اجرای کامل و روزآمد قانون بانکداری بدون ربا
۲۳ـ اصلاح ساختار نظام بانکی با اجرای کامل و روزآمد قانون بانکداری بدون ربا و نهادینه کردن نظامهای قرضالحسنه، تأمین اعتبارات خرد و اعتبارات لازم برای سرمایه گذاریهای بزرگ.نامهای دیگر: بانکداری بدون ربا
بانکداری بدون ربا بر پایهٔ عقود شرعی و اجرای آن در نظام بانکی کشور.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:نطق در مجلس شورای اسلامی در جلسه بررسی کفایت سیاسی بنیصدر— ۱۳۶۰/۰۳/۳۱
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
۲۳ـ اصلاح ساختار نظام بانکی با اجرای کامل و روزآمد قانون بانکداری بدون ربا و نهادینه کردن نظامهای قرضالحسنه، تأمین اعتبارات خرد و اعتبارات لازم برای سرمایه گذاریهای بزرگ.برادرانى که در دستگاه بانکى کشور مشغول کار و خدمت هستند، بر اساس تفکّر اسلامى و دینى تکلیفشان را دنبال کنند و انجام دهند؛ [یعنى] بانکدارى اسلامى. پول را در جامعه به شکل اسلامى مطرح کردن و دادوستد کردن؛ این یک مسئلهى بسیار مهمّى است. اگر بتوانیم این حقیقت را به معناى جامع کلمه در جامعه به وجود بیاوریم، این یک فتح عظیمى است در دنیا. فتح، فقط فتح قلعهها و سنگرها نیست؛ این بزرگترین سنگر اقتصادى امروز دنیا است؛ اگر کارگزاران دستگاه بانکى بتوانند این را به معناى جامع و کامل مسئله اجرا کنند و پیاده کنند. دادوستد پول بر اساس غیر ربا؛ تنظیم مبادلات پولى بر اساس قوانین اسلامى و معاملات اسلامى صحیح که در آنها ظلم و استثمار و کنز[2] و تبعیض و اختلاف طبقاتى و مانند اینها به وجود نمىآید؛ خصوصیّت بانکدارى اسلامى این است و همین [مشخّصات] از لوازم آن است.جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است که در راه توسعهی اقتصادی از هیچ الگوی وارداتی تبعیّت نکند. مجموعهی بانکی غیر ربوی ما که تبعیّت از واضحترین احکام قرآن کریم است، نتایج مثبتی به بار آورده و میتواند مورد استفادهی سایر کشورها قرار گیرد. امیدواریم این اجلاس بطور جدی به کشف راههای مؤثّر توسعهی همکاری جنوب – جنوب همت گمارد.در عین حال مسائل جدیدی وجود دارد. در زمینهی اقتصاد، مسائل تازهای وجود دارد. مثلاً ما بانکداری اسلامی را به وجود آوردهایم. امروز مسائل تازهای در زمینهی پول و بانکداری وجود دارد؛ اینها را بایستی حل کرد؛ باید اینها را در بانکداری اسلامی - بانکداری بدون ربا - دید. کی باید اینها را انجام بدهد؟ فقه متکفل این چیزهاست. البته من همینجا عرض بکنم که نیاز ما به کرسیهای بحث آزاد فقهی در حوزهی قم - که مهمترین حوزههاست - برآورده نشده است. من این را الان اینجا عرض میکنم - آقایانی هم از قم اینجا تشریف دارید - این نیاز برآورده …... نفس ایجاد بانک توسعهی اسلامی یک گام بلند بود و خوشبختانه مشاهده میکنیم و از شما میشنویم که این بانک و عملیات بانکىِ اسلامی نه فقط در دنیای اسلام، بلکه حتی در کشورهای غیراسلامی هم جایگاه برجستهیی پیدا کرده و مورد توجه قرار گرفته است؛ این برای ما جامعهی مسلمان، یک تجربهی بزرگ است.کاری که شما در قضیهی مسائل بانکی و پولی دارید میکنید، بسیار باارزش است؛ این را دنبال کنید. همین هیأت خدمات مالىِ اسلامی که شما تشکیل دادید، به وحدت رویه در بانکداری اسلامىِ کشورهای اسلامی و نظارت درست بر حرکت بانکها کمک بسیار بزرگی خواهد کرد؛ منتها هر چه میتوانید، بانک توسعهی اسلامی را فعال کنید.اساس این بانک توسعهی اسلامی بر پایهی مبانی شریعت و احکام اسلامی است؛ یعنی شما خواستهاید الگوی تازهیی به دنیا ارائه دهید؛ این کار خوبی است که انجام شده. اگر شما در این کار موفق شوید، این موفقیتِ الگوی اسلامی خواهد بود. وقتی شما میتوانید بر پایهی الگوی مالی اسلام، کار عظیمی را که چنین گسترهی بزرگی دارد به پیش ببرید، این خود نوعی ترویج اسلام و عزت بخشیدن به آن است؛ لذا ما از پیشرفت این مرکز مالی و صندوق بینالملل اسلامی حمایت میکنیم و آن را برای دنیای اسلام و برای اسلام مفید میدانیم. آنچه مهم است این است که اگر دنیای اسلام با ظرفیتهای فراوانی که دارد، سر و سامانی به اقتصاد خود ندهد، در این حرکت اقتصادی جهانی، بلاشک …… شده، برای ما هرگز خیری بهبار نیاورده است. امروز نظرات اقتصادی غربی که تا اندکی قبل جزو مسلّمات محسوب میشد، مورد مناقشه خود غربیها قرار میگیرد. واقعاً تقصیر ملتها چیست؟ تقصیر ملتهایی که بهوسیله سرانشان به پیروی از این روشهای اقتصادی مجبور میشوند، چیست؟ ما بانک بدون ربای اسلامی را در اواخر حیات مبارک امام راه انداختیم، اما ناقص! یکی از همّتهای دولت فعلی این هست و امیدواریم انشاءاللَّه در این کار موفّق شوند که بانک اسلامىِ بدون ربا را بهطور کامل اجرا کنند. البته قبلاً فعّالیتهای زیادی شده است؛ اما بایستی قدمهای بعدی برداشته شود.البته نباید از حق بگذریم؛ برخی از مسؤولانی که من میدانم و آنها را میشناسم، دنبال این هستند. اوایل کارِ این دولتِ جدید به من گفته شد سعی بر این است که نظام بانکی را صددرصد اسلامی کنند -البته قانون اسلامی است، منتها روشهایی در اجرا وجود دارد که متأسفانه از آن حالت اسلامی بودن خارجش میکند- در آن طرح ساماندهی اقتصادی هم این نکته آمد؛ من هم تأیید کردم. امیدواریم انشاءالله بتوانند چنین کاری بکنند. البته دست که خالی باشد، این کارها یک خرده سختتر انجام میگیرد. همین کاهش درآمدی که شما اشاره کردید و مربوط به امسال و پارسال است، این تأثیر را دارد. باید این را دانست که اگر واقعاً دست دولت از لحاظ مالی پر باشد، …… روال کار طوری بوده است که فاضلِ محقّقِ کارآمد، به این قضیه نپرداخته است؛ مثل قضیهی پول. اصلاً پول چیست؟ درهم و دینار که این همه در ابواب مختلف فقهی - مثل زکات و دیات و مضاربه - اسم آنها آمده، چیست؟ باید به موضوع درهم و دینار پرداخت و باید تکلیف آن روشن شود. خیلی راحت است اگر ما عملیات بانکی - غیر از مسألهی پول - و ودیعه گذاریها را تحت عنوان قرض و آن هم قرض رَبَوی بگذاریم و دورش را خط بکشیم! آیا جای این نیست که قدری بیشتر در عمقش فرو برویم و ببینیم که آیا واقعاً قرض است یا خیر. ما در بانک پول میگذاریم و به بانک قرض میدهیم؛ بانک از ما قرض میگیرد. چه کسی این را قبول دارد؟ شما در بانک ودیعه میگذارید؛ قرض که به او نمیدهید.شما ببینید یک مضاربهى ما که خیلى هم براى او ترهاى خُرد نمیکردیم، میتواند علىالفرض مثلاً بانکدارىاى را اداره بکند. خیلى خب، چرا ما در کتب فقهیّه و ابواب مختلف فقهیّه تفحّص لازم نکنیم تا راههایى را براى ادارهى زندگى پیدا کنیم؟ پس از لحاظ سطح هم بایستى پیشرفت بکند و گسترش بیشترى پیدا کند.… سیستم اقتصادى اسلام نیست؛ این یک گوشهى کوچکى است. بله، هم خمس، هم زکات، هم کتاب تجارت، هم بقیّهی کتب معاملات ــ مزارعه[10] و مساقات[11] و رهن[12] و بقیّه که در کتب معاملات هست ــ میتواند فراهمکنندهى نظام اقتصادى کشور باشد، کما اینکه الان دارد میشود. ما الان بانکهایمان را با نظام مضاربه داریم اداره میکنیم. [امّا] مضاربه در سابق غیر از حالا بود؛ در رسالهى عملیّه، مضاربه فقط این بود که یک نفرى برود پیش یک نفر دیگر، بگوید من این پول را میدهم، شما با آن تجارت کن، پولش را هم تقسیم کنیم با هم؛ این کجا، اینکه مضاربه مبنا و پایهاى بشود براى ادارهى یک بخش عظیم از امور مالى کشور ــ یعنى بانکها ــ کجا؟ اصلاً این دو با هم یکى است؟از آن جمله است عملکرد در زمینهی مسائل مورد علاقه مردم. مثلاً پیش از ریاست جمهوری در یک حمله تبلیغاتی وعده داد که بهره بانکی را حذف خواهد کرد. بعد از ریاست جمهوری خود و دستیارش، ریاست کل بانک مرکزی، حذف بهره بانکی را که از سوی آیتالله منتظری مطرح شده بود عملی غیرممکن و منتهی به یک فاجعه اقتصادی نامید.… ما مثل همین مراجع بزرگى که در این صدسال اخیر در ایران و عراق وجود داشتند همه مردمان بزرگى بودند. استعداد داشتند منتها نابغه یک خصوصیّاتى دارد که در اغلب این افراد، انسان این نبوغ را احساس نمیکند. مرحوم آقاى صدر (رضواناللهعلیه) به نظر بنده قطعاً نابغه بود؛ یعنى کارى که از عهدهى او برمىآمد، از عهدهى خیلى از فقها و علما و متفکّرین حوزههاى ما برنمىآید: فضاى دید بسیار وسیع، فهم نیازهاى دنیاى اسلام، پاسخگویى سریع و آماده به خواستهها -ایشان همین «البنکُ اللّاربوى» را در جواب درخواست دولت پاکستان نوشت؛ آنطور که شنیدم آنها میخواستند یک کار اینجورى درست کنند، ایشان بلافاصله این [کتاب] را فراهم کرد و براى آنها فرستاد- ... ایشان واقعاً یک نابغهاى بود، مسائل را میفهمید، مسائل را حدس میزد.