رفتن به محتوای اصلی

اختلاف

نام‌های دیگر: اختلاف علما، اختلافات داخلی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دودستگی میان مردم، گروه‌ها و مسئولان، پیامدهای آن و حدود روا بودنش.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مسأله دومی که مربوط به مسائل داخلی است - که آن را هم مختصراً عرض کنم - مسأله وحدت است. عزیزان من! یک ملت هرچه قدرتمند باشد، هرچه ثروتمند باشد، اگر اختلافات در بین آحادش ریشه گرفت و آتش اختلافات مشتعل شد، بدبخت و بیچاره خواهد شد. اختلافات که گفته میشود، مقصود اختلاف سلیقه نیست. اختلاف سلیقه هست. اگر اختلاف خط، اختلاف جهت، اختلاف مذاق باشد، اشکالی ندارد. اختلافات، یعنی درگیریهای سیاسیای که فضا را متشنّج میکند. این که من گاهی از بعضی از روزنامه‌ها گله میکنم، به این خاطر است. فوراً بعضیها فریادشان بلند نشود که «آزادی» محدود شد؛ نه. برای شعار آزادی ما بارها جان خودمان را در معرض مرگ قرار داده‌ایم! کسانی که اهل دینند، بیشتر از همه از آزادی دفاع میکنند. بنابراین، بحث «آزادی» نیست؛ بحث این است که از این آزادی که وجود دارد و از اوّل انقلاب هم وجود داشته است، کسانی برای متشنّج کردن فضا استفاده نکنند. انسان وقتی بعضی از روزنامه‌ها را نگاه میکند، میبیند کأنّه این عنوانهای درشت را طوری انتخاب کرده‌اند، برای این که یک گروه را به جان یک گروه دیگر بیندازند! این نقشِ همان بوقهای تبلیغاتی است؛ این بد است. روزنامه‌ها باید کاری کنند که دلها را به هم نزدیک نمایند؛ جناحها را به هم نزدیک نمایند. اگر جناحهای سیاسی و گروههای سیاسی واقعاً معتقد به یک مبنا و اصلی هستند، باید سعی کنند که هرچه ممکن است، در عمل، خودشان را به گروههای رقیبشان نزدیک کنند، با هم مهربانی کنند، قضایای گوناگون را با هم حل کنند؛ نه این که اختلافات را همین‌طور دائم موج بدهند، اوج بدهند، بزرگنمایی کنند، بنویسند و بگویند. این فضا را متشنّج خواهد کرد.

شاهدها (۱۷ پاراگراف)

حضور قطعی شیطان در هر اختلاف میان مؤمنان

نقطه‌ی مقابل، تأثیر شرک و مشرکین و آلهه‌ی شرک‌آفرین است. و لذا هر جا در میان مؤمنین و بندگان صالح خدا وحدت هست، آنجا توحید و خدا هم هست؛ هر جا بین مؤمنین و بین بندگان صالح خدا اختلاف است، آنجا قطعاً شیطان و دشمن خدا حاضر است. هر جا شما اختلاف دیدید، جستجو کنید، بدون دشواری شیطان را در آنجا خواهید یافت؛ یا شیطانی که در درون نفوس خود ما است ‌-که خطرناک‌ترین شیطانها هم همین شیطان نفْس ما است؛ شیطان درونی ما است؛ نفْس امّاره‌ی ما است؛ خودخواهی‌ها و جاه‌طلبی‌ها و منیّتهای ما است- و یا شیطانهای خارجی یعنی دستهای دشمن، دست استکبار، دست قدرتهای ظالم و ستمگر، پشت …

منع اعتراض و موضع‌گیری علیه دیگران به بهانهٔ حمایت از رهبری

… غالبْ اسلام است، حاکمْ اسلام است، حکومت اسلامى است، رهبرى رهبرىِ اسلامى است، دولت دولتِ اسلامى است، پس خیر غالب است؛ اگرچه شر هم در جامعه وجود دارد، امّا غلبه و حاکمیّت با خیر است. امروز روز حسن‌ظن است. من خواهش میکنم که آن گرایشهاى سوءِظن‌گونه را رشد ندهید. حالا از باب مثال، من آن موردى که به من بی‌ارتباط نیست را عرض میکنم: اگر بعضى از برادرها به‌عنوان حمایت از بنده و اظهار لطف و محبّت نسبت به بنده، به مجموعه اعتراض کنند، من راضى نیستم؛ من عرض میکنم هیچ کس به‌عنوان حمایت و طرف‌دارى از من، هیچ‌گونه موضع‌گیرى علیه کسى نباید بکند. اگر کسى به بنده محبّت دارد و لطف دارد و بِایستد بگوید واقعاً میخواهد از من جانب‌دارى بکند، جانب‌دارى از من به این نیست که مثلاً چرا مراجع چنین کردند یا چرا جامعه‌ی مدرّسین چنان کرد یا چرا مجمع طلّاب چنان کرد. چون بحمدا‌لله‌ میانه‌ی ما با مراجع بسیار خوب است؛ …

طبیعی و بی‌اشکال بودن اختلاف سلیقهٔ سیاسی و نگرانی از عمده کردن آن

این جناح‌بندی‌هایى هم که دشمن در رادیوها و تبلیغات بیگانه سعى میکند القا کند که گویى در داخل کشور بین مسئولین یا بین مردم جناح‌بندی‌هایى هست، اینها هم چیزهایى است که به نظر من ملّت ایران باید اینها را جدّى تلقّى نکند. البتّه اختلاف سلیقه از لحاظ مسائل سیاسى و غیره، طبیعى است که وجود داشته باشد و هست و هیچ اشکال هم ندارد. بارها امام میفرمودند من از این بگومگوهایى که در این زمینه‌ها هست نگران نمیشوم؛[9] اینها نگران‌کننده نیست؛ نگرانى این است که ما اینها را عمده کنیم، خیال کنیم اینها آحاد ملّت را از هم جدا میکند؛ نه، اختلاف سلیقه‌ی سیاسى هم دارند، دوش به دوش هم و دست در دست هم براى این مملکت کار هم میکنند؛ چه اشکالى دارد؟ اگرچه حالا آن اختلافات سلیقه‌اى هم کم‌رنگ شده. نگذارید ‌-مسئولین هم نگذارند، مردم هم نگذارند- که بهانه‌هایى براى اختلاف به وجود بیاید.بنده به نوبه‌ی خودم عرض میکنم و از همه‌ی آحاد مردم میخواهم که براى دوستى و علاقه به من، هیچ کس را مورد تهاجم …

ممنوعیت شرعی طرح مسائل اختلاف‌انگیز و لزوم خفه کردن انگیزه‌های اختلاف

… کنم: اگر بخواهیم این دو وظیفه‌ی بزرگ را ما بتوانیم انجام بدهیم، یک راز را باید همواره مورد توجّه قرار بدهیم. راز پیروزی‌ها، راز توفیق در سازندگى، راز توفیق در حفظ انقلاب و جمهورى اسلامى چیست؟ وحدت کلمه؛ وحدت کلمه. بُروبَرگرد ندارد. بهانه‌ها را باید ریخت دور. این فضاى صمیمیّت و مهربانى را که امروز به برکت توجّهات روح پُرفتوح امام در کشور به وجود آمده باید حفظ کرد؛ انگیزه‌هاى اختلاف را باید کُشت و در درون خود خفه کرد؛ طرح مسائل اختلاف‌انگیز را باید ممنوع دانست، ممنوع دینى، ممنوع شرعى.بعضی‌ها هستند که اگر بخواهند هم اختلاف درست کنند، خیلى نمیتوانند ‌-چون شعاع وجودى آنها زیاد نیست؛ یک آدم معمولى است، در یک گوشه‌اى دارد زندگى میکند؛ این اگر هم بخواهد اختلاف ایجاد کند، حدّاکثر بین دو نفر، چهار نفر ممکن است اختلاف درست کند؛ البتّه همین هم حرام است، همین هم اشکال دارد، امّا ضایعه‌اش بزرگ نیست- [امّا] بعضی‌ها هستند که اگر عمداً هم نخواهند …

رد ادعای دشمن دربارهٔ اختلاف عمیق میان مسئولان و سطحی بودن اختلافات

… دروغ‌آفرینى، تا تحریک، تا بزرگ کردن ضعفها، تا ایجاد فضاى غبارآلود و نومیدکننده از آینده؛ درست همان چیزهایى که براى دشمن آرام‌بخش است. هر چیزى را که امیدوار بودند در داخل جامعه‌ی ما باشد، و نیست، سعى کردند با تبلیغات وانمود کنند که هست: میخواهند اختلاف باشد؛ بحمدا‌لله‌ اختلاف عمیق و بنیانى در جامعه‌ی ما نیست؛ آنچه هست، سطحى است؛ آنچه هست، حائز اهمّیّت نیست و در این حدها مضر نیست؛ امّا آنها این‌جور وانمود میکنند که اختلافات بین مسئولین جمهورى اسلامى، اختلافات عمیقى است؛ جنگ قدرت هست؛ همان چیزى که بین خودشان هست؛ همان چیزى که در دنیاى استکبار هست را به ما نسبت میدهند؛ بدروغ و خلاف واقع.

اثر مسائل محلی، صنفی و عشیره‌ای در جناح‌بندی شهرها

… خط است، آن خصوصیّت مال آن خط است؛ این‌جور آدمى وابسته به این خط است [آن‌جور آدمى وابسته به آن خط است]؛ آن استان که رفتیم، دیدیم نخیر، همه‌ی این حسابها به هم ریخته؛ یک نفرى که داراى این خصوصیّت است و قاعدتاً مال این خط باید باشد، میدیدیم مال آن خطّ دیگر است. معلوم شد که آنجا همه‌ی مسئله، مسئله‌ی گرایش سیاسى و فکرى و اقتصادى و اینها نیست؛ [بلکه] مسائل محلّى هم دخالت دارد؛ مسائل محلّى هست، مسائل آخوندى هست، مسائل کسبى هست، مسائل عشیره‌اى هست؛ همه‌ی اینها دخالت میکند و یک جناح‌بندى درست میکند. منتها اینجا چون خطوط سیاسى هم قوی‌اند، جنجال دارند، سروصدا دارند، وارد میدان میشوند و هر خطّى، یک گروهى را زیر چتر خودش نگه میدارد و میبرد؛ درحالی‌که در واقع ماهیّت قضیّه خیلى ماهیّت سیاسى نیست. من میخواهم عرض بکنم که کوشش کنید این فاصله‌ها را، این اختلافها …

لزوم نکشاندن اختلافات سلیقه‌ای و سیاسی به تنازع

… و محاصره‌ی تبلیغاتى براى به زانو درآوردن ملّت ایران طرْفى نبسته‌اند، مهم‌ترین تلاشهاى خود را در ایجاد تفرقه در صفوف شما ملّت عزیز و مسئولان محترم متمرکز ساخته و با توجّه به فقدان خسارت‌بار امام بزرگوارمان، به توفیق خود در این حرکت شیطانى چشم امید دوخته‌اند. بر همه‌ی کسانى که دلشان براى اسلام و استقلال و سربلندى کشور میتپد، فرض و لازم است که امروز بیش از هر روز، از وحدت صفوف ملّت پاسدارى کنند و اختلافات سلیقه‌اى و سیاسى و شخصى را به تنازع و تفرقه نکشانند. مخصوصاً نمایندگان محترم ملّت در مجلس شوراى اسلامى باید بدقّت مراقب باشند که مبادا خداى نخواسته اظهارات آنان، دلسردى و یأس را از تریبون عمومى مجلس، در سطح جامعه پراکنده سازد؛ بلکه قولاً و عملاً مظهر یکپارچگى ملّت باشند.

اختلاف سلیقه میان همفکران در اصول نباید به خصومت و تنازع بینجامد

۴) وحدت عمومى مردم، مظهر فضل الهى و پُربرکت‌ترین سرمایه‌ی ملّت ما است. همه باید سعى بر حفظ این سرمایه داشته باشند و به هیچ کس اجازه داده نشود که با پراکندن بذر اختلاف و عداوت، این موهبت الهى و این سرمایه‌ی بی‌بدیل را به آتش بکشد. اختلاف سلیقه و نظر سیاسى و اقتصادى و اختلاف در تشخیص مصالح، میان برادرانى که در اصول انقلاب و اسلام همدل و همفکرند، نباید به خصومت و تنازع و کشمکش بینجامد.

واگذاشتن اختلافات داخلی مسلمانان به زمان نبود تهدید دشمن

… است؛ بایستى همه با هم کمک کنند تا محبّت به وجود بیاید؛ تا دشمنى که نه با شیعه رابطه‌ی خوبى دارد، نه با سنّى و با اصل اسلام کینه می‌ورزد، نتواند سوء استفاده کند. دشمن با اصل اسلام مخالف است. همان اسلامى که سنّى دارد و شیعه دارد، مبغوض آمریکا و مرتجعین است. اختلافات داخلى را براى آن زمانى بگذاریم که از طرف هیچ دشمن جهانى تهدید نشویم. اگر یک چنین روزى پیش آمد، آن‌وقت بنشینند مقابل هم، سنگهایشان را با هم حق کنند؛[3] امروز وقت این حرفها نیست. لذا من توصیه میکنم هفته‌ی وحدت را که از روز دوازدهم ربیع‌الاوّل تا هفدهم ربیع‌الاوّل به‌مناسبت میلاد نبی‌اکرم (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) ادامه دارد، همه‌ی آحاد مردم مخصوصاً علما و فضلا و گویندگان و دانشمندان و افراد صاحب‌نفوذ، گرامى بدارند و این مسئله را …

هشدار دربارهٔ اختلاف‌افکنی مغرضان و نادانان با سخن و شعار

مبادا دستهاى تفرقه‌افکن و مغرض و یا نادان ‌-که گاهى ضرر آدمهاى نادان از آدمهاى مغرض کمتر نیست- با یک حرفى، با یک شعارى، با یک نطقى ایجاد اختلاف کنند. مغرض و جاهل در نتیجه‌ی عمل، یکسانند. همه مراقب باشند؛ مخصوصاً آن کسانى که زبانشان و حنجره‌شان براى گفتن و حرف زدن باز است مراقب باشند با هیچ حرکت و اشاره‌اى موجب اختلاف بین مردم نشوند. وحدت را بر محور اصول انقلاب و جریان صحیح نظام اسلامى و ولایت فقیه حفظ کنند؛ این اساس قضیّه است. اگر وحدت، با انسجام و استحکامى که تاکنون بوده است محفوظ بماند، مطمئنّاً این ملّت و این کشور به هدفهاى انقلاب خواهد رسید.یک مطلب هم به برادران محترم در عقیدتى _ …

پرهیز از تنازع در مجلس با حفظ آزادی اظهار رأی

… هم از اوّل مشروطیّت تا امروز مثل این مجالسى که بعد از انقلاب داشته‌ایم ‌-این سه دوره‌ی مجلس نمایندگان و مجلس شوراى اسلامى- نداشتیم. نمایندگان در آنجا به اتّکاء آراء مردم و طبق وظیفه، حرفهاى خودشان را میزنند، تصمیم میگیرند و قانون معیّن میکنند؛ مجلس خوبى است. البتّه امام مکرّراً توصیه میفرمودند که در مجلس از تنازعات اجتناب بشود؛ بنده هم این توصیه را میکنم. مجلس باید آزاد باشد هر کسى نظر خود را و رأى خود را در آن ابراز کند؛ امّا اظهار رأى غیر از خصومت و تنازع و درگیرى است. بحمدا‌لله‌ امروز این جهت هم تا حدود زیادى در مجلس تأمین است.

اختلاف سلیقه نباید موجب مخالفت، بدگویی و کارشکنی شود

برادران! من عرض میکنم امروز وظیفه این است که اوّلاً این وحدت و صفا و برادرى را همه با همه‌ی وجودشان حفظ کنند؛ این راز اصلى است. از سلیقه‌هاى گوناگون و انگیزه‌هاى گوناگون باید صرف‌نظر کنند. نه اینکه سلیقه‌شان را بگذارند کنار ‌-نه، خب سلیقه هست، هر کسى سلیقه‌اى دارد- امّا سلایق مختلف را موجبى ندانند براى مخالفت با یکدیگر، بدگویى به یکدیگر، کارشکنى نسبت به یکدیگر؛ برادروار همه با هم زندگى کنند.

دل بستن دشمن به ایجاد اختلافات قومی، مذهبی، منطقه‌ای و سیاسی

دشمن ‌-منظور من از دشمن، استکبار جهانى است؛ نه یک دولت خاص یا یک شخص خاص؛ نظام استکبارى، شرق و غرب، نظام قلدرىِ نسبت به ملّتها، و همه‌ی عواملى که در سطح جهان با اسلام و با ایمان اسلامى مقابله میکنند؛ مجموعه‌ی اینها که اسمشان را میگذاریم استکبار جهانى- دل بسته بود به اینکه در میان ملّت ما اختلافات به وجود بیاورد؛ اختلافات قومى، اختلافات مذهبى، اختلافات منطقه‌اى، اختلافات سلیقه‌اى و سیاسى. و شما میدانید از اختلاف و تفرقه، هیچ عاملى براى یک ملّتْ مضرتر نیست؛ سمّ مهلک ملّتها و تمدّنها و انقلابها اختلاف است. بهترینِ ملّتها اگر دچار اختلاف و دودستگى شدند، همه‌ی نیروى حیاتى خودشان را ضایع خواهند کرد؛ نمیشود گفت نیروى حیاتی‌شان را از بین میبرند، …

فرصت هیجان عمومی برای هموار کردن بددلی‌ها و دودستگی‌های استان‌ها

مسئله‌ی دوّم مسئله‌ی وحدت است. این هیجان عظیم عمومى، زمینه‌ی خوبى شد براى اینکه ما بتوانیم به فضل پروردگار این بددلی‌ها و گله‌مندی‌ها و دودستگی‌هایى را که در غالب استانها متأسّفانه وجود دارد هموار کنیم. شما اگر در صحنه‌ی این حادثه‌ی بزرگ با ابتکار و عقل و حکمت به انگیزه‌ی رفع این مناقشات حرکت کنید، من خیلى [به رفع آنها] امیدوار هستم. بعضى جاها البتّه خیلى مشکلى ندارد، بعضى از استانها مسئله‌ی زیادى ندارد، لکن در بعضى از استانها واقعاً مسئله وجود دارد. حقیقتاً در دورانى که ما وزنه‌ی عظیم حضرت امام را نداریم، بیش از همه‌چیز بایست به یکپارچگى مردم بیندیشیم. این چیز بسیار مهمّى است؛ وَالّا اگر …

اختلاف سلیقه و بینش با وجود اصول مشترک نباید به جدال بینجامد

… ما با راه درازى که به سوى آینده‌ی درخشان کشور و ملّتمان در پیش داریم و با دشمنان عنودى[5] که مایلند به هر قیمت، ما را از پیمودن این راه و رسیدن به آن آینده مانع شوند، به حکم عقل و دین و تجربه باید صفوف خود را مستحکم و یکپارچه کنیم و از اختلافات بپرهیزیم. دوگونگى سلیقه‌ها و حتّى بینش‌ها در هنگامى که اصول مشترکى همه‌ی ملّت را به یکدیگر از بن و بنیاد پیوند میدهد، به‌هیچوجه نباید به معارضه و جدال بینجامد.در این دوران حسّاس که سیاستهاى بیگانه از مدّتها پیش به خود وعده داده بودند که در آن شاهد اختلافات شدیدى میان ملّت ما باشند، برادران و خواهران عزیز هم‌میهن باید بیش از همیشه به حفظ وحدت و هماهنگى اهتمام ورزند و مانند گذشته، دشمنان اسلام و ایران را مأیوس کنند. شایسته است که علماى اعلام و ائمّه‌ی محترم جمعه و گویندگان اسلامى و طلّاب و دانشجویان عزیز و نمایندگان محترم مجلس شوراى اسلامى و روشنفکران و نویسندگان و هنرمندان، این حقیقت والا را با هزار زبان براى همه روشن و همه را بِدان ارشاد کنند.

پرهیز از ایجاد اختلاف نظر در جوّ صفا و صمیمیت

با سلام و تحیّت؛ از آنجا که طرح مسئله‌ی حقّ انحلال مجلس براى مقام رهبرى،[1] از سوى جمع کثیرى از نمایندگان محترم مجلس شوراى اسلامى و غیر آنان،[2] مورد حسّاسیّت و اعتراض قرار گرفته است، شایسته است که موضوع یادشده از دستور کار شوراى بازنگرى حذف شود تا موجبى براى اختلاف نظر میان برادران در این جوّ صفا و صمیمیّت به وجود نیاید.

تأمین یکپارچگی با وجود اختلاف سلیقه‌ها به‌عنوان احترام به روح امام

… به حفره‌ها و خانه‌ها و کلبه‌هاى کوچک برداشت، یک فضاى وسیع درست کرد، دلها را با هم آشنا کرد، این نیروى عظیم را به وجود آورد. این هنرِ بزرگ امام ما بود؛ فریاد او بود، درحقیقت روح «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا»[9] بود که در سخن او و در عمل او تجلّى کرد. وقتی‌که بیاییم همین خطّ یکپارچگى و وحدت را ‌-علی‌رغم اختلاف برخى از سلیقه‌ها و دیدگاه‌ها- تأمین کنیم، این احترامى است که ما به روح او خواهیم کرد. این هم توصیه‌ی دیگر من به شما.