اجازهٔ صرف وجوهات در نشریات دینی در واکنش به خصومت دوران رضاخانی
در همان دوران رضاخانی، آن حرکت خصمانهای که با روحانیت شد، موجب شد مرجع تقلیدی مثل مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی (رضوان اللَّه تعالی علیه) اجازهی صرف وجوهات را در تولید نشریههای دینی و مجلات دینی بدهد؛ که این یک چیز بیسابقهای بود، در آن روز هم چیز عجیبی بود. بنابراین نشریهی دینی با پول وجوهات و با سهم امام به راه افتاد؛ مجامع دینی با اتکای به سهم امام به وجود آمد. یعنی شخصیتی مثل سید اصفهانی (رضوان اللَّه تعالی علیه) برخلاف آنچه که برخی تصور میکردند و …
مشروط کردن شهریه به اشتغال طلاب تنها به فقه و اصول
… اتاق کوچکى بود که اتاق نشستن خود ایشان بود. گفتند دیدیم در باز شد، مرحوم سیّد آمد در حالى که عبا دوشش نیست و دکمههاى قبایش را هم نبسته؛ پیدا است براى نشستن نیامده ــ همینطور ایستاده ــ گفت ما بلند شدیم احترام کردیم، گفت «نه، من داخل نمىآیم؛ خواستم همینقدر بدانید که من این وجوهاتى که میدهم، تقسیمى که میکنم، این مِلک شخصى من است. براى اینکه من قبلاً قرض میکنم و شهریه را میدهم، بعد که وجوهات مىآید، قرضم را اداء میکنم. بنابراین آن وقتى که این شهریه داده میشود، ملک شخصى من است که دارد داده میشود. و من راضى نیستم طلبهاى اىّ اشتغالى[8] جز فقه و اصول داشته باشد که بخواهد شهریه بگیرد وَالّا راضى نیستم شهریه بگیرد.». آسیّدابوالحسن این را گفت و در را بست و رفت! حالا در این فاصلهى آن یک هفته، ده روز، چه کسى رفته بود خدمت ایشان و چه گفته بود، آدم نمیداند. میخواهم عرض بکنم این مال مثلاً پنجاه سال قبل، شصت سال قبل است ــ آسیّد ابوالحسن سال ۶۵ [قمری] فوت شده دیگر، یعنى …
نفی اشکال شرعی بر او بهعنوان فقیه عامل به تکلیف
… [این مسائل] نبود؛ در همان زمان بنده اطّلاع دارم ــ یعنى اطّلاع شخصى نیست، ثبت شده است ــ کسانى بودند از جوانهاى طلبهى نجف که از نجف پا شدند ــ از بیوت مهمّ اهل علم، از بیت صاحب جواهر[11] و مانند اینها، رفتند بغداد، و شعر براى سوسیالیستها گفتند. بر آسیّدابوالحسن که اشکالى وارد نیست؛ خب او یک فقیهى بود، مجتهدى بود، تکلیفش را میدانست، برطبق تکلیفش عمل میکرد؛ اشکال شرعى بر او نیست؛ اشکال بر مجراى امور است. امور اینجورى جریان پیدا کرده.[12] بعد آن وقت شد آنچه شد. یعنى آنجا سى سال تقریباً حکومت ضدّدینى برقرار بود؛ حکومت ضدّدین.
راضی نبودن به مصرف شهریه برای طلاب مشغول به غیر فقه و اصول
… یک دالانچهاى فاصله بود، یک دهلیزى فاصله بود؛ ما همینطور که نشسته بودیم که ایشان تشریف بیاورند، دیدیم درِ این دهلیز باز شد، سیّد با قباى دگمهنبسته و بدون عبا -یعنى پیدا است نیامدهاند بنشینند- در چهارچوب در ظاهر شدند؛ ما بلند شدیم، به ایشان احترام کردیم؛ گفتند که من نمیخواهم بیایم بنشینم، فقط خواستم نکتهاى را به آقایان بگویم که این شهریّهاى که من به طلّاب میدهم مِلک شخصى من است، به این صورت که من پول را قرض میکنم و شهریّه را میدهم، بعد که وجوهات آمد قرض خودم را اداء میکنم، بنابراین شهریّهاى که میدهم مِلک من است -قرض کردهام و من مالک آن هستم- و راضى نیستم که کسى این شهریّه را مصرف کند درحالیکه غیر از فقه و اصول هیچچیز دیگرى را در حوزه بخواند و مشغولِ به آن باشد؛ این را گفتند و در را بستند و رفتند! گفتند ما همینطور متحیّر ماندیم که آمده بودیم بنشینیم مثلاً با ایشان ترتیبات دروس جنبى را -کلام و تفسیر و اخلاق و زبان انگلیسى و مانند اینها را- بدهیم، ایشان همینطور سر پا جوابمان را دادند و سرمان را تراشیدند[7] و تشریف …
مرجع بزرگوار شیعه با حق فراوان بر اسلام و تشیع و فقاهت
البتّه آسیّدابوالحسن اصفهانى مرجع بزرگوار عالم شیعه است، حقّ فراوانى هم به گردن اسلام و تشیّع و روحانیّت و فقاهت و همهچیز دارد -ما به ایشان هیچ اعتراضى نداریم، تشخیص ایشان این بوده- لکن امروز مراجع اینجورى نیستند. امروز مراجع به ضرورتهایى که حوزه مواجه با آنها است آشنا هستند و آماده هستند براى اینکه حوزه را آنچنان که نیاز زمان است، سازماندهى بکنند؛ این را من از روى قرائنِ تقریباً علمیّه و روى سوابقى عرض میکنم که بنده از آنوقتها که قم بودیم و افکار آقایان را از …