… دیگران مُحیطَهٌ بِالْکافِرین، وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحیطَهٌ بِالْکافِرین[8]، این الآن احاطه دارد نه «سَیُحیطُ»، الآن محیط است، منتها نمیتوانیم حالا ادراک کنیم. آن چشم، بسته است الآن، آن حجاب است. حجاب که برداشته شد، آن که اهل جهنم است میبیند توی جهنم است. حجاب که برداشته شد، آن که اهل بهشت است، میبیند در بهشت است، برزخ هم برای او بهشت است. برزخ هم برای آن طرف دیگر جهنم است. القبر إما حفره من حفر النیران او روضه من ریاض الجنه[9]. چشم از اینجا برداشته شد یک ورق دیگری پیش میآید، آن ورقی که یک وقتی پیش آمد، دیگر کار گذشته است، ما امروز باید فکرش را بکنیم.
شاید لایق شدن برای شفاعت پس از تصفیه در عذاب برزخ
علاوه بر آن احتمال دارد که شفاعت نصیب آنان شود که با شفیع ارتباط معنویشان حاصل باشد و رابطه الهی با آنان طوری باشد که استعداد برای نائل شدن به شفاعت داشته باشند و اگر این امر در این عالم حاصل نشود شاید بعد از تصفیهها و تزکیهها در عذابهای برزخ، بلکه جهنّم، لایق شفاعت شوند و خدا دانا است که امَدِ آنان تا چه اندازه است.
عالم قبر آغاز حیات روحانی و برزخی
… در کار باشد و قبل از زِواجْ احکام دارد تا زواج، و تا حمل و تا تولد و تا تربیت در بچگی و تربیت بزرگتر و تا حد بلوغ و تا حد جوانی و تا حد پیری و تا مردن و در قبر و ما بَعْدَ القبر. قطع نمیشود به همانی که توی قبر گذاشتند، مساله تمام شد؟ اینها اول کار است. همه اینها، همه این زندگی بشر در اینجا و تربیتهایی که در اینجا عقلانی و اخلاقی و اینها میشود، اینها آن وقتی که از این عالم منفصل شد و مرتبه کمال پیدا شد و مرتبه- عرض میکنم- تجرد پیدا شد، مرتبه هر چه که پیدا شد، بعد از اینکه در قبر رفت، آن وقت عالم قبر- خودش- اولِ حیاتی است، حیات روحانی قبری؛ حیات روحانی و معنوی- عرض میکنم که- برزخی؛ [حتی] حیات روحانی بالاتر از برزخ. و اسلام و احکام اسلامی که خدای تبارک و تعالی این احکام را فرستاده است، مقصور[3] به این عالم نیست و مقصور به آن عالم هم نیست
فشارهای هنگام مرگ، برزخ و قیامت برای بازداشتن انسان از جهنم
… میبرد و- عرض میکنم که- جلویشان را در امور میگیرند؛ عمامه آنها را برمیدارند، هزار اهانتها میکنند. اینها همه عنایاتی است که خدا بر شماها دارد، و ما خودمان نمیفهمیم که اینها عنایت است. اگر چنانچه با این هم آدم نشد، در مرضها فشارها بر او وارد میشود. اگر در آنجا هم نشد، عِنْدَ النَّزْع[14] فشار زیاد بر او وارد میشود. اگر آن هم نشد آن مهالک و آن «عَقَباتی»[15] که در کار هست، در آن عقبات، در برازخ و در آن عقبات بر او چیز [فشار] واقع میشود. اگر نشد در قیامت بر او یک فشارهایی وارد میشود، برای اینکه جهنم نرود. لکن اگر نشد چطور؟ آخِرُ الدَّواءِ الْکیّ؛[16] خدا نکند به او برسد. در روایتی هست که لابِثینَ فیها احقاباً،[17] این مال اشخاصی است که اهلِ- عرض میکنم که- هدایت هستند؛ یعنی اشخاصی هستند که دیانتشان محفوظ است![18] برای من و جنابعالی است! آن وقت هر «حَقْبه» …