رفتن به محتوای اصلی

اخلاص

نام‌های دیگر: اخلاص مردم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

انجام کار فقط برای خدا و پیراستن نیت از انگیزه‌های دیگر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۴همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

لکن آن نکته‌اى که بنده امروز بر روى آن قدرى میخواهم تکیه بکنم، اخلاص امیرالمؤمنین است. این را ما باید جوهر و روح کارهاى خودمان قرار بدهیم؛ کمااینکه شاید در زندگى علىّ‌بن‌ابى‌طالب هم اخلاص، جوهر و روح کار امیرالمؤمنین بود؛ یعنى کار را فقط براى رضاى خدا و برطبق تکلیف الهى و اسلامى و بدون هیچ انگیزه‌ى شخصى و نفسانى و امثال اینها انجام دادن. این اصل قضیّه است در باب شخصیّت امیرالمؤمنین به گمان اینجانب. این اخلاص را امیرالمؤمنین از دوران کودکى و نوجوانى که اسلام را پذیرفت، نشان داد. [از وقتى] که اسلام را از پیغمبر قبول کرد، سختى‌هاى آن را به جان خرید، از آسایش محترمانه‌ى یک آقازاده‌ى قریشى صرف‌نظر کرد براى خدا، تا مبارزات آن بزرگوار در کنار پیغمبر در طول سیزده سال، و بعد [هم] خوابیدن آن بزرگوار در جاى پیغمبر در شبى که رسول اکرم از مکّه به ‌طرف مدینه هجرت کردند؛ که این خوابیدن امیرالمؤمنین در جاى پیغمبر از جمله‌ى کارهایى است که اگر کسى تدبّر بکند، بزرگ‌ترین فداکارى‌ای است که یک انسان میتواند از خود نشان بدهد در مقام گذشتن از جان خود؛ یعنى به طور قاطع تسلیم مرگ شدن. امیرالمؤمنین آن شب به پیغمبر عرض کرد که اگر من در جاى تو بخوابم، تو به سلامت خواهى جَست؟ فرمود: بله. عرض کرد: پس میخوابم. شبِ تاریک، دشمنِ مسلّح و خشمگین و عازم بر قتل پیغمبر ــ که در این بستر باید خوابیده باشد ــ و آماده پشت دیوارها؛ بدون کمترین تأمّل و تردیدى آن بزرگوار باید به قتل میرسید. لذاست که آن کسى که از دین ما خارج است و با رؤیت اسلامى و شیعى به امیرالمؤمنین نگاه نمیکند ــ آن نویسنده‌ى مسیحى ــ(۸) میگوید این کار امیرالمؤمنین فقط قابل مقایسه‌ى با کار سقراط است که به دست خود جام زهر را نوشید براى مصلحت جامعه؛ یعنى یک فداکارى قطعى. اخلاص، تنها چیزى بود که در اینجا حاکم بود. کسانى که در یک چنین مواردى به فکر خودشان باشند، در فکر این هستند که از موقعیّت استفاده کنند؛ او در همین لحظه در فکر نجات جان پیغمبر است.
یکی از ویژگیها که بسیار مهم است تا برای خود سازی به آن توجه کنیم و شاید جنبه‌ی تقدمی هم داشته باشد، «اخلاص» است. اخلاص عبارت است از کار را خالص انجام دادن و این‌که کاری را مغشوش انجام ندهیم. گاهی هست که کسی عبادت نمیکند و گاهی عبادت‌کند؛ اما مغشوش و ناخالص. این هم مثل آن است .خالص بودن عبادت و خالص بودن عمل، این است که برای خدا باشد. در بین مردم، متأسفانه خیلی رایج است که کارهای خوب خودشان را بر زبان بیاورند و بگویند. کانه توجه ندارند که نباید کار نیک را به زبان آورد و گفت که ما میخواهیم این کار را بکنیم یا ما این کارها را میکنیم. البته برخی جاها استثناست. در جاهایی، بعضی از کارها باید در علن انجام گیرد. در روایات در باب صدقه، آمده است که «صدقه‌ی سر» این ثواب را دارد و «صدقه‌ی علانیه» این ثواب را. یا مثلاً عبادات گروهی، جلوی چشم مردم انجام میگیرد و باید انجام گیرد؛ و این از شعائر الهی است. اما بسیاری از عبادات یا اغلب عبادات، آن روابطی که بین خود انسان و خداست - ذکر، توجه، دعا، نافله، شب زنده‌داری، سحرخیزی، احسان و کارهای نیک - باید بین خود انسان و خدا بماند. مبادا انسان به‌خاطر این‌که دیگران ببینند، کاری را انجام دهد! کاری که انسان به‌خاطر توجه دیگران به خودش انجام دهد، از نکردن آن کار بدتر است؛ زیرا نکردن کار، یعنی انسان کاری را انجام نمیدهد. کاری که انسان برای جلب توجه دیگران نسبت به خودش انجام داده، کانه انجام نداده است. البته بدتر بودنش هم از این جهت است که عمل شرکآلودی انجام داده واین عمل شرکآلود، فعل حرام است و دور کننده است. بنابراین همه‌مان در هرجا و در هر موقعیتی که هستیم، باید خیلی تلاش کنیم که کار را خالص انجام دهیم. اگر کار برای خدا انجام گیرد و نیت برای خدا خالص باشد، اشکالاتی که معمولاً در کارها مشاهده میشود، پیش نخواهد آمد.ما وقتی مصالح واقعی را فدای حرف این و آن میکنیم که بخواهیم کار را برای این و آن انجام دهیم. انسان وقتی کار را برای خدا میخواهد انجام دهد، فقط نگاه میکند ببیند تکلیفش چیست؟ نگاه نمیکند که یکی خوشش می‌آید، یکی بدش می‌آید؛ پیش چه کسی آبرو پیدا میکند و پیش دیگری از آبرو میافتد. امروز در جمهوری اسلامی، در همه‌ی شؤون، کار برای خدا ساری و جاری است. هرکس در این کشور و این نظام، هر کاری که انجام میدهد، میتواند آن را برای خدا انجام دهد و از آن اجر و ثواب و بهره‌ی معنوی را ببرد و پیش خدا خودش را روسفید کند.
من روایتی را در باب اخلاص یادداشت کرده‌ام که برایتان میخوانم. از پیغمبر اکرم صلوات‌اللَّه‌وسلامه‌علیه نقل شده است که فرمود: «ان لکل حق حقیقتاً.» هر چیزی دارای حقیقتی است و یک روح و یک معنا و یک حقیقت دارد. «و ما بلغ عبد حقیقة الاخلاص.» بنده به حقیقت اخلاص و به آن معنای حقیقی اخلاص نمیرسد «حتی لایحب ان یحمد علی شیء من عمل للَّه.» (این خیلی سخت است؛ این، مرتبه‌اش از آن مراتب بسیار بالاست) مگر این‌که دوست نداشته باشد که مردم او را برای هیچ یک از کارهایی که برای خدا انجام میدهد، ستایش کنند. مثلاً فردی است که کار را برای دیگران انجام نمیدهد: برای خاطر خدا نماز میخواند، ختم قرآن میگیرد، کار خیری انجام میدهد، احسان و کمک و صدقه‌ای میدهد و مجاهدتی برای خدا میکند. اما دوست میدارد که مردم بگویند: «ایشان چقدر آدم خوبی است.» کارش رابرای مردم نکرده است. کار را برای خدا انجام داده و تمام شده؛ اما از مدح مردم و از این‌که مردم از او تعریف کنند، خوشش می‌آید. میفرماید این، آن مرتبه‌ی عالی اخلاص نیست. مرتبه‌ی عالی اخلاص این است که این را هم دوست نداشته باشد. اصلاً کاری به کار مردم نداشته باشد! میخواهند بدانند، میخواهد ندانند. میخواهد خوششان بیاید، میخواهد خوششان نیاید. نگاه کند ببیند خدا از او چه خواسته است و دقیقاً آن را انجام دهد.

رأی دادن، انتخاب شدن و معرفی نامزد به قصد قربت و برای خدا

… است. من خواهش میکنم برادران و خواهرانی که - بینهم و بین اللَّه - میبینند این کار از عهده آنها برنمی‌آید، پیشقدم نشوند. البته این حرف ما موجب نشود که بعضی وسوسه‌شان بگیرد و احتیاطاً کنار بروند؛ نخیر. کسانی که احساس میکنند میتوانند، وظیفه شرعی است که بیایند. همه چیز در این نظام الهی باید از راه تقرّب به پروردگار و قصد قربت حل شود. رأی هم که میدهید، انتخاب هم که میکنید، برای خدا باشد. انتخاب هم که میشوید، باز مسأله، عمل به تکلیف خدایی است. بنده هم که این‌جا حرف میزنم، باید به‌عنوان تکلیف خدایی حرف بزنم. آن کسانی هم که به مردم، نامزد انتخاباتی معرفی میکنند، آنها هم باید برای رضای الهی و مصالح این کشور این اقدام را انجام دهند. البته بحمداللَّه گروههای مختلف در این کشور همه به این انتخابات اظهار …

گشوده شدن میدان کار برای مبلغ اهل اخلاص و تقرب به خدا

در عین حال، جوهر کار در میان ما روحانیت شیعه، یک جوهر ویژه است. احساس تکلیف الهی، بیشتر موجب میشود که کسی اقدام به تبلیغ کند. نه این که انگیزه‌های مادّی وجود ندارد، یا مثلاً وظیفه الهی با بعضی انگیزه‌های مادّی برای مبلّغ منافات دارد؛ این طور نیست. نفس این که یک نفر روحانی با اختیار خود به امر تبلیغ اقدام میکند و اگر اهل اخلاص و تقرّب به خدا و توجّه به منافع معنوی تبلیغ باشد، جلو او میدان کار باز میشود، مهم است. این فرصت قابل توجّهی است که در اختیار ماست.

نورانیت حاصل از قصد خالص جوان در درس و کار

… کشور خودمان کم است. قدر این طهارت را بدانید و آن را حفظ کنید؛ در این صورت نورانیّت آن را خواهید دید. هر جوانی که از گناه پرهیز داشته باشد و در رفتار معمولی خود، خدا را فراموش نکند و جهت خدایی را تا آن‌جایی که ممکن است، لحاظ کند، نورانیّت آن را خواهد دید. اگر جوانی در درس خواندن و کارهای گوناگون، با خلوص قصد کند که برای کمال خود، خدمت به جامعه و اسلام و برای کمک به آینده این کشور، بکوشد، نتایج و نورانیّت آن را در قلب خود میبیند. این امر آثار زیادی برای او در پی خواهد داشت. یکی از آثار، چیزی است که امروز به آن بسیار احتیاج داریم و این مطلب اصلی امروز من است. آن اثر، حفظ روحیه ایستادگی در مقابل دشمن و مبارزه با اوست. عزیزان من! این موضوع بسیار مهم است. عدّه‌ای خیال کردند در دنیایی که …

بی‌خستگی کاری که برای خدا باشد

… آمده بودم، خدمت ایشان رسیدم و صحبتهای گله‌آمیزی را درباره موضوعی مطرح کردم. ایشان به من گفتند که افراد مورد نظرشان را برای تشکیل جلسه خبر کنم. جلسه، وسط روز و بدون سابقه تشکیل شد و پیرمرد جوان دل و پر نشاط و نیرومند، جلسه را بدون اظهار خستگی اداره فرمود. کار که برای خدا باشد، خستگی ندارد و زمان بردار نیست. یک وقت یکی از روسیاهیانی که به غلط وارد صفوف اهل ایمان شده بود، چیزی گفت که امام در پاسخ او فرمودند: «اگر شما نمیخواهید انجام دهید، کنار بروید؛ من خودم کارها را انجام میدهم و بارها را بر دوش میگیرم!» باور نمیکردند امام این گونه جوانانه وارد میدان شوند. قدرت …

معامله با خدا و واگذاشتن نتیجه به او در امر نمایندگی

… خاطر است که نماینده، نماینده است. خوب؛ این هم البته در دنباله این قضیه است که تا آخرین روز نمایندگی، شما نماینده هستید. سال آخرِ نمایندگی، با سال اوّل هیچ فرقی ندارد. حالا ما وارد سال آخر میشویم. جلسات سال آخر هم باید از همه جهت، مثل جلسات سال اوّل باشد. انسان باید با خدا معامله کند و خدای متعال هم آنچه را که مصلحت است تأمین میکند. حالا اگر خیلی هم دلمان بخواهد نماینده شویم، بالاخره باز هم سر و کار با خداست و او بهتر از دیگران میتواند این کار را صورت دهد و به انجام رساند.