دعوت قرآن از اهل کتاب به نفی عبادت غیرخدا و ارباب گرفتن یکدیگر
در پیشنهاد اسلام به اهل کتاب ـ که اسلام یکوقتی یک پیشنهادی به اهل کتاب کرده ـ که در قرآن آن پیشنهاد هست، نفی اطاعت قدرتهای غیر الهی در آن آیه به این صورت آمده که ﴿قُل يا اَهلَ الكِتابِ تَعالَوا اِلىٰ كَلِمَةٍ سَوآءٍ بَينَنا وَ بَينَكُم اَلاّ نَعبُدَ اِلَّا اللهَ وَ لا نُشرِکَ بِهِ شَیئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعضُنا بَعضاً اَرباباً مِ دونِ اللهِ﴾[28]، که خودتان نگاه میکنید.
دعوت قرآنی اهل کتاب به کلمهٔ مشترک توحید، پایهٔ همهٔ ادیان
… جاهای دیگر آن جور. خب اینها سخت است، اینها برای امّت اسلامی [سخت است]؛ عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم؛ اینها رنج میدهد پیغمبر را؛ باید برای اینها فکر کرد، تلاش کرد. قرآن به پیغمبر میگوید: قُل یا اَهلَ الکِتابِ تَعالَوا اِلىٰ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَ بَینَکُم؛ اهل کتاب مسلمان هم نیستند، امّا یک وجه مشترکی با هم داریم و آن توحید است؛ چون توحید در همهی ادیان وجود دارد دیگر؛ توحید پایهی همهی ادیان است: اَلّا نَعبُدَ اِلَّا اللَه. پیغمبر از همین وجه مشترک بین اسلام و ادیان دیگر استفاده میکند، یعنی قرآن دستور میدهد که بگو: تَعالَوا اِلىٰ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَ بَینَکُم اَلّا نَعبُدَ اِلَّا اللَهَ وَ لا نُشرِکَ بِهِ شَیئًا وَ لا یَتَّخِذَ بَعضُنا بَعضًا اَربابًا مِن دونِ اللَه؛[11] با غیر مسلمانها [این جور میگوید]! خب ما مسلمانها این همه با هم وجه مشترک داریم: کعبهی واحد، قبلهی واحد، نماز واحد، حجّ واحد، عبادات واحد، پیغمبر واحد، محبّت اهلبیت در همهی دنیای اسلام؛ اینها وجوه مشترک ما است؛ از این وجوه مشترک بایستی عبور نکنیم.
سپاس یهودیان و مسیحیان شامات از مهربانی فاتحان مسلمان
… خطری نیست. آنها عکسِ این را تبلیغ میکنند. آنها با استفادهی از هنر، با استفادهی از تبلیغات، با استفادهی از سیاست، با استفادهی از رسانهها اینطور تبلیغ میکنند که اسلام علیه ملتهای دیگر است! علیه ادیان دیگر است! اینطور نیست. اسلام علیه ادیان دیگر نیست. اسلام همان دینی است که وقتی بر مناطق غیر مسلمان مسلط شد، اصحاب ادیان از رحمت اسلام شکرگزاری کردند و گفتند شما بر ما از حکام قبلی خودمان مهربانتر هستید. در همین منطقهی شامات، وقتی فاتحان اسلامی وارد شدند، یهودیان و مسیحیهایی که در منطقه بودند، به آنها گفتند شما مسلمانها بر ما مهربانید. آنها با مردم مهربانی کردند. اسلام دین رأفت است، دین رحمت است؛ رحمةً للعالمین است. اسلام به مسیحیت میگوید: «تعالوا الی کلمة سواء بیننا و بینکم». مشترکات را با آنها مورد ملاحظه قرار میدهد. اسلام علیه ملتهای دیگر نیست، علیه ادیان دیگر نیست؛ علیه زور است، علیه ظلم است، علیه استکبار است، …
یکسانی زن مسلمان و اهل کتاب در دفاع امیرالمؤمنین (ع)
… ظلم بزرگ تحریک کند - اینطور میفرماید: «ولقد بلغنی انّ الرّجل منهم کان یدخل علی المرأة المسلمة والأخری المعاهدة»؛ به من خبر رسیده است که مردان غارتگر آن گروه، وارد خانههایی میشدند که زنان مسلمان یا زنان یهودی و مسیحی و مجوسی - معاهد - در این خانهها بودند. برای امیرالمؤمنین فرقی نمیکند زنی که مورد تهاجم قرار گرفته، اهل کتاب است - یهودیّه است یا مسیحیّه است یا مجوسیّه است - یا زن مسلمان است. با یک زبان از اینها یاد میکند. «فینتزع حجلها و قلبها و قلائدها و رعثها»؛ آن فرد مهاجم میآمد گوشواره و دستبند و سینهبند و طلاها و خلخالهای زنان را بیرون میکشید؛ «ما تمتنع منه الّا بالاسترجاع و الاسترحام»؛ که این زن مسلمان یا غیرمسلمان، در مقابل این مهاجم، هیچ وسیله دفاعی جز التماس کردن …
دعوت قرآن از اهل کتاب به کلمهٔ مشترک توحید
قال الله الحکیم: یا اَهلَ الکِتابِ تَعالَوا اِلىٰ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَ بَینَکُم اَلّا نَعبُدَ اِلَّا اللهَ وَ لا نُشرِکَ بِهِ شَیئاً وَ لا یَتَّخِذَ بَعضُنا بَعضاً اَرباباً مِن دونِ الله.[1]
رفتار محبتآمیز پیامبر با یهودیان و مسیحیان غیرمحارب
… جان و مالشان میگذشتند و مخلصانه فداکاری میکردند، خودش را کوچک میکرد، تواضع میکرد، خاکساری نشان میداد. نسبت به کوچکترین افراد مسلمان، پیغمبر تواضع میکرد؛ مهربانی و محبّت پیغمبر شامل حال همهی افراد جامعهی اسلامی میشد، از بزرگ و کوچک و کودک و زن و مرد، همه. و گفتم که غیر مسلمین هم آنهایی که کاری نداشتند، باز از لطف پیغمبر برخوردار میشدند: یهودیهایی که آنجا بودند، تا وقتی که موذیگری نمیکردند، پیغمبر با آنها با محبّت و لطف رفتار میکرد؛ مسیحیانی که با پیغمبر ناسازگاری میکردند امّا نمیجنگیدند، با آنها -نصارای نجران- مباهله کرد، نجنگید؛ مسیحیانی را که گاهی در بعضی از جنگها به اسارت مسلمین درمیآمدند -چه از قبایل عرب، چه از غیر آنها- میآوردند پیش پیغمبر، از اخلاق پیغمبر آن چنان تحت تأثیر قرار میگرفتند که اسلام میآوردند و دین پیغمبر و راه پیغمبر را قبول میکردند؛ این نرمش و عطوفتِ پیغمبر است.
ادعای فرزندی خدا از سوی مخالفان یهودی و مسیحی پیامبر
در زمان پیغمبر، هم پیغمبر مدعی عبودیت و اطاعت خدا بود، هم آنکسانیکه در جبهۀ مقابل او، با او میجنگیدند، اخلال میکردند، رهبران و آقایان و رهبانان مسیحیت و احبار[5] یهود، اینها هم ادعا میکردند. ﴿وَ قالَتِ اليَهودُ وَ النَّصارىٰ نَحنُ اَبناءُ اللهِ﴾[6]، یکذره هم بالاتر از پیغمبر؛ او میگفت من بندۀ خدا هستم، اینها میگفتند ما فرزندان و پسران خدا هستیم. آنها فکر میکردند که اطاعت خدا دربست در اختیار آنهاست. یا به تعبیر دیگر بگویم، خودشان فکر نمیکنند؛ بعضی از نافرمانان خدا اینجور وانمود میکنند که مطیع خدایند، درست است یا نه؟ عدهای هستند که خودشان وقتی با خود خلوت میکنند، مییابند که چه نامۀ سیاهی دارند؛ …
ادعای فرزند داشتن خدا از سوی مسیحیان و یهودیان
آیۀ دیگر در سورۀ مریم است، از سورۀ مریم انتخاب کردیم. آیۀ 88 به بعد: ﴿وَ قالُوا اتَّخَذَ الرَّحمٰنُ وَلَداً﴾ گفتند که خدای رحمان فرزندی گزیده است. کفار بهصورتهای گوناگون این حرف را زدهاند؛ مسیحیها یکجور، یهودیها یکجور، مشرکین قریش و مشرکین عربستان یکجور، مشرکان جاهای دیگر یکجور. بعضی میگفتند خدا دختر دارد، بعضی میگفتند پسر دارد، بعضی میگفتند دختر و پسر دارد، بعضی میگفتند یکی دارد، بعضی میگفتند بینهایت دارد، عائلهمند است! بههرصورت گفتند: ﴿اِتَّخَذَ الرَّحمٰنُ وَلَدًا﴾ خدا فرزند دارد. فرزند دارد را، از چه باب میگفتند؟ این نکته را دقت کنید که فرزند داشتن خدا، که مورد ادعای یک عدۀ مشرک یا مسیحی یا یهودی بود، بهاینمعنا بود که در میان مخلوقات عالم، در میان موجودات، یک نفری هست …