رفتن به محتوای اصلی

اختلاف

نام‌های دیگر: اختلاف علما، اختلافات داخلی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دودستگی میان مردم، گروه‌ها و مسئولان، پیامدهای آن و حدود روا بودنش.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مسأله دومی که مربوط به مسائل داخلی است - که آن را هم مختصراً عرض کنم - مسأله وحدت است. عزیزان من! یک ملت هرچه قدرتمند باشد، هرچه ثروتمند باشد، اگر اختلافات در بین آحادش ریشه گرفت و آتش اختلافات مشتعل شد، بدبخت و بیچاره خواهد شد. اختلافات که گفته میشود، مقصود اختلاف سلیقه نیست. اختلاف سلیقه هست. اگر اختلاف خط، اختلاف جهت، اختلاف مذاق باشد، اشکالی ندارد. اختلافات، یعنی درگیریهای سیاسیای که فضا را متشنّج میکند. این که من گاهی از بعضی از روزنامه‌ها گله میکنم، به این خاطر است. فوراً بعضیها فریادشان بلند نشود که «آزادی» محدود شد؛ نه. برای شعار آزادی ما بارها جان خودمان را در معرض مرگ قرار داده‌ایم! کسانی که اهل دینند، بیشتر از همه از آزادی دفاع میکنند. بنابراین، بحث «آزادی» نیست؛ بحث این است که از این آزادی که وجود دارد و از اوّل انقلاب هم وجود داشته است، کسانی برای متشنّج کردن فضا استفاده نکنند. انسان وقتی بعضی از روزنامه‌ها را نگاه میکند، میبیند کأنّه این عنوانهای درشت را طوری انتخاب کرده‌اند، برای این که یک گروه را به جان یک گروه دیگر بیندازند! این نقشِ همان بوقهای تبلیغاتی است؛ این بد است. روزنامه‌ها باید کاری کنند که دلها را به هم نزدیک نمایند؛ جناحها را به هم نزدیک نمایند. اگر جناحهای سیاسی و گروههای سیاسی واقعاً معتقد به یک مبنا و اصلی هستند، باید سعی کنند که هرچه ممکن است، در عمل، خودشان را به گروههای رقیبشان نزدیک کنند، با هم مهربانی کنند، قضایای گوناگون را با هم حل کنند؛ نه این که اختلافات را همین‌طور دائم موج بدهند، اوج بدهند، بزرگنمایی کنند، بنویسند و بگویند. این فضا را متشنّج خواهد کرد.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

غفلت از مسائل مهم و جدایی از ملت، زیان مناقشات گروهی صاحبان تریبون

… و عملى که ناقض وحدت است، پذیرفته نیست. ملّت ما بحمدالله‌ در تمام دوران پس از انقلاب و در تمام حوادث مهم، وحدت کلمه‌ى خود را پشت سر امام عظیم‌الشّأن راحل، با استحکام حفظ کرد و تعارضهاى گروهى و جناحى را به چیزى نگرفت و امروز هم بحمدالله‌ به همین ‌گونه است؛ لیکن صاحبان بیان و قلم و تریبون باید توجّه کنند که تعارضها و مناقشات گروهى، نخستین ضررش آن است که آنان را از توجّه به مسائل مهمّ جهان و منطقه غافل ساخته و قهراً وظایف آنان در قبال ملّت را از یادشان خواهد برد و ضرر بزرگ‌تر آنکه راه این‌ گونه افراد را از ملّت جدا خواهد ساخت.

عادی بودن مجادلهٔ برادرانه در مسائل سیاسی و اقتصادی برای یافتن حق

دو برادر در جمهورى اسلامى، سر یک قضیّه‌اى با هم مجادله‌ى لفظى میکنند که خیلى چیز عادى‌ای است و نبودن آن عجیب است؛ اگر نباشد، مایه‌ى بهت است و مایه‌ى سوء ظن است که چرا نیست؛ و ناشى از خمودگى و مانند اینها خواهد بود. سر قضیّه‌ى خبرگان، سر قضیّه‌ى امور سیاسى، سر قضیّه‌ى امور اقتصادى، برادران مى‌ایستند در مجلس، در جاى دیگر، یکى این را میگوید، یکى آن را میگوید، اختلاف نظر است، مجادله است براى پیدا کردن حق، گفتگو است براى روشن شدن راه، هر کدام نظر خودشان را بیان میکنند، هیچ چیزى هم نیست، برادر هم هستند، هر کسى هم میخواهد امتحان کند، امتحان کند. اندک‌تعرّضى به نظام جمهورى اسلامى بشود، همین برادرانى که سر یک قضیّه‌اى با هم مجادله میکنند، دست در دست هم، مشتها گره‌کرده، به استقبال خطر خواهند رفت تا از اسلام و نظام اسلامى دفاع کنند؛ [امّا] ببینید، رادیوها از همین مجادله و مناقشه‌ى برادرانه جنجالى درست …

تخریب مسئولان و جبهه‌بندی، زیر سؤال بردن انقلاب و ضربه به وحدت

… مبادا کسانی یا زبانهایی، بدون قصد و غرض سویی، فقط به علت اشتباه و به خاطر این‌که مصلحت را نمیفهمند و نمیدانند که چه بگویند، چیزهایی بگویند که مردم را دلسرد بکنند. متأسفانه گاهی در گوشه و کنار دیده میشود که بعضیها مصلحت خود و مصلحت انقلاب و ملت را نمیفهمند. میخواهند با زید بدی کنند، با نظام بدی میکنند. میخواهند مسؤولی را زیر سؤال ببرند، انقلاب را زیر سؤال میبرند. نمیفهمند که این کار، زیر سؤال بردن انقلاب است. میخواهند یک جبهه‌بندی درست کنند، ولی نمیفهمند که این جبهه‌بندی، به وحدت ضربه خواهد زد.

پرهیز رؤسای دانشگاه‌ها از دامن زدن به خط‌بازی و دعواهای جناحی

… چپ، و مانند اینها دائم دارند تو سر و کلّه‌ى هم میزنند! خب این بلاهت است، این چه کارى است؟ اگر راست میگویند، بنشینند با همدیگر تفاهم بکنند و آن کار اصلى را انجام بدهند. حالا اینکه مال محیط‌هاى دانشجویى است و دانشجوها باید متوجّه باشند چه ‌کار دارند میکنند. شما که رؤسا هستید، شما که مسئولین هستید، مواظب باشید در این دعواى مضر، نبادا یک ‌ذرّه کمک کنید به اشتعال، یعنى یک تراشه‌ى چوب هم که بریزید، مقصّرید؛ (نبادا) یک طرف را تقویت کنید، یک طرف را کمک کنید، یک طرف را تضعیف بکنید؛ این مسائل را کنار بگذارید. هر کسى را که معتقد به دین‌ است (از او استفاده کنید). حالا البتّه اعتقاد به دین درجاتى دارد؛ گیرم حالا (کسی) آن اعتقاد روشنِ سالم و آن تفکّر انقلابى زیبا را که آدم حتّى از تصوّرش حظ میکند، ندارد، یک درجه پایین‌تر است؛ خب باشد، بهتر از آن (کسى) است که هیچ ‌چیزش …

ایجاد اختلاف میان مسئولان، دولت و ملت، تنها امید دشمن

… با مقاومتشان، با پشتکارشان، با یگانگى و صمیمیّتشان با دولت و همکارى‌شان با دولت و مسئولان اجرائى کشور، خواهند توانست این مشکلات را حل کنند؛ همچنان ‌که خیلى از آنها را حل کردند؛ پس میدانند که از این راه هم این انقلاب و این نظام جمهورى را نمیتوانند صدمه بزنند. امیدشان به دو سه نقطه‌ى داخلى است؛ و از همه مهم‌تر ایجاد اختلاف، ایجاد شکاف بین مسئولین، بین دولت و ملّت، بین آحاد مردم، بین دستگاه‌هاى مختلف، بین شخصیّت‌هاى مختلف؛ این تنها امید اینها است. اگر توانستند اختلاف ایجاد کنند، اختلاف ایجاد کنند و اگر هم نتوانستند، وانمود کنند که اختلاف هست. تقریباً تمام دستگاه‌هاى تبلیغى دنیا ــ آنهایى که نسبت به مسائل ایران اهتمام دارند ــ امروز همّتشان را متمرکز کرده‌اند بر اینکه ثابت کنند در دستگاه‌هاى اصلى نظام جمهورى اسلامى اختلاف عمیق هست؛ براى اینکه هم چهره‌ى این نظام را در دنیا مغشوش جلوه بدهند، بگویند …

اختلاف سلیقه و خط نباید به شکاف میان مردم بینجامد

… کسانى که پشت تریبون‌ها قرار میگیرند ــ چه تریبون‌هاى عمومى، مثل مجلس شوراى اسلامى و رادیو و تلویزیون و چه تریبون‌هاى محدودتر، سخنرانى‌ها در مساجد، در حسینیّه‌ها و هر جا با مردم روبه‌رو هستند ــ باید زبانشان و عملشان هر دو در خدمت وحدت و یکپارچگى باشد. هیچ ‌کس به‌ هیچ عنوانى نباید حرکتى بکند که مردم را یا عدّه‌اى از مردم را در مقابله‌ى با یکدیگر برانگیخته کند؛ هیچ بهانه‌اى نباید پذیرفته باشد. اختلاف سلیقه، اختلاف خط، اختلاف مذاق، نباید موجب اختلاف و شکاف میان مردم بشود. این وحدت و یکپارچگى را که شما مردم در جنگ نشان دادید، در اوّل انقلاب نشان دادید، در حمایت از امام نشان دادید، در رحلت امام نشان دادید و در تمام قضایا در طول این یازده سال نشان دادید، قوى‌ترین حربه‌ى شما و مایه‌ى مأیوس کردن دشمنان شما است.

روا بودن اختلاف سلیقه در غیر اصول مشترک مانند اختلافات طلبگی

… همه یک حرکت داشته باشند. [اینکه] حالا میشود دانه‌دانه برچید و گفت آقا مال فلان جریان است، آقا مال فلان جریان است، به نظر بنده درست نیست؛ اصلاً مافوق جریانها یک اصولى هست که باید مورد نظر باشد و رعایت بشود؛ در بقیّه هم اختلاف نظر هر چه باشد اشکال ندارد. اصل انقلاب و اصل اسلام و حمایت از دولت و جهت‌گیرى‌هاى اصولى، بایستى مشترک باشد و همه بایستى روى این نظر بدهند؛ در بقیّه‌ى امور هم هر کسى یک سلیقه‌اى دارد، هر کس نظرى دارد، نظر خودش را داشته باشد، موجب اختلاف نباید بشود. همان‌طور که امام مکرّر میفرمودند مثل اختلافات طلبگى؛[19] که خب، دو نفر طلبه، دو نفر هم‌مباحثه سرِ یک مسئله‌اى جنجال دارند، بحث دارند ــ دو نفر رفیق از دوران طلبگى تا دوران اجتهادشان سرِ یک مسئله‌اى بحث داشتند؛ این یک عقیده‌اى پیدا کرده، آن یک عقیده پیدا کرده؛ …

تفاوت اختلاف نظر طبیعی در جامعهٔ آزاد با جناح‌بندی معارض که در جامعهٔ اسلامی نیست

البتّه در یک جامعه‌ى زنده که مردم آزادند، همه حقّ اظهار نظر دارند، مردم نزدیکند به مسئولین، بالاترین رده‌ى مسئولین کشور با معمولى‌ترین انسانها، امکان ارتباط و برخورد معمولى و روزمرّه دارند، طبیعى و قهرى است نظرات مختلف سیاسى و اقتصادى وجود دارد؛ امّا نظرات مختلف، یک حرف است، آنچه شما میخواهید، آنچه شما آرزو میکنید، آنچه شما تبلیغ میکنید ــ یعنى جناح‌بندى‌هاى مزاحم و معارض یکدیگر ــ یک حرف دیگر است. این دوّمى بحمدالله‌ نیست و نخواهد بود و جامعه‌ى اسلامى نمیتواند در میان خود و در میان کسانى که مؤمنند و معتقدند به این اهداف، دو جناح داشته باشد که اینها بخواهند ریشه‌ى هم را بزنند و زیر پاى هم را خالى کنند؛ امکان ندارد؛ مگر کسى به این راه معتقد نباشد.

رفع اختلاف با محبت و جلب قلوب و تنازل متقابل، نه با تهدید

… اسلامی دارا هستند. نباید هیچ ‌‌کدام از مسئولان نظام اجازه بدهیم که در یکپارچگی ملّت، دستهایی یا از روی عناد و غرض و یا از روی جهالت، تفرقه ایجاد کنند و مردم را به دسته‌‌جات تقسیم بکنند، اهواء مردم را با یکدیگر متقابل و متضاد بکنند. این راه‌‌هایی دارد؛ همیشه این مقصود با تشر زدن و دعوا کردن و تهدید کردن حاصل نمیشود؛ بیشتر با محبّت کردن، جلب قلوب و جذب باید این مقصود را عملی کرد. وقتی نگرشهای متفاوتی وجود دارد، اگر ما وحدت را به ‌‌عنوان یک اصل، جزو عالی‌‌ترین اصول خودمان دانستیم و از ضرورتهای بالا دانستیم، طبیعی است که یک مقداری باید هر طرفی تنازل بکند؛ بدون تنازل امکان ندارد که این مقصود حاصل بشود. هیچ‌‌ کس نباید توقّع داشته باشد که اگر کسی طرف مقابل او است، بکلّی از فکر و عقیده و سلیقه و خواست و اگر خدای‌‌ نکرده هوائی هست، از هوای خود صرف‌‌ نظر بکند و دربست تسلیم بشود؛ این نشدنی است. اگر ما بخواهیم التیام[3] ایجاد کنیم، جمع ایجاد کنیم، از تفرّق و …

نقد معارضه‌های بی‌خودی سیاسی که غالباً ناشی از بیکاری است

و عنصر دیگرى که وجود داشت عبارت بود از وحدت کلمه‌ى مردم. آن روز در جبهه‌ى آبادان هیچ‌ کس از هیچ‌ کس نمیپرسید شما طرف‌دار چه کسى هستید، مخالف چه کسى هستید، کدام خطّید، کدام ربطید؛ الحمدلله‌ آن روز و در آن دوران خط و ربط هم نبود. این معارضه‌هاى بى‌خودىِ سیاسى که گاهى از گوشه‌ و کنار مشاهده میشود و غالباً ناشى از بیکارى است، آن روز نبود. آن کسانى که موجب انشعاب مردم بودند، بیرون رفته بودند، و دیگر بین مردم نبودند؛ ملّت بود و رزمندگان و رهبر عظیم‌الشّأن و امام بزرگوارمان در رأس و پیشرو؛ و نیروهاى نظامى با کمال علاقه کار را تمام کردند. حالا هم مسئله همین است؛ در تمام مشکلات همان عامل توکّل به …

بی‌لزومی طرح مسائل اصطکاک‌آفرین تازه در کشور

… شما. على‌اىّ‌حال نگذاریم که با این حرفها [اختلاف ایجاد شود] و [بگویند آقا!] طرف‌داران دکتر شریعتی مخالفت کردند. [آیا] امروز این یک مسئله است در دنیا؟ حالا واقعاً در کشور ما الان جاى این است که بحث بشود چه کسى با شریعتى موافق است، چه کسى با شریعتى مخالف است؟ همه‌ى بحثها، همه‌ى دودستگى‌ها و اختلافات دیگر حل شده، تمام شده، حالا نوبت این رسیده؟ یک چیز جدید، یک چیز بسیار آماده‌ساز ذهنها براى برخورد و اصطکاک؟ چه لزومى دارد این مسائل مطرح بشود؟ على‌اىّ‌حال من آن خبر را خیلى نمیتوانم باور کنم؛ کلّ قضایا هم این‌‌جورى [است].

تفاوت نوع اختلاف و رقابت در ایران با دیگر کشورها

این جنگ قدرتى هم که شما در تلکس‌ها و خبرگزارى‌ها مى‌بینید که مدام آمریکا، بى‌بى‌سى و غیره میگویند در ایران جنگ قدرت است، جنگ قدرت است، این بى‌عقل‌ها آن [چیزها] را دیدند در دنیا و دارند نسخه‌اش را اینجا جستجو میکنند! [نمیدانند] اصلاً رابطه اینجا چه‌ جورى است؛ خب بله، اینجا هم بعضى‌ها با هم مخالفند، در ایران هم یک عدّه‌اى با هم خوبند، بعضى بدند، بعضى خیلى بدند؛ امّا نوع خوب ‌بودن‌ها، بد بودن‌ها، دشمنى‌ کردن‌ها، رقابت ‌کردن‌ها اصلاً آن نوع نیست؛ اینجا یک چیز دیگر است، آنجاها یک چیز دیگر است؛ اینها با هم قابل مقایسه نیست؛ تحلیلگران نمیفهمند این را. در ایران آنچه اتّفاق افتاد اینها نبود؛ در ایران حقیقتاً متن مردم، انقلاب را به دوش کشیدند و آن را به پیروزى رساندند. نسخه این است و همین نسخه الان دارد در دنیا عمل میشود.

تفاوت مذاق فقهی و کلامی به معنای دعوا نیست

… ملّت‌گرایى‌ها، عرب و عجم و ترک و فارس و بقیّه‌ى این قومیّتها و ملّیّتها ــ که از لحاظ مذهبى، شیعه و سنّى و فِرَق گوناگون اهل تسنّن و فِرَق گوناگون شیعه باید این اختلافات را کنار بگذاریم، با هماهنگى و با تکیه‌ى بر نقاط مشترک؛ [البتّه] نقاط مختلفٌ‌فیه هم باشد؛ هر اختلافى و دوگانگى‌اى که به معناى دعوا نیست؛ خب، یکى از یک فقه تبعیّت میکند، یکى از فقه دیگر؛ یکى از یک مذاق کلامى تبعیّت میکند، یکى از یک مذاق دیگر؛ امروز که دیگر روزى نیست که مثل جنگهاى اشاعره و معتزله در دوران خلافت بنى‌عبّاس یا بقیّه‌ى جنگهاى فرقه‌اى و مسلکى در اسلام یا شیعه و سنّى، مذاقهاى کلامى گوناگون باز به جان هم بیفتند؛ باید با هم یکى باشند ــ و چه در محدوده‌هاى کوچک‌تر، در داخل کشور، در داخل …