رفتن به محتوای اصلی

اولی‌الامر

نام‌های دیگر: اولو الامر، اولوالامر

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

صاحبان امر در آیهٔ اطاعت و بحث از مصداق و شرایط آنان.

تعریف در کلام رهبر

اولی‌الامری که شیعه معتقد است، آن اولی‌الامری‌ست که منشور فرمان را، خدا به نام او کرده باشد، این را می‌خواهیم ما. آن انسانی‌ست که اگر چه ﴿مِنكُم﴾ است، جزو انسان‌های دیگر است، اما ولایت را از خدا گرفته باشد، که صاحب ولایت کبری خداست، از خدا گرفته باشد.

اولی‌الامر در عقیدهٔ شیعه دارندهٔ ولایت از جانب خدا

اولی‌الامری که شیعه معتقد است، آن اولی‌الامری‌ست که منشور فرمان را، خدا به نام او کرده باشد، این را می‌خواهیم ما. آن انسانی‌ست که اگر چه ﴿مِنكُم﴾ است، جزو انسان‌های دیگر است، اما ولایت را از خدا گرفته باشد، که صاحب ولایت کبری خداست، از خدا گرفته باشد.

تطبیق اولی‌الامر قرآن بر اوصیا و وجوب فرمانبری از آنان به روایت امام صادق (ع)

در روایت دیگری از امام صادق وجوب فرمانبری از «اوصیا» یادآوری شده و سپس توضیح داده شده است که اوصیا همان کسانی هستند که قرآن از آنان با تعبیر «اُولِی الاَمرِ»[11] یاد کرده است.[12]

رد پنداشتن هر صاحب قدرت و زوری به‌عنوان اولی‌الامر

آیۀ قرآن می‌گوید ﴿اَطيعُوا اللهَ﴾[21]، از خدا اطاعت کنید، ﴿وَ اَطيعُوا الرَّسولَ﴾ از رسول اطاعت کنید، ﴿وَ اُولِی‌الاَمرِ مِنكُم﴾ صاحبانِ فرمانِ از میان خودتان. صاحبان فرمان یعنی چه؟ آن جاهلِ نادانِ مسلمان‌نام، خیال می‌کند صاحب فرمان، یعنی هرکسی که می‌تواند فرمان بدهد، هرکسی که زورش می‌چربد برای فرمان دادن؛ می‌گوید این اولی‌الامر است. ما می‌گوییم نه، اولی‌الامر او نیست. اگر بنا باشد که هرکه می‌تواند فرمان بدهد، اولی‌الامر باشد و ازطرف قرآن به رسمیت شناخته شده باشد، خب در فلان کوهستان، فلان دزدِ قداره‌بندِ سبیل از بناگوش دررفته هم فرمان می‌دهد، او هم در آنجا همه‌کاره است؛ پس آنجا اولی‌الامر است؟ و اطاعت فرمان او واجب است؟

نقد اولی‌الامر شمردن هارون‌الرشید با وجود اسراف و آدم‌کشی

حالا هارون‌الرشید با آن وضعش، با آن عُنُق منکسره‌اش،[22] با آن بذل و بخشش و اسرافش، با آن آدم‌کشی‌اش، که همین جعفر برمکی و بسیاری از خاندانش را در یک روز تار و مار و قتل و قلع و قمع کرد و بسیاری از مؤمنین و بسیاری از مسلمین؛ و اِلی‌ماشاء‌الله کارهای دیگر، خب، این را ابوحنیفه می‌گفت که این اولی‌الامر است. با امام جعفرصادق هم همیشه سرِ نزاع و جنگ و دعوا، برای همین بود که می‌گفتند آقا شما چرا با اولی‌الامر زمانت درمی‌افتی؟ اولی‌الامر زمان، یعنی همین هارون کذایی، توجه کردید؟

شرط تطبیق صاحب فرمان با معیارهای الهی، اختلاف اساسی با اهل سنت

… مِنكُم﴾، منتها اولی‌الامر، آیا مطلق اولی‌الامر است؟ هر که فرمان راند درست است؟ گاهی می‌شود در یک جا دو نفر فرمان می‌رانند ضد یکدیگر، هر دو اولی‌الامرند؟ گاهی می‌شود یک آدمی فرمان می‌راند که عقل و خرد انسانی، فرمانرانی او را نفی می‌کند؛ باز هم اولی‌الامر است؟ اینجاست که بین ما و طرز فکر تسنن، یک اختلاف اساسی پیدا می‌شود. ما می‌گوییم اولی‌الامر، صاحب فرمان، آن صاحب فرمانی‌ست که با معیارهای الهی تطبیق بکند. در‌حالی‌که آنها این چنین شرطی را عملاً که نمی‌کنند، حالا در کتب فقهی‌شان چیست، مراجعۀ درستی نداشتم ببینم. آنی‌که شایع است در افواه و در زبان‌ها، این است که نه، هرکسی که به مقام فرمانرانی و فرمانروایی رسید، برایشان محترم و معتبر است.

نقد تفسیر اولی‌الامر به هر کسی که با زور بر مردم مسلط شود

… در بین مردم ترویج کنند. لذا شما اگر به تاریخ یکی، دو قرن اول اسلام نگاه کنید، یک منظرۀ عجیبی می‌بینید. این‌قدر چهرۀ معروف قدس و تقوا و علم، انسان می‌بیند که اینها در خدمت حکام و زمامدارانِ جور بودند و یک احکام عجیب و غریبی را به نام اسلام به خورد مردم دادند. حالا ببینید مثلاً از باب نمونه این چطور حکمی است که یک عالِمی این‌طور بگوید که خدای متعال و قرآن که به ما گفتند از اولی‌الامر پیروی کنید،[4] این اولی‌الامر هر آن کسی است که به هر وسیله‌ای بر مردم تسلط پیدا بکند؛ این اولی‌الامر است. ولو با دغل‌بازی و حیله و شمشیر و زور و قلدری و سرِ گردنه گرفتن، بالاخره بتواند بر مردم حاکمیت پیدا کند؛ این می‌شود اولی‌الامر.

نفی اولی‌الامر بودن و لزوم اطاعت از فرمانروای ظالم

… و همه‌جا و همه‌جا، زن‌ها و دخترها بیایند کار کنند، مردها نیایند. آیا مرد در این شهر نباشد؟ خب، زن‌ها راحتند بدون نامحرم؛ نه‌خیر، خودِ ارباب و دوستان و رفقا و اطرافیانش، آنها بیایند. مردمی که مادر، خواهرشان در بازارند، آنها حق ندارند بیایند، اینها بیایند. خب، این اولی‌الامر است؟ از این می‌شود اطاعت کرد؟ فرمانِ این، فرمان خداست؟

فرمان قرآن به اطاعت از خدا و رسول و صاحبان فرمان

بعد می‌فرماید ﴿يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا﴾ ای آن‌کسانی‌که ایمان آورده‌اید، ﴿اَطيعُوا اللهَ﴾ اطاعت کنید از خدا، ﴿وَ اَطيعُوا الرَّسولَ﴾، و اطاعت کنید از پیامبر خدا، ﴿وَ اُولِي‌الاَمرِ مِنكُم﴾ اطاعت کنید از صاحبان فرمان از میان خودتان؛ آن‌کسانی‌که در میان شما صاحبان فرمانند. این جا تزِ اسلامی با بعضی از تزها و ایده‌های دیگر، مایِز[25] و محل افتراقش معلوم می‌شود. تز اسلامی نمی‌گوید که حکومت، روزی خواهد بود که لازم نباشد، نه؛ ایدۀ اسلامی پیش‌بینی نمی‌کند آن روزی را که در جامعه، دولت و حکومت نباشد، نه‌خیر؛ در‌حالی‌که بعضی از مکتب‌ها …