رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روحانیان اقامه‌کنندهٔ نماز جمعه در شهرها و نصب و وظایف آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ائمه جمعه سراسر کشور— ۱۳۶۷/۰۵/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۷۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

امروز طلّاب حوزه‌ى علمیّه و فضلا در سرتاسر کشور منتشر میشوند؛ این‌جور نیست که مردم از آنها فقط مسئله بخواهند و بخواهند که رساله برایشان توضیح بدهند؛ اگر چه آن را هم میخواهند، آن ‌هم نیاز مردم است و به آن احتیاج دارند امّا فقط آن را نمیخواهند؛ امروز راجع به مسائل منطقه هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به سیاستهاى گوناگون جهانى هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به مسائل داخلى هم از او سؤال میکنند، اگر سؤال هم نکنند، او باید متصدّى پاسخگویى بشود. روحانى امروز امام ‌جمعه است؛ یعنى حاکم فکرى و معنوى بر آن مجموعه‌اى که او امام جمعه‌ى آنها است ــ آن شهر یا آن استان ــ امام‌جمعه که فقط یک پیش‌نماز نیست.
یک مسئله‌ی دیگر هم مسئله‌ی تکریم امام‌جمعه است. امام‌جمعه، هم خودش باید خود را تکریم کند، هم مردم باید او را تکریم کنند، هم دفتر مرکزی که در تهران است او را باید تکریم بکند. تکریم به‌معنای تشریفات نیست، به‌معنای فرش قرمز انداختن نیست؛ تکریم یعنی قدرشناسی؛ [اینکه] شما به‌عنوان امام‌جمعه، خودتان قدر خودتان را بدانید و خودتان را تکریم بکنید؛ معنایش این است که دامن را از چیزهایی که انسان را آلوده میکند بالا نگه [دارید]. اینها چیزهای مهمّی است که بایست مورد توجّه قرار بگیرد.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

چهار بُعد لازم‌الرعایه برای امام جمعه؛ نخست بُعد شخصی

چهار بُعد را باید امام‌جمعه رعایت کند. اوّل بُعد شخصى: قوِّا اَنفُسَکُم وَاَهلیکُم نارًا وَقودُهَا النّ‌اسُ وَ الحِجارَة،[7] وَاَنذِر عَشیرَتَکَ الاَق‌رَبین؛[8] اوّل این است. ما اگر خودمان ــ بِاشخاصِنا ــ نتوانیم خود را در خطّ صحیح الهى و اسلامى قرار بدهیم، تأثیرات ما ضعیف و کم و حتّى صفر خواهد بود.

رد بی‌ارتباطی اهل به انسان و لزوم مراقبت از نزدیکان یا اعلام برائت از آنان

البتّه اهل انسان مثل خود انسانند. بعضى‌ها میگویند که اهل ما به ما مربوط نیستند؛ نه آقا، این‌جور نیست؛ اهل ما به ما مربوطند؛ اهل ما متّصل به ما هستند. [بنابراین] یکى از این دو کار را باید انجام بدهیم: یا به‌ دقّت و شدّت مراقبت کنیم درباره‌ى اهل خودمان؛ یا اگر نتوانستیم و عاجز ماندیم، براى مردم روشن کنیم؛ بگوییم این از اهل ما نیست: اِنَّهُ عَمَلٌ غَیرُ صالِح.[16] وَالّا مردم نگاه میکنند به پسر ما، به کسان ما، به نزدیکان ما، حتّى به خویشاوندان ما؛ آن کسانى که از نام ما ممکن است خداى نخواسته براى بعضى از مقاصد استفاده بکنند. این، آن نکته‌ى اوّل است که به ‌عنوان امام‌جمعه بایستى این را جزو برنامه‌هاى قطعى قرار داد.

عادت دادن مردم به طرح پرسش و پاسخ به شبهات آنان

… که مردم سؤال کنند و به ستاد نماز جمعه نامه بنویسند و نظراتشان را بگویند. من نمیدانم ستادهاى نماز جمعه این کار را میکنند یا نه. البتّه ستاد نماز جمعه‌ى تهران، نظرات مردم را به امام‌جمعه منعکس میکرد، لابد حالا هم میکند. بعضى از این نظرات راجع به مطلب است. عادت بدهید مردم را که اگر چنانچه درباره‌ى این مطلبِ امروز شما که بیان کردید ــ درباره‌ى تبیین یک حدیث، تفسیر یک آیه، بیان یک مطلب فقهى ــ سؤالى دارند و اشکالى دارند، این را دو کلمه بنویسند و به دفتر امام‌جمعه یا به ستاد نماز جمعه بفرستند، آنها هم فهرست کنند، بدهند به شما، و شما هم بروید خوب مطالعه کنید. اگر شبهه‌ى واردى است، بیان کنید؛ اگر مطلبِ احتیاج به تبیینى دارد، تبیین کنید.

جذب دل‌های مردم بهترین و دور بودن از دسترس مردم بدترین کار

… شهرى که میرفتیم، میماندیم، با این آشنایى ایجاد میکردیم، با آن رابطه برقرار میکردیم، احوال مردم را میپرسیدیم، با ضعفا بیشتر گرم میگرفتیم؛ مردم‌دارى. مردم‌دارى در درجه‌ى اوّل، با علما، با افراد برجسته‌ى فکرى، با جوانها، با ضعفا، با کسانى که به ما نیاز دارند. بدترین کارها براى امام‌‌جمعه این است که مردم هر کار کنند، دستشان به امام‌جمعه نرسد؛ این بدترین چیزها است. بهترین چیزها براى امام‌جمعه این است که بتواند دل مردم را به خود جذب کند و عواطف مردم را به خود متوجّه کند.

رعایت ملاحظات امنیتی در برابر سوءقصد دشمن به اندازهٔ ضرورت

… بوده است که اشخاص برجسته را، نافع را، مفید را، مؤثّر در حرکت عمومى را آسیب بزند، تهدید کند، براى آنها خطر ایجاد کند؛ کمااینکه ما شهداى بزرگوارى از ائمّه‌ى جمعه داشته‌ایم؛ علاوه‌ى بر آن شهدا، کسانى مورد طعن دشمن و سوءنیّت دشمن و سوءقصد دشمن قرار گرفته‌اند. البتّه اینها را باید رعایت کرد امّا به اندازه، نه بیشتر از مقدار ضرورت؛ چون یک ضرورتى است دیگر؛ «والضّرورات تُقدَّر بقدَرها».[22] این هم نکته‌ى سوّم است.

لزوم ارتباط با مرکز و هماهنگی در مسائل مهم کشور

… است؛ یعنى ارتباط با مرکز؛ این را مهم بدانید. اینکه گفته‌اند در اسلام، امام‌المسلمین امام‌جمعه را معیّن میکند در حالى ‌که براى تدریس، تعلیم و حتّى افتاء چنین چیزهایى را نگفته‌اند، به ‌خاطر این است که طبیعت نماز جمعه با این قضیّه، طبعاً یک طبیعت مرتبطى است. ارتباط با مرکز؛ آشنایى با حوادثى که در کشور میگذرد و کسب مسئولیّت و وظیفه در مسائل مهم ــ آنجایى که یک مسئله‌ى مهمّى در کشور وجود دارد ــ تا هماهنگى باشد. این‌جور نباشد که امام‌جمعه‌ى یک شهرى، یک حرفى بزند در یک مسئله‌اى و امام‌جمعه‌ى آن شهر بغل‌دستى، حرف مخالف او را بزند؛ یا نه‌اینکه حرف مخالف را بزند، [بلکه] نسبت به آن مسئله سکوت کند و بى‌تفاوت باشد؛ [این] معنى ندارد. سلسله‌ى امامت جمعه، یک سلسله است. این، آن چهار نکته‌اى است که لازم است در وظیفه‌ى امامت جمعه مورد توجّه باشد.

عظمت مسئولیت ائمهٔ جمعه در ایفای نقش نماز جمعه

… آن روز نمازهاى جمعه چه نقشى ایفا کرد که هر کلمه و خطبه‌ى نمازهاى جمعه یک درمان شفابخشى بود بر دلهاى مردم متدیّن و مؤمن. همیشه به این احتیاج است؛ همیشه. لااقل تا سالهاى متمادى به ‌چنین نقشى براى نماز جمعه نیاز مبرم هست؛ این نقش را چه کسى باید انجام بدهد؟ فعلاً به من و شما سپرده‌اند. عظمت مسئولیّت این است. این‌جورى نیست که حالا برویم یک چیزى بگوییم و این هفته را هم بگذرانیم؛ نه آقا، قضیّه بالاتر از این حرفها است.

لزوم ساختن خود پیش از تعلیم دیگران برای پیشوای مردم

… ‌وجود مى‌آید، انسان بیشتر وظیفه پیدا میکند که رجوع کند به آن کسى که مطهّر از عیوب و ذنوب و اقذار و کثافات و نجاسات است. این مسئله‌ى اوّل است: تربیت و تهذیب نفْس؛ مواظبت. تقوایى را که توصیه میکنیم، [باید] اوّل خودمان را به معناى حقیقى کلمه توصیه کنیم به تقوا؛ نه اینکه حالا لفظاً بگوییم «اوصیکُم وَ نَفسى بِتَقوَى الله‌».[14] وقتى‌ که ما خودمان را امام مردم قرار دادیم، پیشواى مردم در هر محدوده‌اى قرار دادیم، [باید قبل از تعلیم دیگران، خود را بسازیم؛] مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاس اِماماً فَلیَبدَأ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِه.[15] این مسئله‌ى اوّل است.

هنر شناخت نیازها و پرسش‌های مردم

… [لازم است]. اى ‌بسا مطلب علمىِ خیلى قوى‌اى هم هست، [امّا] مورد نیاز مردم نیست. حالا کسى برود مثلاً شبهه‌ى آکل و مأکول[17] را در نماز جمعه مطرح کند؛ یا یک مسئله‌اى که مورد نیاز مردم نیست ــ مسئله‌ى فقهى، مسئله‌ى حقوقى، یا مسائل گوناگون ــ این فایده‌اى ندارد. هنر بزرگ امام‌جمعه این است که مطلب مورد نیاز مردم را بشناسد و استفهامهاى مردم را بداند.

پیوستن به حوزهٔ علمیهٔ موجود شهر و تدریس در مدارس آن

… را میگذارند حوزه‌ى علمیّه ــ که [بگوییم] «ما یک حوزه‌ى علمیّه داریم درست میکنیم!» خب حوزه‌ى علمیّه در هر شهرى یکى است؛ یک شهر که ده حوزه‌ى علمیّه ندارد. یک مجموعه‌ى علمى در هر شهر وجود دارد؛ چند عالِم، چند مدرسه، عدّه‌اى مدرّس و عدّه‌ى بیشترى [هم] شاگرد؛ حوزه‌ى علمیّه دارد، شما هم برو ملحق شو به آن حوزه‌ى علمیّه‌اى که هست. اینکه حتماً باید یک مدرسه‌ى جدیدى در این شهر درست کرد ــ ولو احتیاج نباشد ــ به نظر من روش درستى نیست. بعضى اصرار دارند حتماً یک مدرسه از اوّل انشاء[23] کنند؛ نه آقا، برو در یک مدرسه‌اى از این مدارسى که هست درس بگو. اگر شخص برجسته‌اى در آن شهر هست، بروید و از او استفاده کنید؛ اگر طلّابى هستند، آنها را جمع کنید، با آنها حرف بزنید؛ البتّه اگر چنانچه نیاز و ضرورت باشد، که آن بحث دیگرى است.

نقد بی‌اهتمامی برخی به کارهای روحانی و ستایش اقامهٔ نمازهای روزانه

بعضى از آقایان ائمّه‌ى جمعه در شهرستان‌ها، به کارهاى روحانى خیلى اهمّیّت نمیدهند؛ بعکس، بعضى دیگر را ما اطّلاع داریم که ظهر نماز میروند، شب نماز میروند، صبح نماز میروند؛ و چقدر خوب است! بهترین کارها براى ارتباط با مردم همین است. ما روحانى هستیم. بنده در تمام طول ریاست جمهورى ــ این چندین سال ــ پیش‌نمازى را ترک نکردم. البتّه پیش‌نمازىِ ما این‌جور نبود که بتوانیم بیاییم و در یکى از مساجد تهران مشغول نماز بشویم امّا بالاخره به یک شکلى [آن را انجام میدادیم]. این پیش‌نمازى جزو کارهاى ما …

وظیفهٔ جمع کردن گروه‌ها و التیام اختلافات محلی

… در خود او وجود دارد و یکى از آنها همین نماز جمعه است؛ یکى از آنها امر به ‌معروف و نهى ‌از منکر است؛ یکى از آنها تعاون و برادرى اسلامى است؛ یکى از آنها ستر و پوشاندن عیوب مردم است؛ یکى از آنها زدودن رذایل اخلاقى مثل حرص و کینه و حسد و مانند این چیزها است؛ یکى از آنها این است که مؤمنینى پیدا بشوند مردم را، فرقه‌هاى گوناگون و گروه‌هاى گوناگون را جمع کنند ــ که این هم از وظایف ائمّه‌ى جمعه است ــ تا اختلافات محلّى را دامن نزنند و سعى در التیام آن اختلافات بکنند. نماز جمعه به‌ خودىِ ‌خود، یکى از آن عوامل حفظ‌کننده و باقى‌دارنده و ضدّ زوال در درون نظام اسلامى است؛ و تا وقتى این نماز هست و تا وقتى ائمّه‌ى محترم جمعه و مردم، قدر نماز جمعه را میدانند و تا وقتى نماز جمعه کما هى حقّها[25] انجام میگیرد، بلاشک در جامعه‌ى …

لزوم رعایت نکاتی و اندیشیدن دربارهٔ کاستی‌ها

باید نکاتى رعایت بشود. من البتّه عرض بکنم، بنده فرد حقیرى هستم براى اینکه بخواهم به بزرگان، به علما، به شما آقایان، به معلّمین اخلاق، به کسانى که در این میدان تجربه‌هاى فراوانى را از سر گذرانده‌اند و امتحانها داده‌اند، عرضى بکنم لکن آنچه به ذهن من میرسد، آن را موظّفم بگویم. ان‌شاءالله‌ که تأمین‌شده است امّا اگر خداى ناکرده بخشى از آن تأمین نشده باشد، بایستى جدّاً به فکر فرو برویم.