یک سال از رحلت شخصیتی ارجمند و عزیزی ارزشمند گذشت. یک سال از فقدان مردی گذشت که میتوانست به انقلاب اسلامی و پیشرفت اهداف مقدس اسلام خدمتهای ارزندهای کند. او میتوانست با رفتار و گفتارش به اعصاب ناآرام که موجب نگرانیها و تفرقها میشوند آرامش بخشد. مجاهد بزرگوار و عالم هوشیاری که از عُنْفوان[2] جوانی تا آخرین لحظات زندگانی در خدمت به اسلام و کشورهای اسلامی متحمل رنجها و حبسها و فشارها بود و هیچ گاه از این زحمت ارجمند و خدمت سودمند کنارهگیری نکرد و به کوشش خود در راه هدف و انقلاب ادامه داد. مرحوم مجاهد متعهد و مبارز عظیم الشان طالقانی عزیز به جوار اجداد عالی قدرش شتافت و ما نیز ان شاء الله تعالی همان راه را خواهیم رفت. ملت عزیز باید در این وقتی که قدرتهای جهانی در پیکار با اسلام و کشور ما بسیج شدهاند و مفتیان درباری به کمک صهیونیسم جهانی و قدرتهای شیطانی در تفرقه افکنی بین مسلمانان بپاخاستهاند، با اتکال به قدرت بیپایان حق تعالی و هوشیاری، وحدت خود را حفظ کنند و با شور …
احترام مردم به او بهعنوان عالمی که رنج و حبس برای مردم کشید و به آنان خدمت کرد
آقای طالقانی را که شما از او تقدیر کردید، برای اینکه یک عالم عامل، یک عالمی که به درد مردم میرسید [بود]؛ نه یک روشنفکر و نه یک آدم، یک شخص مثلًا دمکرات. مردم، دمکرات نمیدانند چی است. آنها هم که میدانند، میفهمند که غلط است. این به عنوان اینکه یک عالمی بود که به درد مردم میرسید، رنج کشیده بود برای این مردم، حبس رفته بود برای این مردم، خدمت کرده بود به این مردم، رشد مردم اقتضا میکرد که از این احترام کنند. حالا نویسندهها هر چه میخواهند بگویند. مردم با آن رشد خودشان ریختند به خیابانها و به سر و سینه خودشان زدند و گفتند که این عالم و این «نایب پیغمبر» ما از دنیا رفته است. حالا روشنفکر هر چه بخواهد بنشیند بگوید که این چون مثلًا در فلان جبهه بود و چون در فلان! مردم آن جبهه را اصلًا نمیشناسند تا این در آن جبهه چون بود از این جهت احترام کردند. مردم این قدر توی سر خودشان زدند. خوب، رئیس آن جبههها بمیرند، ببینیم که هیچ کس فاتحه …
ثبت نام او در تاریخ به سبب خدمت به اسلام و مبارزه با استبداد و استعمار
تلگراف تسلیت آن حضرت را به مناسبت در گذشت اسفانگیز برادر مجاهد، حجت الاسلام و المسلمین آقای سید محمود طالقانی- طاب ثراه- دریافت داشتم. آنچه مسلّم است نام آن فقید سعید به لحاظ خدمات ارزندهای که به اسلام و مسلمین نمودهاند، و همچنین به خاطر مبارزات مداوم و مستمر آن مرحوم، علیه جور و ستم و استبداد و استعمار شرق و غرب، و تاریخ آزادیخواهان و طالبان حق و عدالت ثبت خواهد شد.
ثبت نام او در تاریخ مجاهدان به سبب خدمت به اسلام و مبارزه با ظلم
تلگراف تسلیت جنابعالی به مناسبت درگذشت حجت الاسلام و المسلمین آقای سید محمود طالقانی- طاب ثراه- را دریافت داشتم؛ موجب تسلی گردید. نام آن مرحوم به خاطر خدماتی که به اسلام کرده و به لحاظ مبارزات پیگیرش با ظلم و با استبداد و دیکتاتوری شرق و غرب، در تاریخ مجاهدان راه حق و آزادی ثبت میباشد. جا دارد ضمن سپاسگزاری از تلگراف تسلیت جنابعالی، در گذشت آن مرحوم را به حضرت عالی- که خود از پیشگامان مبارزه در راه حق هستید- تسلیت بگویم.
علاقهٔ مردم به او به سبب روحانی بودنش نه دموکرات بودن
… همه ما این طوری هستیم. به عنوان اینکه ما یک آدمی هستیم خدمتگزار اسلام هستیم مردم ما را میپذیرند؛ و الّا چشم و ابروی سیاهی که ما نداریم که مردم برای خاطر او ما را بپذیرند. اینها میدانند که ماها خدمتگزار هستیم به آنها و خدمتگزارها را به آنها علاقه دارند. این مردمی که به آقای طالقانی این قدر اظهار [علاقه] کردند این واقعاً برای این است که آن آقا نوشته است که چون ایشان دمکرات بود از این جهت این قدر مردم [...]، آن چیزها را که مردم میبوسیدند، آن کلنگی که قبر ایشان را کنده بود میبوسیدند، این برای آن بود که ایشان یک مردی بود دمکرات بود؟ این جوری بود؟! یا نه، این یک روحانی بود، مردم روحانیها را مظهر نبوت میدانند و مظهر امامت میدانند.
شناخت مردم از او بهعنوان نایب پیغمبر
… مردم چه میگویند. ما یکوقت این است که میرویم توی اتاق مینشینیم و هر چه دلمان میخواهد مینویسیم: این برای خاطر این بود، این برای خاطر آن بود! یکوقت میخواهیم ببینیم که این مردم که انقلاب کردند و همچو اظهارِ- عرض میکنم که- مصیبت کردند چه چیز میگفتند. جز این بود که میگفتند: ای سید ما، سرور ما، «ای نایب پیغمبر ما جای تو خالی است». اینها به عنوان «نایب پیغمبر» میشناختند ایشان را. از این جهت آن کلنگ را میبوسیدند. مثل آن است که ضریح حضرت معصومه را میبوسند. به طلا و نقره و به آهن علاقه نیست. این یک اظهار علاقهای است نسبت به خدا و نسبت به پیغمبر و نسبت به اینها. اینها از این مسائل خوفشان برداشت! یک سید پیرمرد وقتی از توی این جمعیت میرود این طور میشود و هزار نفر از …
سوگ ملت در فقدان مجاهدی با سالها خدمت و رنج
ما برادری را از دست دادیم، و ملت ما پدری را، و اسلام مجاهدی را، همه در سوگ هستیم و متاثر از این مصیبت بزرگ. خداوند او را غریق رحمت و شما را بردبار و صبور بفرماید. آقای طالقانی پس از سالهای طولانی خدمت و رنج و نگرانی و مجاهدت از بین ما رفت و با اجداد طاهرینش ان شاء الله محشور شد. ما باید از وقایعی که رخ میدهد عبرتهایی بگیریم و تعلیمهایی و تنبه به بعض مسائل پیدا کنیم.
ابعاد گوناگون شخصیت او و پرسش از علت سوگ عمومی
… خود ملت را میزان قرار میدهیم. ما در تحلیلات نباید توی یک اتاق سربسته بنشینیم و فکر کنیم و قلم به دست بگیریم و به خیال خودمان تحلیل کنیم؛ ما باید مطالعه در حال ملت بکنیم ببینیم ملت چرا به آقای طالقانی این احترام را گذاشت؟ چه بود در او، و انگیزه ملت چه بود؟ آقای طالقانی ابعاد مختلفهای را داشت، اولاد پیغمبر بود، خدمتگزار بود، متفکر بود، مفسر قرآن بود، انسان متعهد بود، مخالف با رژیم بود، مخالف با چپ و راست بود، کدام یک از این ابعادی که آقای طالقانی داشت این طور مردم را برانگیخت و این طور در سوگ نشاند همه طبقات را؟ هر یک از این اوصاف به تنهایی در خیلی هست و همچو مطلبی رخ نمیدهد.
روح مقاومت در برابر ظلم و حبسهای متعدد از جوانی تا پیری
آنچه که ما از حال ملت و فریاد ملت میتوانیم بفهمیم دو- سه مطلب مهم است که آن مطالب، موجب این انفجار ملت ما و این تاثرات فوق العاده ملت ما شد؛ یکی این روح مقاومت و مخالفت با دستگاه ظلم، از اول جوانی تا وقتی که به دار بقا به اجداد طاهرینش ملحق شد، انگیزه او مخالفت با جباران و ستمکاران و چپاولگران بود، هیچ وقت از پای ننشست و دنبال همین معنا، حبسهای متعدد؛ هر گاهی از حبس به حبس دیگر منتقل میشد. ملتی که با یک رژیم مخالف است، ملتی که از دست رژیم طاغوتی رنج کشیده است، ملتی که همه بدبختیهای خودش را از این رژیم طاغوتی و از اربابهای او میداند اگر ببیند یک کسی با این رژیم با تمام قوایی که دارد، چه در حال جوانی و قوه جوانی و چه در حال پیری و ضعف پیری، …
سوگ مردم برای او بهعنوان نایب پیغمبر نه روشنفکر
… شما دیدید که آن بیل و کلنگی که قبر ایشان را کنده بودند و با او خاک را بیرون آورده بودند و مردم با آن بیل و کلنگ چه میکردند، عشق بازی میکردند، میبوسیدند، حمله میکردند، بعضی به بعض و این بیل و کلنگ را میبوسیدند؛ چرا میبوسیدند؟ بیل و کلنگ که بوسیدنی نیست! برای اینکه آقای طالقانی یک مرد دمکراتی بود بیل و کلنگش را میبوسیدند؟! به همان انگیزهای که ضریح ائمه اطهار و بزرگان ما را میبوسند، همان انگیزه مردم را وادار کرد که بیل و کلنگش را ببوسند، برای روشنفکریاش نبود؛ برای این بود که این را نایب پیغمبر خودشان میدانستند. این حضرت معصومه را دختر امام خودشان میدانند که آستانش را میبوسند. آستانه هم یک خرده طلاست؛ یک خرده آهن است، این آهن و طلا را چرا میبوسند؟ خیلی آهن و طلا توی دنیا هست. خوب لیره هم دستشان میآید، هیچ وقت میبوسند؟! این انگیزه علاقه مردم به مبادی است. چرا …
تسلیت درگذشت او بهعنوان خدمتگزار ملت و مجاهد اسلام
نمیدانم من باید به شما تسلیت بدهم، یا شما باید به من، یا هر دو به هم؟ من به شما تسلیت بدهم که یک پدر بزرگی را از دست دادهاید و شما به من که یک برادر عزیزی را از دست دادیم؛ و همه به ملت که یک خدمتگزاری را ملت از دست داده و همه به اسلام که یک مجاهدی را از دست داده است. لکن ما از خدا هستیم و از آنجا آمدیم و به آنجا برمیگردیم.
استقامت فکری و عملی و دوری از غربزدگی و شرقزدگی
… در کار، مستقیم حرکت کنیم از اینجا به لا نهایت، سعادتمندیم و ملتی را سعادتمند کردیم. و اگر چنانچه خدای نخواسته انحراف به چپ، انحراف به راست، انحراف به یمین، انحراف به یسار باشد، منحرف هستیم. و اگر چنانچه در بین ملت یک مقامی داشته باشیم، ملتی را منحرف میکنیم. مرحوم آقای طالقانی مستقیم بود، مستقیم فکر میکرد؛ مستقیم عمل میکرد. انحراف به چپ و راست نداشت. نه غربزده بود و نه شرقزده، اسلامزده بود، دنبال تعلیمات اسلام بود و برای یک ملت مفید بود، و رفتنش ضایعه است، لکن او پیوست به آنجایی که برای او تهیه شده است؛ مقامی که برای او تهیه شده است.
رحلت او و پیوستنش به ملأ اعلی و اندوه امت در فقدانش
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَی نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَنْ یَنتَظِرُ.[1] عمر طولانی این عیب را دارد که هر روز عزیزی را از دست میدهد و به سوگ شخصیتی مینشیند و در غم برادری فرو میرود. مجاهد عظیم الشان و برادر بسیار عزیز حضرت حجت الاسلام و المسلمین آقای طالقانی از بین ما رفت و به ابدیت پیوست و به ملا اعلی با اجداد گرامش محشور شد. برای آن بزرگوار، سعادت و راحت و برای ما و امت ما، تاسف و تاثر و اندوه.
عمری در جهاد و روشنگری و ارشاد و تحمل پیاپی زندان بیسستی
آقای طالقانی یک عمر در جهاد و روشنگری و ارشاد گذراند. او یک شخصیتی بود که از حبسی به حبس و از رنجی به رنج دیگر در رفت و آمد بود؛ و هیچ گاه در جهاد بزرگ خود سستی و سردی نداشت. من انتظار نداشتم که بمانم و دوستان عزیز و پر ارج خودم را یکی پس از دیگری از دست بدهم. او برای اسلام به منزله حضرت ابوذر بود؛ زبان گویای او چون شمشیر مالک اشتر بود؛ بُرنده بود و کوبنده. مرگ او زودرس بود و عمر او با برکت. رحمت خداوند بر پدر بزرگوار او، که در …
مخالفت ریشهای گروهها با ایشان و بهانه کردن بیرون رفتنش
خود آنها با آقای طالقانی مخالفند. هر روزی که دستشان برسد سَرِ او را میبُرند و سر امثال او را! لکن حالا بهانه دستشان افتاده است که مثلًا آقای طالقانی رفتهاند بیرون! این بهانه دستشان افتاده، و آن بساط را در مدرسههای ما و در خیابانهای ما اینها درست کردند، و برای کمیتهها شروع کردند تبلیغات سوء کردن. اینها یک دستهای هستند که فردا هم یک چیز دیگر پیش میآورند.[5]
صرف عمر در راه آزادی و استقلال کشور و تحمل زندان و شکنجه
این مساله امر طبیعی است که شخصیتهایی مثل جنابعالی، که عمر گرانمایه خود را در راه آزادی و استقلال کشور و مخالفت بیامان با دستگاه جبار و غارتگران بین المللی صرف نمودهاند، در حبس و شکنجه به سر برند و از آزادی محروم باشند. آزادی امثال جنابعالی بر خلاف منطق شاه و موازین دولت اوست. فشار اراده آهنین ملت به طوری اعصاب شاه را خرد کرده است که دیوانه وار دست به جنایات ننگآوری زده است که روی تاریخ را سیاه نموده. به طوری که مستحضر هستید دست به جنایات تعجبآوری زده! در شهرستانها دستههای ناشناس از کولیها و اجیرها با چماق و قداره و پشتیبانی …
ارجاع تقسیم وجوه به مشورت و صلاحدید او
راجع به وجوهی که حضرت حجت الاسلام آقای طالقانی میدهند که تقسیم شود، خوب است به خودشان مراجعه کنید و مشورت نمایید؛ هر چه صلاح دیدند عمل کنید. راجع به ایصال وجه به معظمٌ له مانع ندارد و مجازند. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. و السلام علیکم.
تأسف از حکم ظالمانهٔ دادگاه و حبس طولانی او به جرم دفاع از اسلام و قانون اساسی
من خوف داشتم که اگر در موضوع بیدادگری نسبت به حجت الاسلام آقای طالقانی و جناب آقای مهندس بازرگان و سایر دوستان کلمهای بنویسم، موجب تشدید امر آنها شود و ده سال زندان به پانزده سال تبدیل گردد. اینک که حکم جائرانه دادگاه تجدید نظر صادر شد، ناچارم از اظهار تاسف از اوضاع ایران عموماً، و از اوضاع دادگاه خصوصاً. به قدری خلاف قوانین و مقررات در دادگاهها جریان دارد که موجب تاسف و تعجب است: محاکمات سرّی، حبسهای قبل از ثبوت جرم، بیاعتنایی به دفاع مظلومین. این جانب و اشخاص با وجدان و با دیانت متاسفیم از مظلومیت این اشخاص که به جرم دفاع از اسلام و قانون اساسی محکوم به حبسهای طویل المدت شده، و باید با حال پیری و نقاهت در زندان، برای اطفای شهوات دیگران، به سر برند. رای دهندگان باید منتظر سرنوشت سختی باشند
حضور آزادانه و بیاجبار مردم در سوگ درگذشت او
- بگویید که ایران در دست من نیست، در دست ملت است. و ملت هم کسی که خدمتگزار باشد و مصالحشان را بخواهد، با آزادی مطلق، به او ممکن است رو بیاورد. و شما ملاحظه کردید در فوت مرحوم آقای طالقانی سرنیزهای نبود، زوری نبود، مردم با آزادی ریختند در خیابانها و همه ایران منقلب شد. این نه این است که آزادی بدون قانون وجود داشته باشد، آن آزادی نیست. منتها آزادی است که مردم روی محبت و عشقشان و روی یک مبادی و مبادی الهی به بعضی اشخاص که اینها را میشناختند به اینکه الهی هستند روی میآورند؛ و این آزادگی است.
سوگ مردم برای نایب پیغمبر نه دموکرات یا روشنفکر
… بشکنید. هر چه هم بخواهید نمیشود. آقا! ملت علاقه به خدا دارد. با آنهایی که خدا را انکار دارند، ملت ما معارض است. ملت، علاقه به روحانیت دارد؛ نایب امام میداند اینها را؛ نایب پیغمبر میداند اینها را. برای طالقانی: «ای نایب پیغمبر ما» علت را خودش نقل میکند. اینکه من تو سرم میزنم برای این است که نایب پیغمبر رفته است؛ نه برای این است که یک دمکرات رفته است! نه برای این است که یک روشنفکر رفته است؛ برای اینکه نایب پیغمبر رفته. شما مطالعه در حال ملت بکنید، ننشینید تو خانههایتان و پیش خودتان انگیزه فکری و هر چه هم میتوانید بر خلاف آن چیزی که مسیر ملت است، هی بنویسید، بنویسند هم فایدهای ندارد، لکن چرا متصل نمیشوید به این ملت؟ چرا آنی که هست نمیگویید؟ هی «آخوند مرتجع»، آخوند مرتجع …
عمری خدمت و جهاد و رفتن با روسفیدی
مرحوم آقای طالقانی رفتند و روسفید رفتند. ایشان باید گفت یک عمر تقریباً خدمت کردند و جهاد کردند، و رفتند؛ و ما باید ببینیم که چه بکنیم تا ما هم برویم.
نیاز کشور به او و شکست نخوردن با درگذشتش
در هر صورت، گرفتاریهای کشور ما زیاد است و ما احتیاج داشتیم به یک شخصی مثل آقای طالقانی. لکن این طور نیست که ما وقتی آقای طالقانی بروند، شکست خورده باشیم. اسلام هست پیغمبر هم رفت. فرمود وقتی وحی آمد که اگر پیغمبر کشته بشود یا بمیرد، شما برمیگردید از دینتان؟ اسلام هست؛ پیغمبرش هم میرود، امامش هم میرود، عالِمش هم میرود، همه میروند و مملکت ما الآن- بحمد الله تعالی- و امیدوارم که یک بیداری برای قشرهای مملکت ما …
درگذشت او پس از عمری مجاهدت و پاسداری از اسلام
مرحوم مجاهد بزرگوار آقای طالقانی، پس از عمری مجاهدت و پاسداری از اسلام، به رحمت خداوند پیوست و ما را سوگوار کرد. تکلیف پاسداری از اسلام به عهده همه ماست؛ و من شما را- که مجاهدی بزرگوار و فقیهی عالیقدر میدانم- برای دژ محکمی که آن فقید سعید پاسدار آن بود انتخاب و منصوب نمودم. نماز جمعه- که نمایشی از قدرت سیاسی و اجتماعی اسلام است- باید هر چه شکوهمندتر و پر محتواتر اقامه …
سوءاستفادهٔ مخالفانِ بیاعتقاد به خدا از ماجرای ایشان برای آشوب
انتقادات روی این است که اغراض در کار هست؛ اغراض از کمیتهها زیاد است؛ تبلیغات سوء بکنند ... و الّا خوب، این مردمی که در مسئله آقای طالقانی[3]- که مورد احترام همه ما هست- این مردمی که جلو افتادند و این تظاهرات را کردند، اینها برای خاطر آقای طالقانی این کار را کردند؟! یعنی اینها علاقه دارند به آقای طالقانی؟! آن کسی که خدا را قبول ندارد، با آقای طالقانی که خدا را قبول دارد و- عرض میکنم که- شخص روحانی است و متعبد به اسلام است، برای او این کارها را کردند؟! یا برای اینکه نگذارند یک محیط سالم باشد؟!
تسلیت درگذشت همسر ایشان
پس از اهدای تحیت، از مصیبت وارده به جنابعالی متاسفم. سلامت جنابعالی و غفران مرحومه محترمه را از خداوند متعال خواستارم.
امید به احترام ملت به سالروز ایشان
… اسلام عزیز را با وحدت کلمه و قدرت الله اکبر، از دست قدرتهای شیطانی نجات دهند، و از این جنود ابلیسی نهراسند که خداوند تعالی با ماست مادامی که ما برای رضای او نهضت را به پیش بریم. از خداوند تعالی رحمت برای مجاهد محترم و صبر برای خاندان محترم ایشان خواستار است. و امید است ملت عظیم ایران قدردانی از خدمتگزاران به اسلام و ملت، و سالروز معظمٌ له را احترام نمایند. و السلام علی عباد الله الصالحین.
زندانی بودن طالقانی در رژیم سابق در برابر حبس نصیری پس از انقلاب
… را بازی بدهند، این را مینویسند که حالا هم با آن وقت فرقی نکرده. آن وقت زندانی سیاسی داشتیم، حالا هم زندانیهای سیاسی. اولًا دروغ میگویند که سرتاسر مملکت، پُر زندانی [است]. خوب، حالا ما میگوییم که صحیح، امّا کیها آن وقت زندان بودند، کیها حالا زندان هستند. آن وقت امثال طالقانی و امثال اینها زندان بودند، حالا امثال نصیری زندان است. حالا فرقی نکرده با آن وقت!؟ حالایی که تمام آزادگان از زیر بند ستم بیرون آمدند و آزادند؛ الآن همهمان با هم آزادانه نشستیم صحبت میکنیم که پیشتر امکان نداشت برایمان. اینها آزاد، خائنها در حبس. آن وقت خادمهای به ملت، خادمهای به انسانیت، به اسلام در زندان بودند، …
ناگواری و سنگینی مصیبت رحلت ایشان
گرچه این مصیبت[1] برای ما ناگوار و سنگین بود، لکن ما باید در مقابل مصیبتها و مشکلات مقاوم باشیم و با مقاومت ان شاء الله مشکلات را رفع کنیم. و من از خداوند میخواهم که برای ما حس مقاومت عنایت کند و همین طور برای برادران ما در فلسطین و در لبنان؛ با همه مصیبتهایی که مواجه هستند، امیدواریم که با مقاومتی که آقایان دارند و ابو عمار[2] دارد به مشکلات فایق بشوند و امور مسلمین ان شاء الله اصلاح بشود.
مخالفت او با بهانهٔ آشوبگران در خیابانها
… ایران، از تمام اقشار ایران، از دانشجویان محترم، از تجار، از کارگران، از کارفرمایان، از همه ملت خواستارم که حفظ کنند وحدت کلمه را و نگذارند اینها در بین اقشار شما تفرقه بیندازند. دقت کنند که اینها عمال خارجی هستند و میخواهند با بهانههای مختلف آشوب بپا کنند. در این چند روز دیدید که با بهانه بسیار مبتذل- که خود آن آقا[2] با آن مخالف بود- در خیابانها ریختند و مدارس را تعطیل کردند و مردم را اغفال کردند برای اینکه آشوب بپا بشود. آنها متوجه باشند که قدرت این را ندارند که تفرقه ما بین ما و آقایان دیگر بیندازند. و آقایان با هوشیاری جلو این تفرقهها را میگیرند. شما ملت مامورید که با هوشیاری جلو این تفرقهها را بگیرید. جوانان عزیز ما در دانشگاه و در سایر مدارس موظفند که از این توطئهها …
حل شدن غائلهٔ اخیر و ناراحتی ایشان از جنجالسازیها
… میکردند تبلیغات بر له او، از آن ور شروع میکردند تبلیغات علیه او. تمام قوا صرف میشد سر این. و الآن هم مشغولند. الآن هم آنهایی که میخواهند نگذارند که این مسائل ایران روی مصالح مسلمین [درست] بشود، حالا هم این مسائل هست. وقتی این هم سرد شد، یک مسئله دیگر! حالا شما خواهید دید بعد از اینکه مثلًا این غائله اخیر از بین رفت و حل شد- و چنانچه حل است و خود آقای طالقانی هم الآن در قم هستند و با ما ملاقات کردند و خود ایشان هم ناراحت از این مسائل شدند که یک همچو حرفهایی درست کردند- بعد از اینکه این غائله [تمام] شد، یک غائلهای درست میکنند. حالا یا خودشان میفرستند- مثلًا فرض کنید که- یک کسی را میگیرند، مثلًا احمد[9] ما را میگیرند- و لو اینکه اگر احمد را بگیرند بکُشند هم من حرفی نمیزنم اما میخواهند اینها [غائله] درست بکنند- یا مثلًا ... از یکی از علمای ایران، پسرش را میگیرند یک کاری سرش …