رفتن به محتوای اصلی

بندگی غیر خدا

نام‌های دیگر: عبادت غیر خدا، عبودیت غیر خدا، عبودیت غیرخدا

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بندگی انسان‌ها، قدرت‌های ستمگر و هوس‌ها در برابر بندگی خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه سوم تفسیر سوره حمد— ۱۳۷۰/۰۱/۲۱

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۷
۱۳۷۰۱۳۹۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ببینید اینجا، در این آیات، سخن از کسانی بود که مردم آنها را عبادت کرده بودند، بعد که درست در کوک حرف می‌رویم،[34] می‌بینیم که عبادتشان به‌این‌معنا بوده که دنبال آنها راه افتاده بودند، آنها را برابر با خدا دانسته بودند، آنچه را از خدا باید طلب داشت، از آنها می‌خواستند، آنچه را که برای خاطر خدا نباید کرد، مراعات نظر آنها را می‌کردند.

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

معنای عبادت معبودان در آیات: پیروی و برابر دانستن آنها با خدا

ببینید اینجا، در این آیات، سخن از کسانی بود که مردم آنها را عبادت کرده بودند، بعد که درست در کوک حرف می‌رویم،[34] می‌بینیم که عبادتشان به‌این‌معنا بوده که دنبال آنها راه افتاده بودند، آنها را برابر با خدا دانسته بودند، آنچه را از خدا باید طلب داشت، از آنها می‌خواستند، آنچه را که برای خاطر خدا نباید کرد، مراعات نظر آنها را می‌کردند.

مشکل اساسی بشر در طول تاریخ: بندگی فرعون‌ها، پول، مقام و قدرت‌ها

بعد فرمود کلمه‌ی لااله‌الّااالله [یعنی] کلمه‌ی توحید، اعزاز اهل دعوتِ لااله‌الّااالله است؛ چرا؟ برای خاطر اینکه وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، عبودیّت غیرخدا را نفی میکنید. مشکل اساسی مردم در طول تاریخ، عبودیّت غیر خدا بوده؛ [مثل] بنده‌ی فرعون‌ها بودن؛ الان هم همین جور است: بنده‌ی پول، بنده‌ی مقام، بنده‌ی شهوت، بنده‌ی قدرتهای بزرگ. وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، یعنی من فقط یک معبود دارم؛ نه پول را عبادت میکنم، نه مقام را عبادت میکنم، نه امپراتور را عبادت میکنم، نه فرعون را عبادت میکنم. عبادت هم صرفاً این نیست که انسان تقدیس بکند طرف را؛ نه، ممکن است اصلاً قبول هم نداشته باشد در دلش …

گستردگی آن: نظام‌های غلط، خرافات، استبداد، هوای نفس و زر و زور

… معنای شامل و عام و سایر در طول تاریخ است. همیشه که بتهای مکه وجود ندارند. همیشه که بتِ سنگی و چوبی وجود ندارد. معنا و روح توحید عبارت است از این‌که انسان از غیرخدا عبودیّت نکند و در مقابل غیرخدا، جبهه بندگی به زمین نساید. این معنای عبودیّتِ کامل و خالص است. حال شما اگر با چشم روشن‌بینانه و آگاهانه و مسلّح به دانشهای مربوط به زندگی بشر - علوم اجتماعی و علوم تربیتی و امثال ذلک - به این عنوان نگاه کنید، خواهید دید که دایره عبودیّت، دایره وسیعی است. قید و بندهایی که به بشر بسته میشود، هر یک نوعی عبودیّت برای انسان به وجود میآورد. عبودیّتِ نظامهای اجتماعىِ غلط، عبودیّتِ آداب و عاداتِ غلط، عبودیّتِ خرافات، عبودیّتِ اشخاص و قدرتهای استبدادی، عبودیّتِ هواهای نفسانی - که این از همه رایجتر است - و عبودیّتِ پول، زر و زور. اینها انواع عبودیّت است. وقتی میگوییم «لااله‌الّااللَّه، وحده لاشریک له»، یعنی توحید خالص. معنایش این است که همه این عبودیتها به کنار رود که اگر چنین شود، فلاح و رستگاری، حقیقتاً حاصل خواهد شد. این‌که فرمود: «قولوا لااله‌الّااللَّه تفلحوا»[1] ، این فلاح یک فلاح حقیقی است. فقط فلاح …

اطاعت از نظام‌ها و قوانین ساختهٔ بشر به‌عنوان بندگی غیر خدا

در این آیه و آیات دیگر یک نوع اندادالله از چیزهایی که بشر آنها را عبادت میکند هست، لذا اینها در طول تاریخ تقریباً وجود داشته، در دوران زندگی مدرن هم وجود دارد و آن عبودیت نظامهای ساخته و پرداخته‌ی دست بشر است. یعنی قوانینی که بشر آنها را ساخته و دستوراتی که افراد بشر آنها را صادر کرده، عمل کردن به اینها عبادت غیر خداست و عبادت همان کسانی است که اینها را بوجود آورده‌اند. فرضاً متفکرینی پیدا میشوند یک مکتبی را پایه‌گذاری میکنند، بعد این مکتب برای زندگی بشر سرمشق مینویسد و دستور میدهد که اقتصاد این چنین باشد، حکومت آنچنان باشد، روابط اجتماعی و روابط اخلاقی اینگونه باشد، مثلاً اینکه نمونه‌ی برجسته و بارزش همین مارکسیسم بود که …

اطاعت از نظام اجتماعی باطل و غیرالهی، عبادت غیر خدا حتی برای مسلمانان

… بئس القرار»[6] . سردمداران نظامهای باطل و طاغوتی و کفرآمیز، انسانهایی را که در سایه این نظامها دارند زندگی میکنند میکشانند به سمت جهنم و اگر این نظام یک نظام غیر خدایی است کشانندگان این نظام همان کسانی هستند که اطراف تور را گرفتند و دارند میبرند به یک طرفی. پس اطاعت از هر نظام اجتماعی باطل و غلط و غیرالهی عبادت غیرخداست ولو اسمش هم مسلمان باشد و نمازش را هم بخواند. الان زیر این آسمان کبود در سراسر عالم انسانهایی هستند، اسمشان هم مسلمان است، قرآن را هم قبول دارند، خدا را هم قبول دارند اما دارند عبادت غیر خدا میکنند، زیرا آن کسانی که بر کار اینها حاکمیت دارند، کسانی هستند که با معیارهای الهی زندگی نمیکنند، با معیارهای الهی جامعه را اداره نمیکنند، سخن حق نمیزنند، کارحق نمیکنند، این هم نوعی از انواع عبادت غیرخداست. پس اینکه قرآن میگوید: «فلا تجعلوا لله انداداً»: برای خدا رقیب و شریک و انباز قرار ندهید، این شریک و رقیب فقط آن بتی نیست که در کعبه بود، یا امروز در بت‌خانه‌های هندوستان هست. این هم که در محیط اجتماعی انسان و در محیط زندگیاش از یک قانونی، از یک نظامی و از یک …

انسان بودن معبودانی که خود محتاج یاری‌اند، نه بت‌های بی‌جان

﴿هَل يَنصُرونَكُم اَو يَنتَصِروَ﴾ آیا آن معبودان شما، شما را یاری می‌کنند؟ یا خود از سویی یاری می‌شوند؟ ﴿يَنتَصِرونَ﴾ یعنی یاری می‌شوند خودشان. معلوم می‌شود این معبودها کسانی هستند که محتاج یاری شدنند، پیداست انسانند. از نوع انسان بودند این معبودها، نه از نوع سنگ و چوب و بت‌های بی‌جان. ﴿فَكُبكِبوا فيها هُم وَ الغاوونَ وَ جُنودُ اِبليسَ اَجمَعونَ﴾ پس به رو افکنده شوند در دوزخ، آنها، آن معبودان و غاوون و گمراهان و فریب‌خوردگان، دنباله‌روان فساد، ﴿وَ جُنودُ اِبليسَ اَجمَعونَ﴾ و سپاهیان ابلیس همگی، هرکسی که به نوعی برای ابلیس کاری کرده، از برای …

ذلت بودن بندگی انسان‌ها، قدرت‌های ظالم و هوس‌ها

… بنده‌ى خدا یعنى تسلیم خدا و خدا منشأ همه‌ى خیرات و مجمع همه‌ى خیرات است. بنده‌ى خدا بودن یعنى بنده‌ى کمال و خیر و نور مطلق بودن. این بندگى، چیز خوبى است. بنده‌ى انسانها بودن، اسیر انسانهاى دیگر بودن، این چیز خیلى بدى است؛ چون انسانها ناقصند، انسانها محدودند؛ بنده‌ى آنها بودن، ذلّت براى انسان است. بنده‌ى قدرتهاى ظالم بودن، ذلّت براى انسان است؛ بنده‌ى هوسها و خواهشهاى نفسانى بودن، ذلّت و حقارت براى انسان است. پس بندگى از آن جمله چیزهایى نیست که همه‌ جا بد یا همه‌ جا خوب باشد؛ نه، ممکن است یک جاهایى بندگى خیلى بد باشد، یک جاهایى بندگى خیلى خوب باشد. بنده‌ى خدا بودن یک مفهوم بسیار متعالى است.

گرفتار شدن مدعیان فرزندی خدا به بندگی نفس و قدرت‌ها

… بوده؛ سانفرانسیس،[16] و بقیّه‌ى کسانى که بوده‌اند ــ که بعضى از داستانهایشان را ممکن است خوانده باشید یا سرگذشتشان را شنیده باشید ــ مواجه بودند با شهوت‌رانى‌هاى مردم و بنده‌ى شهوت بودن در محیط مسیحیّت، که متأسّفانه این در طول این قرنهاى متمادى وجود داشته. پس سرگذشت این به گمان خودشان فرزندان خدا از بندگى نفْس شروع شده و به‌زعم خودشان تا بندگى قدرتهاى گوناگون، تا بندگى انواع و اقسام نظامهاى مختلف. و بندگى خدا وجود نداشته که آنها را منع کند از این بندگى‌ها. در حالى ‌که وقتى ما انسان را بنده‌ى خدا بدانیم، معنایش این است که بنده‌ى هیچ‌ کس دیگر نمیتوانیم بشویم.

ننگ و سقوط بودن بندگی انسان‌ها، نفس و نظام‌های طغیانگر

پس ببینید، در «اِیّاکَ نَعبُد» یک بحث داریم در اصل بندگى خدا، که میگوییم بندگى خدا یعنى بندگى فضیلت، یعنى بندگى خیر، یعنى بندگى کمال؛ بندگى فضیلت یعنى در جهت فضیلت حرکت کردن، بندگى کمال و خیر یعنى در جهت کمال و خیر حرکت کردن انسان؛ جهت حرکت ما را مشخّص میکند. این غیر از بندگى انسانها است که مایه‌ى ننگ و ذلّت است؛ غیر از بندگى نفْس و شهوت و هواى درونى است که به معناى سقوط انسانیّت است؛ این غیر از بندگى نظامهاى جاهلانه و طغیانگرانه است که به معناى انحراف انسانیّت است؛ این، بندگى فضیلت است. انسان، همان انسانى که حاضر نیست بگوید من بنده‌ى کسى هستم، نوکر کسى هستم، براحتى میگوید من بنده‌ى احسان کسى هستم. ببینید، بندگى احسان را ــ احسان یعنى نیکوکارى ــ انسان براحتى قبول میکند. براى انسان افتخارآفرین و شرف‌آفرین است آن بندگى‌اى …

پستی و ذلت و اسارت انسان در بندگی بنده‌ای ناتوان مانند خود

… و محتضر، به‌مراتب به عافیت و سلامت نزدیک‌تر است از انسان مشرک. «وَ مَن یُشرِک بِاللهِ فَکَاَنَّما خَرَّ مِنَ السَّمآءِ فَتَخطَفُهُ الطَّیرُ»[11] آن‌کسی‌که شرک به خدا می‌ورزد، گویی از آسمان به زمین کوبیده می‌شود، مرغ‌ها او را مثل دانه از زمین برمی‌چینند. شرک، ارزش انسانیِ انسان را از او می‌گیرد. عبودیتِ غیرِ خدا، انسان را پست و خوار و ذلیل می‌کند. بزرگ‌ترین بدبختی‌های انسان، بدبختیِ ذلت است، بدبختی اسارت است؛ و بزرگ‌ترین جلوۀ ذلت و اسارت، اسیرشدن درمقابل بندۀ دیگری، موجود دیگری است که مانند خود او دست‌بسته و ناتوان است. که گفت: «من ندیدم که سگی پیش سگی سر خَم کرد»[12].

عبادت عملی غیر خدا به‌دست بیشتر موحدان با وجود پرهیز از سجده

… مفهوم وسیع‌تری در فرهنگ قرآن وجود دارد که ما باید آن مفهوم وسیع‌تر را پیدا کنیم و اگر خواستیم عبادت خدا بکنیم و عبادت غیر خدا نکنیم؛ یعنی اگر خواستیم موحد و پیرو اصل توحید باشیم، مراقب باشیم که ندانسته عبادت نوع دوم را درمقابل غیر پروردگار عالم انجام ندهیم. یعنی همان چیزی که بیشتر موحدین عالم بااینکه به گمان خود و در ظاهر امر، درمقابل غیر خدا تقدیسی انجام نمی‌دادند، سجده نمی‌کردند درمقابل کسانی یا اشیایی غیر خدا؛ با وجود این، در عمل، در فکر، در دل، در روح، عبادتِ غیرِ خدا را می‌کرده‌اند به‌معنای دوم.

پرسش از گمراهان در قیامت دربارهٔ معبودانشان به‌جای خدا

… آمد بهشت، در دسترس، از برای متقیان، ﴿وَ بُرِّزَتِ الجَحيمُ لِلغاوينَ﴾ و نمودار و پدیدار شد دوزخ از برای گمراهان و فریب‌خوردگان. غِوایَت یعنی گمراهی، ﴿اَغوَيناهُم﴾[33] یعنی فریبشان دادیم. غاوین یعنی گمراهان، فریب‌خوردگان، گول‌خوردگان، این را می‌گویند غاوین. ﴿وَ قيلَ لَهُم اَينَ ما كُنتُم تَعبُدونَ مِن دُونِ اللهِ﴾ گفته شود به آنان، به این فریب‌خوردگان گمراه، ﴿اَينَ ما كُنتُم تَعبُدونَ مِن دُونِ اللهِ﴾ کجایند آن چیزها و کسانی که به‌جای خدا آنان را عبادت می‌کردید؟ کو؟ آن قطب‌هایی که در زندگی به آنها دل‌بسته بودید و عبادت آنها را می‌کردید، اینها کجایند؟ اینجا توجه کنید به کلمۀ عبادت، ﴿تَعبُدونَ﴾ آنها را عبادت می‌کردید. اما ببینیم چه هستند آنها، که اینها عبادتشان می‌کردند تا معنای عبادت معلوم شود.