ناشی شدن اختلاف «مالک» و «ملک» از ننوشتن الف در رسمالخط
… قرآن. چون میدانید مسلمانها به همهى جوانب قرآن رسیدگى کردند، دلبستگى داشتند؛ از جمله مسئلهى رسمالخط. مثلاً در الاتقان سیوطى یک فصل مشبعى در باب رسمالخطّ قرآن هست. آنجا ذکر کردند که «الف» بعد از کدام حرفها ساقط میشود در نوشتن؛ در تلاوت نه، خوانده میشود. به نظر میرسد که اختلاف نظر در باب اینکه در سورهى حمد «مٰلِکِ یَومِ الدّین» است یا «مَلِکِ یَومِ الدّین»، ناشى میشود از همین قضیّه و «ملِک» نوشته شده بوده، بعضى «مَلِک» خواندند، بعضى هم میگفتند نه، این همان «مٰلِک» است. هر دو قرائت طبق فتواى علما صحیح است و در معنا هم تفاوت زیادى نخواهد کرد، همان طور که حالا عرض میکنیم.
یکسانی معنا در موارد اختلاف قرائت و بازگشت غالب آن به لهجهها
… هم است، اینها دو قرائت پیدا شده. بعضى گفتهاند «فَتَبَیَّنوا» است، که اکثر این را گفتهاند؛ بعضى گفتهاند «فَتَثَبَّتوا» است. امّا «تَثَبُّت» و «تَبَیُّن» هر دو به یک معنا است؛ یعنى: تحقیق کنید. «تَبَیَّنوا» یعنى تحقیق کنید، «تَثَبَتوا» هم یعنى تحقیق کنید. بنابراین موارد اختلاف قرائت در قرآن که ملاحظه میشود، این جورى است؛ مواردى که حروف در آن تغییر کند، نادر است؛ در همان جاها هم معنا یکى است. بقیّه، یعنى غالب جاها اختلاف قرائت در لهجهها است. مثل اینکه در فارسى یک کلمهى واحدى ممکن است در لهجهى خراسانى با لهجهى اصفهانى، با لهجهى فرضاً یزدى یا تهرانى دو سه جور گفته بشود؛ کلمه یک کلمه است. این اختلاف قرائتهایى که مىبینید قرّاء میخوانند، این جورى است و قرّاء هفتگانهى معروف قدیمى که هر کدام هم …
موافقت با یادگیری قرائتهای معروف مانند ورش در کنار قرائت حفص
… آفریقا قرائت رایج است و بیشتر از قرائت حفص است. مثلاً در لیبى، در الجزایر، در تونس، آنجاها قرائت ورش در مکتبخانهها تدریس میشود نه قرائت حفص. البتّه قرائت حفص ــ همین قرائتى که معمول ماها است که میخوانیم ــ معروفتر است در دنیاى اسلام؛ [امّا] خب عیبى ندارد؛ من موافقم که قرائتهاى دیگر بخصوص قرائات معروف را، مثل قرائت ورش را و بعضى قرائات دیگر را برادرها بخوانند؛ به این ما اعتقاد داریم که یاد بگیرند و بخوانند. در همین قرائتها ما باید به آنجا برسیم که وقتى یک قارى ما شروع میکند به خواندن، در میدان کیفیّت اداء و تبیین کلمات قرآنى و کیفیّت تلاوت، [طوری] که حضّار به همان اندازهاى که با زبان عرب آشنا هستند، تحت تأثیر قرار بگیرند ــ که هدف اصلى قرائت هم این است ــ خودش …