رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ انفال، آیهٔ ۲

إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتۡ قُلُوبُهُمۡ وَإِذَا تُلِيَتۡ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُهُۥ زَادَتۡهُمۡ إِيمَٰنٗا وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ ٢

مؤمنان، تنها کسانی هستند که هرگاه نام خدا برده شود، دلهاشان ترسان میگردد؛ و هنگامی که آیات او بر آنها خوانده می‌شود، ایمانشان فزونتر می‌گردد؛ و تنها بر پروردگارشان توکل دارند.

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

… هر قسمت از سوره‌ای را که می‌خواهند بخوانند، حتماً سعی کنند معنا و ترجمه‌ی آن قسمت را یاد بگیرند. این، در تلاوت تأثیر می‌گذارد. وقتی شما معنا را می‌دانید یک‌طور حرف می‌زنید و وقتی نمی‌دانید طور دیگری حرف می‌زنید. بفهمید که چه موضوعی را به مخاطبینتان می‌گویید. طوری بشود که: «اذا ذکر الله و جلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایماناً[3] .» باید این‌طور شود که ذکر خدا، در تلاوتها و فهم آیات خدا، دلها را منقلب کند. این، از هر موعظه‌ای بهتر است. کلام خدا، از هر موعظه‌ای بالاتر است. وقتی که ما احتیاج به موعظه داریم، کدام زبان رساتر و بلیغ‌تر و گویاتر از زبان کلام الهی است؟ قاری بخواند، ما هم بشنویم و بفهمیم و از موعظه لذت ببریم. «احی بالموعظة قلبک»؛ دل را با شنیدن موعظه …
… گوناگون را با این صداهای خوب، اداء کرد: یکی اینکه صرفاً کسی خوانندگی میکند؛ این یک جور است؛ داریم توی این قرّاء معروف مصری - که حالا برجستگان قرّاء هستند - بعضی اینجوریاند؛ صرفاً خوانندگی است؛ خوب هم میخوانند، صداها هم خوب است، لحنها و آهنگها هم خوب است. یک جور دیگر این است که قرآن را به نحوی بخوانند - با همین صوتها، با همین لحنها و آهنگها - که خشوع در دل ایجاد کند، دل را به یاد خدا بیندازد: «و اذا تلیت علیهم ایاته زادتهم ایمانا»؛[1] این، حاصل بشود. انسان را به حالت خشوع و تضرع نزدیک کند؛ اینجوری هم داریم. در همین قرّاء معروفی که هستند، بعضیشان اینجوریاند؛ خواندنشان، خواندن خشوع است. باید این را رعایت کنند، بخصوص شما جوانها که بحمداللَّه هم صداهای خوبی دارید، هم تسلط خوبی، هم میفهمم که این آیاتی را که …
… که از لحاظ پایبندى به مقرّرات دینى، به ضوابط دینى جزو افراد برجسته هستند؛ این را نشان بدهند تا تأثیر قرآن در عمل آنها خودش را نشان بدهد: در ممشاى عمومى، در سلوک، در بواطن، در ظواهر؛ ظواهر، ظواهر اسلامى؛ کیفیّت برخورد، کیفیّت اسلامى؛ اینها را مراعات بکنند. اَلّذینَ اِذا ذُکِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم وَ اِذا تُلِیَت عَلَیهِم ءایتُهُ زادَتهُم ایماناً؛[7] یک نشانى از این خصوصیّات را برادرانى که با قرآن بیشتر مأنوس هستند، نشان بدهند. آنچه شما انجام میدهید - که امروز بحمدالله نشانه‌ى قرآنى، یک نشانه‌ى پرافتخارى است - براى جوانها و براى نوجوانها و براى مستمعین شما میتواند یک الگویى باشد؛ از شما یاد بگیرند. سعى کنید چیزهایى را از شما یاد بگیرند که موجب نزدیکى آنها به خدا باشد.
… شما انجام میدهید. نباید فقط به عنوان یک هنر به این نگاه کنید؛ بعضی از خواننده‌های قرآن غیر ایرانی را که انسان نگاه میکند، به این [کار] فقط به صورت یک هنر نگاه میکنند؛ نه، این فقط یک هنر نیست؛ این، وسیله‌ی دعوت الی‌الله است؛ با این شکل بایستی به آن نگاه کنید. باید جوری باشد که «وَ اِذا تُلِیَت عَلَیهِم آیاتُهُ زادَتهُم ایمانا»؛[15] وقتی شما قرآن میخوانید باید ایمان من افزایش پیدا کند؛ ایمان مستمعتان بایستی افزایش پیدا کند. یک مقداری از این به عهده‌ی شما است که شما باید این کار را انجام بدهید، تا حدود زیادی بر عهده‌ی قاری است.
اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذینَ اِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم وَاِذا تُلِیَت عَلَیهِم آیاتُهُ زادَتهُم ایمانًا وَعَلىٰ رَبِّهِم یَتَوَكَّلونَ الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاةَ وَمِمّا رَزَقناهُم یُنفِقونَ اُولٰئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ حَقًّا لَهُم دَرَجاتٌ عِندَ رَبِّهِم وَمَغفِرَةٌ وَرِزقٌ كَریمٌ سورۀ مبارکه انفال
خب، به مناسبت نام مؤمن در پایان این آیه، آیۀ بعد دربارۀ صفات مؤمنان و شرایط ایمان، باز ادامۀ سخن می‌دهد: ﴿اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذينَ اِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم وَ اِذا تُلِيَت عَلَيهِم آياتُهُ زادَهتُم ايماناً وَعَلىٰ رَبِّهِم يَتَوَكَّلونَ الَّذيَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقون اُولئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ حَقّاً﴾[6]؛ برای مؤمنِ راستین، پنج خصلت در اینجا معین شده. ممکن است این پنج خصلت در گوینده و شنونده نباشد، اما اگر کسی در راه ایجاد این پنج خصلت در خود، تلاشی و فعالیتی بکند، باز در راه ایمان، در راه هدفِ ایمان و شایستۀ نامِ مؤمن هست. مؤمن راستین آن کسی‌ست که این پنج صفت …
اول؛ ﴿اِنَّمَا المُؤمِنونَ﴾ منحصراً مؤمنان، ﴿الَّذينَ﴾ آن کسانی هستند که ﴿اِذا ذُكِرَ اللهُ﴾ چون یاد شود خدا، ﴿وَجِلَت قُلوبُهُم﴾ به بیم آید دل‌هایشان. یعنی چه به بیم بیاید؟ ترسیدن از خدا به چه معناست؟ آیا ترسیدنِ یک گنه‌کار درمقابل قاضی است، یا نوع دیگر و لطیف‌تری است؟ ممکن است کسی بگوید من گناهی نکردم، از خدا هم نمی‌ترسم. بله، ترسیدن گنه‌کار درمقابل قاضی و دادستان، آن‌کسی‌که باید آدم را مجازات کند، آن نوع …
وقتی‌که یاد خدا به میان بیاید، آن حالت هیبت، آن حالت خشیت، آن احساس ترس و بیم، آن حالت رعبی که ناشی از احساس حقارتِ خود درمقابل عظمت خداست، بر دل مؤمن مسلط می‌شود، ﴿اِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم﴾. خدا برای انسان از صورت بازیچه بیرون می‌آید، نام خدا از صورت یک ذکر اعتیادگونه خارج می‌شود. در مجلس یک نفر که می‌نشیند؛ ی‌االله، به‌عنوان یک جملۀ احترام‌آمیز؛ خمیازه که آدم می‌کشد، آخرش لا‌إله‌الا‌الله، با خستگی؛ از این حالت‌ها که نشانۀ بی‌اعتنایی و بی‌ادراکی …
دنبالۀ آیه ﴿وَ عَلىٰ رَبِّهِم يَتَوَكَّلونَ﴾، نشانۀ دیگر مؤمنین این است که بر پروردگار خود توکل و اتکاء می‌کنند. یعنی چه توکل می‌کنند؟ یعنی دست را روی دست می‌گذارند، می‌گویند خدا خودش درست کند؟ نه، معنای توکل این نیست. آن‌کسی‌که دست روی دست می‌گذارد درمقابل تکلیف‌ها و تعهدها و مسئولیت‌ها، به‌جای اینکه نیروی خود را مسئول بداند، معجزۀ خدایی را مسئول فرض می‌کند؛ این‌چنین …
… را به‌معنای خط نسخی[18] بر روی ارادۀ انسان و قدرت او وانمود می‌کند؛ این‌چنین آدمی یا توکل را نمی‌فهمد، اسلام سَرَش نمی‌شود، توکل را درک نمی‌کند، یا نه؛ می‌فهمد، شَرَف سَرَش نمی‌شود، می‌خواهد عوضی معنا کند، تا مردم بی‌توکل بار بیایند، تا مردم عوضی بار بیایند. معنای توکل این است، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ﴾. به نظر من دو بالِ نیرومند برای پرواز انسان در تلاش‌های زندگی، یکی صبر است، یکی توکل. هر امتی که این دو بال را داشته باشد، از تیررس دشمن‌های خاکی به‌کلی دور خواهد شد؛ بال صبر و بال توکل، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلوَ﴾. این سه‌تا علامت برای مؤمن. (ارزش ایمان؛ …
سوم، ﴿وَعَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ﴾؛ چهارم، ﴿الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ﴾ آنها که به‌پا می‌دارند نماز را. آقایان، توجه کنید، یک فرقی‌ست بین تعبیر الّذینَ یُصَلّونَ و ﴿الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاَ﴾. یُصَلّون، یعنی نماز می‌گزارند. اگر فقط نمازگزاردن مطرح بود، فقط این دولّ راست شدن مطرح بود، اینجا …