رفتن به محتوای اصلی

اخلاص

نام‌های دیگر: اخلاص مردم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

انجام کار فقط برای خدا و پیراستن نیت از انگیزه‌های دیگر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

لکن آن نکته‌اى که بنده امروز بر روى آن قدرى میخواهم تکیه بکنم، اخلاص امیرالمؤمنین است. این را ما باید جوهر و روح کارهاى خودمان قرار بدهیم؛ کمااینکه شاید در زندگى علىّ‌بن‌ابى‌طالب هم اخلاص، جوهر و روح کار امیرالمؤمنین بود؛ یعنى کار را فقط براى رضاى خدا و برطبق تکلیف الهى و اسلامى و بدون هیچ انگیزه‌ى شخصى و نفسانى و امثال اینها انجام دادن. این اصل قضیّه است در باب شخصیّت امیرالمؤمنین به گمان اینجانب. این اخلاص را امیرالمؤمنین از دوران کودکى و نوجوانى که اسلام را پذیرفت، نشان داد. [از وقتى] که اسلام را از پیغمبر قبول کرد، سختى‌هاى آن را به جان خرید، از آسایش محترمانه‌ى یک آقازاده‌ى قریشى صرف‌نظر کرد براى خدا، تا مبارزات آن بزرگوار در کنار پیغمبر در طول سیزده سال، و بعد [هم] خوابیدن آن بزرگوار در جاى پیغمبر در شبى که رسول اکرم از مکّه به ‌طرف مدینه هجرت کردند؛ که این خوابیدن امیرالمؤمنین در جاى پیغمبر از جمله‌ى کارهایى است که اگر کسى تدبّر بکند، بزرگ‌ترین فداکارى‌ای است که یک انسان میتواند از خود نشان بدهد در مقام گذشتن از جان خود؛ یعنى به طور قاطع تسلیم مرگ شدن. امیرالمؤمنین آن شب به پیغمبر عرض کرد که اگر من در جاى تو بخوابم، تو به سلامت خواهى جَست؟ فرمود: بله. عرض کرد: پس میخوابم. شبِ تاریک، دشمنِ مسلّح و خشمگین و عازم بر قتل پیغمبر ــ که در این بستر باید خوابیده باشد ــ و آماده پشت دیوارها؛ بدون کمترین تأمّل و تردیدى آن بزرگوار باید به قتل میرسید. لذاست که آن کسى که از دین ما خارج است و با رؤیت اسلامى و شیعى به امیرالمؤمنین نگاه نمیکند ــ آن نویسنده‌ى مسیحى ــ(۸) میگوید این کار امیرالمؤمنین فقط قابل مقایسه‌ى با کار سقراط است که به دست خود جام زهر را نوشید براى مصلحت جامعه؛ یعنى یک فداکارى قطعى. اخلاص، تنها چیزى بود که در اینجا حاکم بود. کسانى که در یک چنین مواردى به فکر خودشان باشند، در فکر این هستند که از موقعیّت استفاده کنند؛ او در همین لحظه در فکر نجات جان پیغمبر است.
یکی از ویژگیها که بسیار مهم است تا برای خود سازی به آن توجه کنیم و شاید جنبه‌ی تقدمی هم داشته باشد، «اخلاص» است. اخلاص عبارت است از کار را خالص انجام دادن و این‌که کاری را مغشوش انجام ندهیم. گاهی هست که کسی عبادت نمیکند و گاهی عبادت‌کند؛ اما مغشوش و ناخالص. این هم مثل آن است .خالص بودن عبادت و خالص بودن عمل، این است که برای خدا باشد. در بین مردم، متأسفانه خیلی رایج است که کارهای خوب خودشان را بر زبان بیاورند و بگویند. کانه توجه ندارند که نباید کار نیک را به زبان آورد و گفت که ما میخواهیم این کار را بکنیم یا ما این کارها را میکنیم. البته برخی جاها استثناست. در جاهایی، بعضی از کارها باید در علن انجام گیرد. در روایات در باب صدقه، آمده است که «صدقه‌ی سر» این ثواب را دارد و «صدقه‌ی علانیه» این ثواب را. یا مثلاً عبادات گروهی، جلوی چشم مردم انجام میگیرد و باید انجام گیرد؛ و این از شعائر الهی است. اما بسیاری از عبادات یا اغلب عبادات، آن روابطی که بین خود انسان و خداست - ذکر، توجه، دعا، نافله، شب زنده‌داری، سحرخیزی، احسان و کارهای نیک - باید بین خود انسان و خدا بماند. مبادا انسان به‌خاطر این‌که دیگران ببینند، کاری را انجام دهد! کاری که انسان به‌خاطر توجه دیگران به خودش انجام دهد، از نکردن آن کار بدتر است؛ زیرا نکردن کار، یعنی انسان کاری را انجام نمیدهد. کاری که انسان برای جلب توجه دیگران نسبت به خودش انجام داده، کانه انجام نداده است. البته بدتر بودنش هم از این جهت است که عمل شرکآلودی انجام داده واین عمل شرکآلود، فعل حرام است و دور کننده است. بنابراین همه‌مان در هرجا و در هر موقعیتی که هستیم، باید خیلی تلاش کنیم که کار را خالص انجام دهیم. اگر کار برای خدا انجام گیرد و نیت برای خدا خالص باشد، اشکالاتی که معمولاً در کارها مشاهده میشود، پیش نخواهد آمد.ما وقتی مصالح واقعی را فدای حرف این و آن میکنیم که بخواهیم کار را برای این و آن انجام دهیم. انسان وقتی کار را برای خدا میخواهد انجام دهد، فقط نگاه میکند ببیند تکلیفش چیست؟ نگاه نمیکند که یکی خوشش می‌آید، یکی بدش می‌آید؛ پیش چه کسی آبرو پیدا میکند و پیش دیگری از آبرو میافتد. امروز در جمهوری اسلامی، در همه‌ی شؤون، کار برای خدا ساری و جاری است. هرکس در این کشور و این نظام، هر کاری که انجام میدهد، میتواند آن را برای خدا انجام دهد و از آن اجر و ثواب و بهره‌ی معنوی را ببرد و پیش خدا خودش را روسفید کند.
من روایتی را در باب اخلاص یادداشت کرده‌ام که برایتان میخوانم. از پیغمبر اکرم صلوات‌اللَّه‌وسلامه‌علیه نقل شده است که فرمود: «ان لکل حق حقیقتاً.» هر چیزی دارای حقیقتی است و یک روح و یک معنا و یک حقیقت دارد. «و ما بلغ عبد حقیقة الاخلاص.» بنده به حقیقت اخلاص و به آن معنای حقیقی اخلاص نمیرسد «حتی لایحب ان یحمد علی شیء من عمل للَّه.» (این خیلی سخت است؛ این، مرتبه‌اش از آن مراتب بسیار بالاست) مگر این‌که دوست نداشته باشد که مردم او را برای هیچ یک از کارهایی که برای خدا انجام میدهد، ستایش کنند. مثلاً فردی است که کار را برای دیگران انجام نمیدهد: برای خاطر خدا نماز میخواند، ختم قرآن میگیرد، کار خیری انجام میدهد، احسان و کمک و صدقه‌ای میدهد و مجاهدتی برای خدا میکند. اما دوست میدارد که مردم بگویند: «ایشان چقدر آدم خوبی است.» کارش رابرای مردم نکرده است. کار را برای خدا انجام داده و تمام شده؛ اما از مدح مردم و از این‌که مردم از او تعریف کنند، خوشش می‌آید. میفرماید این، آن مرتبه‌ی عالی اخلاص نیست. مرتبه‌ی عالی اخلاص این است که این را هم دوست نداشته باشد. اصلاً کاری به کار مردم نداشته باشد! میخواهند بدانند، میخواهد ندانند. میخواهد خوششان بیاید، میخواهد خوششان نیاید. نگاه کند ببیند خدا از او چه خواسته است و دقیقاً آن را انجام دهد.

معنای اخلاص: انجام کار برای خدا و محض انجام وظیفه، نه انگیزه‌های نفسانی

… همه‌ى شما هست و مختصراً معنا خواهم کرد ــ شما هم داشته باشید، ما هم داشته باشیم، دست‌اندرکاران هم داشته باشند، تمام توطئه‌هاى دشمن، امروز هم نقش‌ بر آب خواهد شد. آن سلاحى که هیچ دشمن مادّى‌ای قادر به مقابله‌ى با آن نیست، سلاح ایمان مخلصانه و عمل مخلصانه است. اخلاص یعنى اینکه انسان کار را براى خدا و به عشق انجام ‌وظیفه بکند؛ کار را براى هواى نفْس، براى رسیدن به مال، به ثروت، به مقام، به نام نیک، قضاوت تاریخ، براى انگیزه‌هاى نفسانى، براى اشباع صفت پلید حسد، طمع، حرص، زیاده‌طلبى، افزودن‌طلبى نکند؛ کار را براى خدا و محض انجام وظیفه بکند؛ این معناى اخلاص است. این‌جور کارى پیش میرود، این‌جور کارى مثل شمشیر بُرنده هر مانعى را از سر راه برمیدارد. امام به این سلاح مجهّز بود؛ بارها گفت که من نسبت به نزدیک‌ترین نزدیکان خود هم اگر قدمى برخلاف حق بردارند، اغماض نمیکنم؛ همین‌جور هم بود؛ در مواقع حسّاس نشان داد که براى او …

معنای اخلاص: نبودن انگیزه‌ای جز رضای پروردگار در کار

عزیزان من! اخلاص خیلى چیز مهمّى است؛ اخلاص را فراموش نکنید؛ هر کارى میکنید با اخلاص باشد. اخلاص یعنى هیچ انگیزه‌ى دیگرى را وارد کار نکنید جز انگیزه‌ى الهى، رضاى پروردگار، انجام مأموریّت و مسئولیّت خدایى. معنای این، اخلاص است. این اخلاص برکت عجیبى دارد؛ اثر طبیعى دارد. یکى از آثارش همین است که ناگهان یک سیر طىّ‌ الارضی و السّمائى، براى ارواح مستعد به وجود مى‌آورد؛ در طول مدّت کوتاهى این جوان هجده‌ساله، بیست‌ساله سِیر میکند، یک حرفهایى میزند که انسان وقتى این …

صفا و اخلاص از برجسته‌ترین خصوصیات فرد بسیجی

من به شما عزیزانم عرض کنم که یکى از برجسته‌ترین خصوصیّاتى که ما براى فرد بسیجى قائل هستیم، عبارت است از صفا و خلوص؛ اخلاص. صفاى بسیجى، معنویّت بسیجى، ارتباط با خدا در بسیجى یک خصوصیّت عمده است. من از این اجتماع بزرگ شما استفاده میکنم و به همه‌ى شما، به همه‌ى کسانى که صداى مرا می‌شنوند یا بعداً خواهند شنید، عرض میکنم: عزیزان من! رابطه‌ى خودتان را با خدا هر چه میتوانید مستحکم‌تر کنید، بخصوص در این ماه‌هاى مبارک؛ ماه رجب، ماه شعبان. در این ماه‌هایى که …

اخلاص امام خمینی رمز کارهای عظیم او

من یک مثالى براى شما بزنم از امام بزرگوار راحلمان که معلّم بسیجیان، امام بسیجیان و محبوب بسیجیان کشور بود، بلکه محبوب همه‌ى انسانهاى پاک‌نهادى بود که در هر نقطه‌ى دنیا دلشان به یاد یک معنویّتى و حقیقتى میتپید. عزیزان من! امام آن کارى که کرد ــ که عظیم‌ترین کارى بود که ما در زمان معاصر و نزدیک به خودمان سراغ داریم ــ به برکت اخلاص کرد. اگر اخلاص نبود، شخصیّت عظیم و جوهر مستحکم امام هم کافى نبود براى اینکه این کارها را پیش ببرد؛ [یعنی] یک حکومت فاسد ریشه‌دارى را که همه‌ى قدرتهاى استکبار هم از او حمایت میکردند، از این سرزمین از بیخ و بن برکنَد و مردم را از شرّ آن حکومت راحت کند؛ یک حکومت الهى به وجود بیاورد؛ آن‌همه فساد را در جامعه با همین حرکت از بین ببرد؛ نفوذ دشمنان را، تسلّط …

فکر، اخلاص و علاقه به مخاطب، منشأ لازم تبلیغ

… روى هواى نفْس شد، بر اساس انگیزه‌هاى ناسالم شد، از روى بى‌اعتنائى به اصل کار شد، آن منشأ را نداشت، تأثیر او هم تأثیر آن چشمه‌ى فیّاضى نخواهد بود که از یک منشأ غزیر[9] و پُربارِ حقیقى سرچشمه میگیرد و میریزد؛ منقطع خواهد شد و ناسالم خواهد شد و آلوده خواهد شد. منشأ باید، هم فکر و اندیشه و مطالعه و تأمّل و تدبّر باشد و هم اخلاص، نُصح[10] و علاقه‌ى به مخاطبی که برای او تبلیغ میکنیم.

روانه شدن نعمت الهی به دل‌های بااخلاص

… معرفتى از لحاظ علوم دینى ندارد ــ آنچه را یک چنین انسانى بعد از مثلاً چهل سال مجاهدت، پنجاه سال مجاهدت، در سن هفتادسالگى، هشتادسالگى احساس میکند، درک میکند، مشاهده میکند، یک جوان در مدّت چند ماه به برکت فداکارى مخلصانه به دست مى‌آورد. [این] چیز عجیبى است؛ چطور نعمت الهى بى‌دریغ به ‌سَمت دلهاى بااخلاص روانه میشود!