جایگاه او در نجف بهعنوان استاد اخلاق و قبلهٔ اهل معنا
… اهل معنا بود، امّا متعلّق به یک خانوادهى اشرافى بود؛ پدرش در تبریز ملکالتّجار بوده یا از خانوادهى ملکالتّجار بودند ــ با اینکه طلبه بود، به شیوهى اعیان و اشراف حرکت میکرد! نوکرى دنبال سرش بود و پوستین قیمتىاى رو دوشش مىانداخت و لباسهاى فاخرى میپوشید. بعد از آنکه توفیق شامل حال این جوان صالح و مؤمن شد و راهنمایى شد به درِ خانهى عارف معروفِ آن روزگار و استاد علم اخلاق و معرفت و توحید، مرحوم آخوند ملّاحسینقلى همدانى ــ که در زمان خودش در نجف مرجع و ملجأ و قبلهى اهل معنا و اهل دل بوده؛ حتّى بزرگان میرفتند در محضر ایشان مىنشستند و استفاده میکردند ــ روز اوّلى که مرحوم حاج میرزا جواد آقا میرود به درس آخوند ملّاحسینقلى همدانى، با آن هیئتِ یک طلبهى اعیان و اشراف و متعیَّن، وقتى وارد مجلس درس میخواهد بشود، آخوند ملّاحسینقلى همدانى از آنجا صدا میزند که همان جا بنشین، یعنى همان دمِ در، روى کفشها بنشین، و حاج میرزا جواد آقا همان جا مىنشیند. البتّه به او برمیخورد، احساس اهانت میکند، امّا خود این و تحمّل این تربیت الهى و ریاضت الهى او را پیش میبرد.
تربیت شاگرد با شکستن منیت او
… نوکرش ــ نوکر داشته ــ که بیرونِ در ایستاده بود، میگوید: این قلیان را چاق کن بیاور؛ او میرود قلیان را درست میکند و مىآورد میدهد به آمیرزا جواد آقا؛ ایشان وارد مجلس میکنند قلیان را. البتّه این هم کار مهمّى بوده، سنگین بوده، قلیان دست بگیرد بیاورد داخل مجلس. مرحوم آخوند ملّاحسینقلى میگوید که خواستم خودت درست کنى قلیان را، نه اینکه بدهى نوکرت درست کند. این شکستن آن «منِ» متعرّضِ فضولِ موجب شرک انسانى در وجود انسان است. آن منیّت را، خودبزرگبینى را، خودشگفتى را، براى خود ارزش و مقامى در مقابل حق قائل شدن را از بین میبرد. او را وارد جادّهاى میکند و به مدارج کمالى او را میرساند که مرحوم آمیرزا جواد آقاى ملکىتبریزى به آن مقامات رسید که امروز قبر آن بزرگوار، محلّ توجّه اهل باطن و اهل معنا است؛ در زمان حیات که [خودش] قبلهى اهل معنا بوده. قدم اوّل، شکستن منِ درونى هر انسانى است …