رفتن به محتوای اصلی

برنامه‌سازی

نام‌های دیگر: برنامهٔ زنده، برنامه‌سازی رسانه‌ای، برنامهٔ کودک، برنامه‌های کودک، برنامه‌های برون‌مرزی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ساختن برنامه‌های رادیو و تلویزیون و ملاک‌های محتوا و اجرای آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار مدیران شبکه دوم سیماى جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۷۰/۱۱/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۳
۱۳۷۰۱۳۸۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

لزوم پیام‌دار بودن همهٔ برنامه‌ها حتی سرگرم‌کننده‌ها

اولین نکته این است که شما در همه‌ی برنامه‌ها نگرش به محتوا را الزامی کنید؛ همه‌ی برنامه‌های شما باید پیام داشته باشد. پیام داشتن، لزوماً به معنای دلگیر بودن و خسته‌کننده بودن نیست، که انسان بگوید مردم خسته میشوند؛ نه، ممکن است این پیام در ضمنِ یک برنامه‌ی کاملاً شیرین و سرگرم کننده باشد؛ اما پیام داشته باشد. برنامه‌های ما نه فقط نباید پیام منفی داشته باشد، بلکه باید بدون پیام هم نباشد؛ یعنی خنثی هم نباشد. سریالی که تولید میکنید، میزگردی که میگذارید، فیلمی که میسازید، مسابقه‌یی که ترتیب میدهید؛ بالاخره میخواهید محورهای مهمی را که مسؤولیت …

لزوم استمرار و هماهنگی پیام‌ها و پرهیز از پیام‌های متناقض

نکته‌ی دوم این است که دادن پیامهای گوناگون باید جریانی انجام بگیرد و به شکل یک روند دربیاید؛ مقطعی و موردی فایده‌یی ندارد. همه‌ی برنامه‌های ما باید یکدیگر را کمک کنند تا این فکر و این اندیشه در جامعه مطرح شود. ممکن است گاهی ما پیامهای متناقض بدهیم. مثلاً از یک طرف درباره‌ی عدالت اجتماعی برنامه‌ی خیلی خوبی تولید میکنید؛ اما از آن طرف در خلال یک برنامه‌ی دیگر، عملاً عدالت اجتماعی را نقض میکنید! این درست نیست؛ باید آهنگ کلی برنامه‌ها یکی باشد و در بین آنها تناقض دیده نشود. در مقوله‌ی عدالت اجتماعی فیلمها و …

توجه به مخاطبان خارجی و نمایش ایران اسلامی بدون ابتذال و تکرار

در کنار این‌همه سهم شنوندگان بیرون مرزها، میلیون‌ها انسانى که در کشورها و از ملّتهاى گوناگون چشم و دل به سوى ایران و صداى انقلاب اسلامى دارند، به ‌طور برجسته در مدّ نظر باشد. برنامه‌هاى برون‌مرزى از ابتذال و تکرار و سبُکى کاملاً مبرّا و براستى نمایشگر ایران اسلامى باشد.

لزوم پخته کردن موضوع و رسیدن به پاسخ درست پیش از نظرخواهی

شما باید موضوع را وقتى‌ که انتخاب کردید ــ که حالا در انتخاب این موضوعات هم یک تذکّر کوچکى دارم ــ آن را قبلاً خودتان پخته کنید به ‌وسیله‌ى آن مراجع صالحِ براى فکر کردن روى این قضیّه؛ چون قضایاى شما مختلف است. این موضوع را اوّل به یک جمع‌بندى نهایى برسانید، بعد به شکل هدایت‌شده از این مجموعه‌ى انبارى که تحصیل میشود استفاده کنید. توجّه میکنید؟ یعنى این‌جور نباشد که شما توپ را رها کنید همین‌طور بین یک عدّه‌اى که اصلاً فوتبال بلد نیستند. فرض کنید پنجاه نفر آدم را میریزید در این میدان، یک توپ هم مى‌اندازید وسط؛ خب از این چه درمى‌آید؟ مگر میشود اینچنین کارى کرد؟ هر کس یک پایى میزند. …

لزوم جلوگیری از پخش سخن سست شنوندگان، چون پس از پخش جبران‌پذیر نیست

البتّه در این برنامه‌هاى شبیه سلام ‌صبح ‌بخیر و کار و زندگى و مانند اینها، مواظب باشید که حرف سست از اینجا بیرون نرود و از این رسانه خارج نشود. کسى تلفن میکند، یک حرف بى‌ربطى را میزند، شما همان حرف بى‌ربط را [منعکس کنید]. مثل اینکه فرض کنید یک نفر بیاید پشت یک بلندگوى عمومى بگوید آقاى فلان کس، فلان کار را کرده؛ ولو فردا و پس فردا و ده روز دیگر هم بیاید بگوید اشتباه کردم، ولى دیگر گذشت وقتى گفتید. همه‌چیز همین‌جور است دیگر. [اینکه] یک حرف سستى گفته بشود، این نمیشود.

لزوم تنوع بخشیدن به برنامه‌های قضایی و مجلس

… برنامه‌ى قضائىِ بعد از ظهرها را من بارها شنیده‌ام. البتّه آن ‌وقتى است که من مجال شنیدن مرتّب آن را نمیکنم، آن وقت، وقت رادیو گوش کردنِ من نیست ــ یا استراحت میکنم یا کار دارم ــ لکن گاهى در ماشین و در حواشى وقت و مانند اینها مکرّر آن برنامه را گوش کرده‌ام؛ مصاحبه‌هایى که میشود خوب است لکن اگر میخواهید مردم واقعاً استفاده کنند از این برنامه، باید به آن تنوّع بدهید. چه اشکال دارد که بعضى از محاکمه‌هاى خوب را مثلاً از سراسر کشور بیاورید، یک قسمت از یک جلسه‌ی محاکمه را بگذارید مردم بشنوند اگر چیز خوبى است؛ یا بعضى از حوادث قضائى را، مثلاً فلان جا یک فردى یک کار خلافى کرده، یک جرمى اتّفاق مى‌افتد، ظرف ۴۸ ساعت یا مثلاً فرض …

معیار تأثیر مثبت بر اهداف در آوردن صدا یا نقل به مضمون

ببینید آیا آوردن صدا، روی آن هدفهای شما اثر مثبت میگذارد؛ آن وقت بیاورید. اگر دیدید نه، اثر مثبت نمیگذارد، اصلاً اهمیتی ندهید به این‌که صدا را باید آورد، یا حتّی عین عبارت کسی را باید آورد. گاهی باید نقل به مضمون کنید، تا این‌که بتوانید آن چیزی را که مورد نظرتان است، ان‌شاءالله ادا کنید.

نقد گریه و زاری طولانی در کارتون آموزشی کودکان

… در تلویزیون ما برنامه‌ای درست کرده بودند و میخواستند بچه‌ها را به بُرس زدن تشویق کنند. ما هم طبق معمول، فیلم بچه‌ها را نگاه میکردیم. البته در قالب کارتون، ساختن فیلمهایی این‌گونه برای بچه‌ها، تشویق خوبی است و تبلیغ خوبی نیز برای رعایت بهداشت موی سر است. ماجرا این طور بود که یک بُرس عروسکی، لحظاتی زار میزد و گریه میکرد؛ به گونه‌ای که دل آدم کباب میشد. در این حال یکی دیگر از بُرسها به بُرس گریان میگفت:«چرا گریه میکنی؟» او هم جواب میداد که مثلاً «صاحب من، موی سرش را بُرس نمیزند!» این قضیه که این قدر گریه نداشت؛ به طوری که دل مستمع را خون کند! لااقل صدای دختر بچه یا پسر بچه‌ای را که در حال زار زدن روی بُرس گذاشته‌اید، یک لحظه‌اش بکنید، نه به قدر یک دقیقه و یک دقیقه و نیم! همین طور متّصل گریه، گریه، گریه! خوب؛ اعصاب مستمع خرد میشود! متأسفانه چنین حالتهایی در فیلم و کارتون و نمایشنامه ما وجود دارد.

نقد گریهٔ سوزناک و بی‌دلیل در برنامهٔ خردسالان تلویزیون

… تلویزیون که روشن شد، دیدیم چند تا از این برسها با هم حرف می‌زنند و یکی از آنها، این طور سوزناک گریه می‌کند! البته در این فیلم، گفتگوهای زیادی - به اصطلاح شما «دیالوگ» - بود. لکن این گریه، تقریباً مثل موزیک متن، از اول تا آخر ادامه داشت! حالا قضیه چه بود؟ (شما ببینید واقعاً انسان چقدر متأثر می‌شود!) قضیه این بود که مردی را نشان می‌داد با موهای ژولیده و خراب و این برس پیش دوستانش - یعنی برسهای دیگر - به عنوان شکایت، گریه می‌کرد که این آقا سر خودش را با من برس نمی‌زند! واقعاً، این احتیاج به آن‌قدر گریه دارد!؟

حساسیت فراوان به سبب نبود ویراستار و کنترل‌کننده

… آویزان کرده! این‌جورى است دیگر. خب حالا این، خیلى حسّاس است؛ بخصوص بعضى از برنامه‌هاى شما، برنامه‌هاى مستقیم هم هست یعنى برنامه‌هایى است که دیگر شما هستید و هنرتان و هر کار بتوانید بکنید؛ این شما هستید و این هم میدان؛ یا على مدد! هر کار کردید، کردید؛ هیچ ادیتورى،[5] هیچ تنظیم‌کننده‌اى، هیچ کنترل‌کننده‌اى هم وجود ندارد. شما هستید و دارید میگویید و دارد در سطح میلیونى کشور و دنیا ــ مستقیم در کشور و غیر مستقیم در دنیا ــ پخش میشود. لذاست که بسیار بسیار حسّاس است.

انتخاب موضوعات زنده و اثرگذار بر زندگی مردم

… مثلاً فرض کنید به نظرم میرسد این موضوعاتى هم که مطرح میشود، مهم است. فرض بفرمایید که یکى از موضوعاتى که الان بین مردم مطرح است ــ حالا این، موضوع کارِ خانواده است، گروه خانواده است، امّا شما میتوانید کمک کنید ــ تشریفات ازدواج [است]؛ این را بیاورید بین مردم. آن تذکّرى که عرض کردم این است: موضوعهاى زنده‌اى که حقیقتاً تأثیر میگذارد در وضع زندگى مردم [مطرح کنید]. تشریفات ازدواج، پدر مردم را درآورده! هر چه هم گفته میشود اثر نمیکند. این را شما بیاورید بین مردم. یک هفته عَرق آن کسانى را که دنبال مهریّه‌ و جهیزیّه‌ی زیادى هستند خوب دربیاورید. یقیناً کسانى پیدا خواهند شد که بهانه‌هاى معمولى را براى این کارها به شما خواهند …

پرهیز از حالت نمایشی در اجرای برنامهٔ «شنیدنی‌های تاریخ»

… بهتر است؛ لیکن کیفیت گویش او در نقل داستان تاریخ مناسبتر بود. البته صدای ایشان در این چند وقتی که من آن را گوش کرده‌ام - از مثلاً حدود یکی، دو ماه قبل از این تاکنون - بهتر شده؛ یعنی پخته‌تر و جاافتاده‌تر شده است. متن صدا و جوهر صدا خیلی خوب و جالب است؛ منتها هیچ لزومی ندارد که ما در این‌گونه بیان کردنها، حالت به اصطلاح فوق‌العاده به خودمان بگیریم؛ نه، خود همان بیان عادی، بدون این‌که هیچ جنبه‌ی تآتری و نمایشی در آن بیاید، خیلی گویاست؛ به شرط این‌که آن قسمتهایی که انتخاب میشود، خوب و جالب انتخاب بشود.

لزوم جدی گرفتن کار و افزودن افراد زبده به گروه تاریخ

… همه منتظرند - مطلبی به شنونده بدهید، باید چیز شیرینی باشد که شنونده، هم استفاده کند، هم لذت ببرد و خسته نشود. البته «تقویم تاریخ» هم چیز خوبی است؛ به نظرم میرسد که میتواند خیلی پُربار و پُرمغزتر هم بشود. به‌هرحال ان‌شاءالله که شما آقایان و خانمها موفق باشید. هرچه میتوانید، از لحاظ کیفی به افراد زبده‌ی خودتان اضافه کنید. کار را واقعاً باید سنگین گرفت؛ چون کار مهمی است. آقایان باید به شما امکانات هم بدهند.

پرهیز از پخش بی‌لزوم عین سخن افراد بی‌ربط

در مورد صداگذاریها هم یک نکته را عرض کنم. البته صداگذاریها مختلف است؛ بعضی از آنها لزومی ندارد بیاید؛ مثلاً اگر یک آدم بیربطی یک وقت چرندی گفته است، واقعاً چه لزومی دارد که حالا عین عبارت او بیاید؟ مردم حرف شما را گوش میکنند و آن را قبول دارند. تبلیغات نابابی که بعضیها میکنند، نبادا شماها را دچار اشتباه بکند. اکثریت این ملت، هرچه شما میگویید، قبول دارند. ما مردم را بیشتر از بعضی از این قلم‌به‌دستهایی که هیچ‌وقت در میان مردم پا نگذاشتند، میشناسیم. من …

به‌کارگیری راه‌های متعدد برای رسیدن به یک هدف

… باید دنبال بشود؛ در برنامه‌ى کودکان هم همین هدف باید دنبال بشود؛ در میزگردها و مصاحبه‌ها همین هدف باید دنبال بشود؛ در ارائه‌ى برنامه‌هاى فیلم و سریال همین هدف باید دنبال بشود؛ در مصاحبه‌ها و کارهاى ادبى و هنرى و فرهنگى و غیره، عیناً همین هدف باید دنبال بشود؛ منتها یک مجموعه‌ى هوشمند وقتى میخواهند یک هدفى را دنبال بکنند، راه‌هاى چند‌صدگانه‌ى رسیدن به آن هدف را و گاهى چند‌هزارگانه‌ى رسیدن به آن هدف را در پیش رو قرار میدهند و براى هر کدام از راه‌ها یک حکمى میگذارند.

سنجش تجلیل از شخصیت‌ها و مصاحبه‌ها با معیار هدف اصلی

… ممکن است که یک تیپ روشنفکر ــ مثلاً فرض کنید خوانندگان فلان مجلّه‌ى هفتگى ــ خوششان نیاید. به درک! خوششان نیاید! شما اصلاً کارى بکنید که آنها خوششان نمى‌آید؛ هیچ ملاحظه‌ى این چیزها را نکنید. [نگویید] «ما این شخصیّت را باید تجلیل کنیم، شاید آنها جذب بشوند»؛ نه، شما ببینید در تجلیل این شخصیّت، نقطه‌ى منفى‌اى وجود ندارد؟ [یا] «ما باید با این آقا مصاحبه کنیم یا سخنرانى این آقا را بگذاریم در فلان سمینار یا در فلان مجموعه یا در فلان [جا]، براى اینکه آن جناح هم به این کانال علاقه‌مند بشوند»؛ نه، شما نگاه کنید، ببینید آیا این حرکت شما ضررى به آن هدف‌گیرى اصلى که گفته شد، دارد یا ندارد؛ اگر دارد، اصلاً ملاحظه نکنید که «فلان کس‌ها ممکن است جذب بشوند با این کار، بگذار جذب بشوند»؛ نه، بگذارید جذب نشوند. کاملاً صریح!