمایید اگر مثلاً سى هزار پزشک مرد داریم، سى هزار پزشک زن داشته باشیم؛ ما تا این حد بایستى پیش برویم؛ و این [محقّق] نمیشود مگر آن وقتى که براى این اطبّائى که امروز داریم و پزشکان زنى که امروز هستند، نظام پزشکى و نظام بهداشت و درمان، وزارت و جامعه، یک ارزشى قائل بشود؛ به اینها امکان بدهند، در مراکز تصمیمگیرى حضور داشته باشند؛ و این حتماً بایستى توجّه بشود.… [هم] کم است. یکی از ابزارهای قدرت حفظ اکثریّت جوان در جامعه است. یا امروز قوّت در فضای مجازی حیاتی است؛ امروز فضای مجازی حاکم بر زندگی انسانها است در همهی دنیا؛ و یک عدّهای همهی کارهایشان را از طریق فضای مجازی پیش میبرند؛ قوّت در این [زمینه] حیاتی است. یا مثلاً قوّت در زمینهی بهداشت و درمان حیاتی است؛ که بحمدالله در این زمینه محقّقینمان و پزشکانمان و کسانی که در این راه خبره هستند کار زیادی انجام دادهاند.مسئلهی سلامت یکی از نقاط خوب است. کارهای علمی که در معاونت علمی دارد انجام میگیرد، کارهای باارزشی است. مسئلهی آبیاری زمینها که معاون اوّل محترم هم در این قضیّه فعّال شدند و خوزستان و ایلام و زابل و جاهای دیگر را مثل اینکه خود شما [رفتید]. (زابل را نرفتید؟ بله، پس زابل را هم حتماً بروید؛ خوب …… نمیدیدم. بعدها، چندین سال گذشت تا خود من فهمیدم که چشمهایم ضعیف است و پدر و مادرم فهمیدند، برایم عینک تهیّه کردند. آن وقتی که من عینکى شدم شاید سیزده سالم بود، گمان میکنم حدود سیزده سالم بود. لکن در این دورهى اوّل مدرسه و دبستان نخیر؛ این نقص کار من بود. قیافهى معلّم را از دور نمیدیدم، تخته سیاه را که رویش مینوشتند اصلاً نمیدیدم و این خیلى مشکلاتى در کار تحصیل من به وجود مىآورد. حالا خوشبختانه بچّهها در کودکى فوراً شناسایى میشوند؛ [اگر] چشمشان ضعیف است، برایشان عینک میگیرند، رسیدگى میکنند. آن وقت اصلاً این چیزها در هیچ مدرسهاى معمول نبود؛ البتّه این مدرسهى ما یک مدرسهى بهاصطلاح غیر دولتى بود، بعلاوه مدرسهى دینى بود که معلّمینش، مدیرانش از افراد متدیّن انتخاب شده بودند و با برنامههاى اندکى دینىتر از معمول مدارس آن روز اداره میشد. چون آن روز مدرسهها اصلاً برنامهى دینى درستى نداشت، …