رفتن به محتوای اصلی

انسان طراز اسلامی

نام‌های دیگر: انسان مسلمان، انسان اسلامی، انسان مطلوب اسلام، انسان صالح، انسان متعهد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ویژگی‌های انسان مطلوب از نگاه اسلام و تربیت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۹/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۹
۱۳۶۸۱۳۹۹

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آنچه امروز به اعتقاد بنده بیش از همه‌چیز باید در آموزش‌وپرورش ما به آن توجّه بشود، اعتقاد اسلامى و عمل اسلامى است که در دانش‌آموزان باید احیا بشود؛ یعنى باید این‌جور باشد که اگر کودکى از یک خانواده‌اى بى‌اعتقاد و بى‌مبالات نسبت به عمل و اعتقاد اسلامى به مدرسه مى‌آید یا از خانواده‌اى مى‌آید که اعتقاد و مبالاتشان هم نسبت به افکار و عمل اسلامى بد نیست ولیکن توانایى اثرگذارى روى طفل را ندارند ــ به خاطر بى‌سوادى، به خاطر کمبودهاى فکرى، کمبودهاى روانى والدین ــ اگر از یک چنین خانواده‌اى هم کودکى وارد محیط تحت تصرّف و تسلّط آموزش‌وپرورش میشود، باید اینجا آن خلأها جبران بشود؛ یعنى این کودک تبدیل بشود به یک آدم متدیّن؛ هم علماً، هم عملاً، هم اعتقاداً، و هم در رفتار و عمل؛ باید همّت این باشد. البتّه همه‌ی ما توجّه داریم که یک انسان اسلامى فقط آن انسانى هم نیست که اعتقاد اسلامى داشته باشد و عمل اسلامى بکند، بلکه اخلاق اسلامى هم رکن اساسى است؛ وَالّا اگر فرض کنیم انسانى را داراى عقاید محکم اسلامى و عمل ــ به معناى نماز و روزه و این چیزها ــ لکن حسود، بخیل، جبّان[3] یا بدخواه، بى‌روحیه و بى‌اراده، این انسان، انسان مسلمان نیست؛ انسان مسلمان در هر سه بُعد، هم بُعد تربیت، هم بُعد دانش، هم بُعد عمل بایستى کار کند. البتّه به یک اعتبار هر سه‌ى اینها عمل است؛ اعتقاد هم نوعى عمل است؛ عمل قلبى است. على‌اىّ‌حال مقصود روشن است.
این جور نیست که ما اگر میخواهیم مردم، مسلمان تربیت بشوند، راهش این است که در تلویزیون دائماً قرآن بخوانیم یا تفسیر قرآن بکنیم یا احکام توضیح‌المسائل را برایشان بیان کنیم؛ این نیست که؛ نخیر، راه‌هایى دارد با توجّه به بینش اسلام نسبت به انسان مسلمان. انسان مسلمان فقط آن نیست که احکام اسلامى را بلد است؛ انسان مسلمان ابعادى دارد؛ علم او، بینش او، روشن‌بینى او، نیروى باطنى او، نیروى روحى او، نیروى جسمى او، معلومات وسیع او، احساس برترى او در میدانهاى زندگى، همه‌ى اینها عناصر دخیل در ساخت انسان مسلمانند. شما صد راه براى این مطالب در نظر بگیرید، هر کدام از راه‌ها را به حساب خود بپیمایید تا برسید به این هدف. عمده این است که این هدف فراموش نشود و از آن تخلّف نشود و عکس آن عمل نشود؛ این اساس قضیّه است و هدف ‌ما این است.
ما میخواهیم خروجی این دستگاه عظیم، این ماشین بزرگ، یک خروجی‌ای باشد منطبق بر تفکّر اسلامی.خب حالا آن انسان مطلوب جامعه‌ی اسلامی و انقلاب اسلامی و نظام اسلامی چه خصوصیّاتی دارد؟ در این مورد هم البتّه خیلی صحبت شده -همه صحبت کرده‌اند، بنده هم مطالبی همیشه عرض کرده‌ام، دیگران هم گفته‌اند- امّا حالا اگر بخواهیم به طور خلاصه در چند جمله که متناسب با آموزش و پرورش هم هست، آن انسان طراز اسلامی‌ای را که توقّع هست آموزش و پرورش او را تربیت کند معرّفی کنیم، این جور تعریف میکنیم که انسانی باشد با این خصوصیّات: اوّلاً مؤمن باشد؛ ایمان اوّلین شرط است. ثانیاً خردمند باشد؛ یعنی عقل را به کار بگیرد. «لَعَلَّکُم تَعقِلون»[2] در قرآن ببینید چقدر هست! ثالثاً اندیشمند باشد؛ یعنی فکر کند. عقل فقط برای پیدا کردنِ راه‌های عملیِ زندگی نیست؛ عمده برای فکر کردن و اندیشیدن است، که این از دانشمند شدن مهم‌تر است. اگر بخواهیم دانشمندان خوبی داشته باشیم، باید اندیشمندان خوبی داشته باشیم. بعد، دانشمند شدن و کسب علم؛ این هم یک خصوصیّت است. مجاهد و اهل عمل باشد؛ یعنی نشستن و حرف زدن و صرفاً فکر کردن و حرّافی کردن کافی نیست، باید اهل عمل باشد که حالا در این زمینه هم بحثهای زیادی وجود دارد. عمل هم عمل مجاهدانه و پیگیر [است]؛ همان [عملی] که در عرف شرع مقدّس اسلام «جهاد» گفته میشود که آن وقت این جهاد در اینجا جهاد فی‌سبیل‌الله است، جهادِ موردِ ترغیبِ شرع است. انسانِ باانصافی دربیاید، [انسانِ] بانظمی دربیاید، متخلّق به اخلاق اسلامی دربیاید؛ اینها خصوصیّات انسانی است که ما توقّع داریم در آموزشی که شما میدهید و پرورشی که شما میکنید، یک چنین انسانی به وجود بیاید.

ویژگی‌های انسان مطلوبی که آموزش و پرورش باید تربیت کند

ما میخواهیم خروجی این دستگاه عظیم، این ماشین بزرگ، یک خروجی‌ای باشد منطبق بر تفکّر اسلامی.خب حالا آن انسان مطلوب جامعه‌ی اسلامی و انقلاب اسلامی و نظام اسلامی چه خصوصیّاتی دارد؟ در این مورد هم البتّه خیلی صحبت شده -همه صحبت کرده‌اند، بنده هم مطالبی همیشه عرض کرده‌ام، دیگران هم گفته‌اند- امّا حالا اگر بخواهیم به طور خلاصه در چند جمله که متناسب با آموزش و پرورش هم هست، آن انسان طراز اسلامی‌ای را که توقّع هست آموزش و پرورش او را تربیت کند معرّفی کنیم، این جور تعریف میکنیم که انسانی باشد با این خصوصیّات: اوّلاً مؤمن باشد؛ ایمان اوّلین شرط است. ثانیاً خردمند باشد؛ یعنی عقل را به کار بگیرد. «لَعَلَّکُم تَعقِلون»[2] در قرآن ببینید چقدر هست! ثالثاً اندیشمند باشد؛ یعنی فکر کند. عقل فقط برای پیدا کردنِ راه‌های عملیِ زندگی نیست؛ عمده برای فکر کردن و اندیشیدن است، که این از دانشمند …

ابعاد گوناگون انسان مسلمان فراتر از دانستن احکام

این جور نیست که ما اگر میخواهیم مردم، مسلمان تربیت بشوند، راهش این است که در تلویزیون دائماً قرآن بخوانیم یا تفسیر قرآن بکنیم یا احکام توضیح‌المسائل را برایشان بیان کنیم؛ این نیست که؛ نخیر، راه‌هایى دارد با توجّه به بینش اسلام نسبت به انسان مسلمان. انسان مسلمان فقط آن نیست که احکام اسلامى را بلد است؛ انسان مسلمان ابعادى دارد؛ علم او، بینش او، روشن‌بینى او، نیروى باطنى او، نیروى روحى او، نیروى جسمى او، معلومات وسیع او، احساس برترى او در میدانهاى زندگى، همه‌ى اینها عناصر دخیل در ساخت انسان مسلمانند. شما صد راه براى این مطالب در نظر بگیرید، هر کدام از راه‌ها را به حساب خود بپیمایید تا برسید به این هدف. عمده این است که این هدف فراموش نشود و از آن تخلّف نشود و عکس آن عمل نشود؛ این اساس قضیّه است و هدف ‌ما این است.

انسان صالح، جان‌بخش و معنادهندهٔ عالم خاکی

حقیقتاً این یک واقعیّتى است که براى یک انقلاب، انسان‌سازى از همه چیز مهم‌تر است. اگر انقلاب، انسان‌سازى نکند، هیچ کار نکرده. اگر کسى فکر بکند، دلیل این معنا واضح است؛ یعنى واقعاً استدلال نمیخواهد این حرف، چون دنیا بدون انسان صالح، یک پدیده‌ى بى‌جان و کور و تاریکى است. آن چیزى که به عالم خاکى جان میبخشد و ارزش میدهد، به او نور میدهد، براى او معنا و مضمون به ‌وجود مى‌آورد، انسان است. اِنّی ‌جاعِلٌ فِی‌ الاَرضِ خَلیفَة؛[2] جانشین، عنوانى است که خدا به انسان داده؛ این جانشین را کجا گذاشتند؟ فِى الاَرض. ارضِ بدونِ این جانشین چیست؟ چه ارزشى دارد؟ همّ تمام پیغمبران و تمام عبادالله‌‌الصّالحین این بوده که انسان صالح را در این زمین به ‌وجود …

تربیت انسان صالح، هدف انقلاب در برابر جریان فاسد

گوهر انسانیّت همیشه یک گوهر است و در مقابلِ یک جریانِ فاسد همیشه ایستاده؛ و انقلاب ما آمد تا انسان صالح تربیت کند؛ نقش انسان صالح این است. برادران عزیز من! آن چیزى که این انقلاب را تا امروز نگه داشته است، عبارت است از صلاح انسانها؛ همان مقدار صلاحى که ما ملّت داریم ــ مبالغه هم نمیکنیم در حقّ ملّتمان، در حقّ خودمان، همان تعداد صالح ــ با همان مایه‌ى صلاحى که دارند. البتّه …

لزوم کار بر هر سه بعد تربیت، دانش و عمل در انسان مسلمان

… تبدیل بشود به یک آدم متدیّن؛ هم علماً، هم عملاً، هم اعتقاداً، و هم در رفتار و عمل؛ باید همّت این باشد. البتّه همه‌ی ما توجّه داریم که یک انسان اسلامى فقط آن انسانى هم نیست که اعتقاد اسلامى داشته باشد و عمل اسلامى بکند، بلکه اخلاق اسلامى هم رکن اساسى است؛ وَالّا اگر فرض کنیم انسانى را داراى عقاید محکم اسلامى و عمل ــ به معناى نماز و روزه و این چیزها ــ لکن حسود، بخیل، جبّان[3] یا بدخواه، بى‌روحیه و بى‌اراده، این انسان، انسان مسلمان نیست؛ انسان مسلمان در هر سه بُعد، هم بُعد تربیت، هم بُعد دانش، هم بُعد عمل بایستى کار کند. البتّه به یک اعتبار هر سه‌ى اینها عمل است؛ اعتقاد هم نوعى عمل است؛ عمل قلبى است. على‌اىّ‌حال مقصود روشن است.

ویژگی‌های انسان لازم برای رسیدن به قله‌ها و حصول آن با تربیت

سوّم، رفتار و اخلاق؛ آموزش رفتارى، آموزش اخلاقى و همین که در بیانات وزیر[2] محترم بود: سبک زندگى، نوع رفتار. ما ملّتى هستیم با آرمانهاى بلند، با حرفهاى بزرگ، با قلّه‌هاى ترسیم‌شده‌اى - که حالا اگر مجال شد، چند جمله‌اى در این زمینه بعداً عرض خواهم کرد - که میخواهیم خودمان را به این قلّه‌ها برسانیم. این احتیاج دارد به انسانهاى صبور، عاقل، متدیّن، اهل ابتکار، اهل اقدام، دور از تنبلى، مهربان، عطوف، داراى حلم، داراى شجاعت، با رفتارهاى مؤدبّانه، پرهیزگار و انسانهایى که درد دیگران، درد آنها محسوب بشود. بافت انسان و قالب و تراش یک انسان مطلوبِ اسلام چیزى است که با تربیت حاصل میشود. همه‌ى انسانها هم قابل تربیتند. بعضى ممکن است دیرپذیرتر باشند، بعضى زودپذیرتر؛ بعضى تربیت در آنها ماندگارتر باشد، بعضى کم دوام‌تر؛ امّا همه‌ى انسانها در معرض تغییر و تبدیلى هستند که با تربیت حاصل میشود؛ این در درجه‌ى اول به‌عهده‌ى چند عنصر اصلى است که یکى از …

ساخته شدن او با جمع سه بعد زندگی شخصی، سیاسی و معنوی

… دوّم که فاطمه‌ی زهرا (سلام ا‌لله‌ علیها) مظهر کامل براى این بُعد هم هست. و درعین‌حال رابطه‌ی خودتان با خدا را خوب کنید؛ با عبادت، با توجّه، با ذکر، با حضور، با معنویّت، با استمداد از خدا، با توکّل به خدا، با انجام نوافل و فرایض؛ [یعنى] جنبه‌ی معنوى و قلبى. این سه بُعد، انسان مسلمان را میسازد. اسلام این را از ما خواسته است؛ و اگر بپرسند چطور، ما الگوهایى داریم؛ از جمله فاطمه‌ی زهرا (سلام ا‌لله‌ علیها).

مراتب داشتن تربیت انسان مطلوب به تناسب استعدادها

خب؛ اگر چنانچه توقّع ما این است -که البتّه حالا اینها مراتب دارند، شدید و ضعیف دارند؛ نمیخواهیم بگوییم که آن مرتبه‌ی اعلیٰ در همه جا مورد نظر است؛ بالاخره انسانها مراتبی [دارند]، استعدادهای مختلف و شرایط مختلف دارند- اگر بخواهیم چنین انسانی از این کارخانه دربیاید، چه خصوصیّاتی باید در این کارخانه وجود داشته باشد؟ چه دانشهایی را تعلیم بدهیم؟ فکر کردن را چگونه به آنها تعلیم بدهیم؟ چگونه تخلّق به اخلاق اسلامی را به آنها تعلیم بدهیم؟ یعنی چگونگیِ کار؛ این مهم است. با چه شیوه‌ای، چه معارفی لازم است داده بشود؟ چون تعلیم و تربیت است، در تعلیم چه دانشهایی لازم است؟ در تربیت …