اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذینَ اِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم وَاِذا تُلِیَت عَلَیهِم آیاتُهُ زادَتهُم ایمانًا وَعَلىٰ رَبِّهِم یَتَوَكَّلونَ الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاةَ وَمِمّا رَزَقناهُم یُنفِقونَ اُولٰئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ حَقًّا لَهُم دَرَجاتٌ عِندَ رَبِّهِم وَمَغفِرَةٌ وَرِزقٌ كَریمٌ سورۀ مبارکه انفالآیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ انفال، آیهٔ ۳
ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ يُنفِقُونَ ٣
آنها که نماز را برپا میدارند؛ و از آنچه به آنها روزی دادهایم، انفاق میکنند.
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۸ پاراگراف)
خب، به مناسبت نام مؤمن در پایان این آیه، آیۀ بعد دربارۀ صفات مؤمنان و شرایط ایمان، باز ادامۀ سخن میدهد: ﴿اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذينَ اِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَت قُلوبُهُم وَ اِذا تُلِيَت عَلَيهِم آياتُهُ زادَهتُم ايماناً وَعَلىٰ رَبِّهِم يَتَوَكَّلونَ الَّذيَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقون اُولئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ حَقّاً﴾[6]؛ برای مؤمنِ راستین، پنج خصلت در اینجا معین شده. ممکن است این پنج خصلت در گوینده و شنونده نباشد، اما اگر کسی در راه ایجاد این پنج خصلت در خود، تلاشی و فعالیتی بکند، باز در راه ایمان، در راه هدفِ ایمان و شایستۀ نامِ مؤمن هست. مؤمن راستین آن کسیست که این پنج صفت …سوم، ﴿وَعَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ﴾؛ چهارم، ﴿الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ﴾ آنها که بهپا میدارند نماز را. آقایان، توجه کنید، یک فرقیست بین تعبیر الّذینَ یُصَلّونَ و ﴿الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاَ﴾. یُصَلّون، یعنی نماز میگزارند. اگر فقط نمازگزاردن مطرح بود، فقط این دولّ راست شدن مطرح بود، اینجا لازم نبود که ﴿يُقيمونَ الصَّلاَ﴾ بگویند، دو کلمه بیاورند، طول و تفسیر …چندجور میشود احتمال داد، ممکن است همۀ این احتمالات هم درست باشد. یکی اینکه بگوییم اقامۀ نماز، بهپا داشتن نماز، یعنی نماز را بهصورت کامل، بهصورت همهجانبه، بهصورت تمام بهجا آوردن، ﴿يُقيمونَ الصَّلاَ﴾. و اقامه در زبان عرب، در اصطلاحات عربی، اتفاقاً به همین معانی هم هست. یعنی کار را بهصورت کامل انجام دادن، ﴿فَاَقِم وَجهَكَ لِلدّينِ حَنيفاً﴾[19] همۀ صورت را، همۀ وجود را بهسوی دین برگردان، بهصورت کامل. یک احتمال این. و واقعش هم همین است که اگر کسی نماز را …این یک احتمال، احتمال دیگر این است که ﴿اَلَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاةَ﴾ نماز را بهپا میدارند، یعنی در جامعه بهپا میدارند، جامعه را جامعۀ نمازخوان میکنند. بعضیها دلشان خوش است که خودشان نماز میخوانند، بهجای هفده رکعت در شبانهروز، پنجاهویک رکعت میخوانند، غیر از نمازهای مستحبی دیگر. اگر بگویند، بابا، مردم گروهگروه از دین دارند رو برمیگردانند، غمشان نیست. گفت: آن گلیمِ خویش به در میبرد ز موج.[22] میگوید …﴿وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقوَ﴾ نشانۀ دیگر مؤمنان چیست؟ این است که از آنچه به آنان روزی کردهایم، انفاق میکنند. انفاق یعنی چه؟ (دیروز معنای انفاق را اشارتا ًگفتم. تا حاال هم شاید ده مرتبه به مناسبت بحثهای گوناگون انفاق را بیان کردهام، این دفعه هم، دفعۀ یازدهم باشد.) انفاق یعنی پُرکردن خلأها و نیازها. آن …﴿وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقوَ﴾، یعنی چه؟ یعنی مؤمنین آن کسانی هستند که از آنچه ما به آنان روزی کردهایم، اسمِ مال در آن نیست؛ از پولهایی که به آنها دادیم؟ نه؛ فرق نمیکند، از پولی که دادیم، از عمری که دادیم، از فرزندی که دادیم، از آبرویی که دادیم، از توان جسمیای که دادیم، از زبانی که دادیم، از فکر …… انفاق نکرده است ـ وحشت نکنید از این سخن که واقعیتی است و چه واقعیت تلخی! چقدر پولهایی که به نام دین مصرف میشود، خرج میشود، اما انفاق نیست اینها، چون خلئی را پر نمیکند، چون دردی را به درمان نمیرساند، چون نیازی را از این جامعۀ مستمند برطرف نمیکند. آنچه که مایۀ مؤمن بودن است، آنچه شرط و نشانۀ ایمان است، انفاق است، ﴿وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقونَ﴾. بعد از این اگر خواستید وقت صرف کنید، اگر خواستید آبرو مایه بگذارید، اگر خواستید پول خرج بکنید، خوب فکر کنید، ببینید آیا با این مایه گذاشتن، دارید انفاق میکنید یا خرج بیهوده میکنید.