رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۹۱

ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ رَبَّنَا مَا خَلَقۡتَ هَٰذَا بَٰطِلٗا سُبۡحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ١٩١

همانها که خدا را در حال ایستاده و نشسته، و آنگاه که بر پهلو خوابیده‌اند، یاد می‌کنند؛ و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین می‌اندیشند؛ (و می‌گویند:) بار الها! اینها را بیهوده نیافریده‌ای! منزهی تو! ما را از عذاب آتش، نگاه دار!

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۶ پاراگراف)

امیدوارم که در ایران به شما خوش گذشته باشد. من دلم میخواست که آقایان در مشهد بیشتر از این بمانند؛ من دلم میخواست یک هفته مشهد بمانند؛ قضیت اکثر عمرى فى تلک البلدة.[3] خب حالا عیبى ندارد که یک چند آیه‌اى هم تلاوت کنند که ما با تلاوت آقایان وداع کنیم.[4]
اِنَّ فی خَلقِ السَّماواتِ وَالاَرضِ وَاختِلافِ اللَّیلِ وَالنَّهارِ لَآیاتٍ لِاُولِی الاَلبابِ الَّذینَ یَذكُرونَ اللهَ قِیامًا وَقُعودًا وَعَلىٰ جُنوبِهِم وَیَتَفَكَّرونَ فی خَلقِ السَّماواتِ وَالاَرضِ رَبَّنا ما خَلَقتَ هٰذ اباطِلًا سُبحانَكَ فَقِنا عَذباَ النّارِ سورۀ مبارکه آل‌عمران
﴿اِنَّ في خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرِ﴾[20]، اینها مقدمه است، ﴿اِنَّ في خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرِ﴾ همانا در آفرینش آسمان‌ها و زمین ﴿وَ اختِلافِ اللَّيلِ وَ النَّهارِ﴾ آمد و رفت شب و روز، ﴿لَآياتٍ﴾ همانا نشانه‌هایی است، برای گیج‌ها؟ برای بی‌هوش‌ها؟ برای آنان که نمی‌اندیشند؟ ابدا! ﴿لِاُولِي الاَلبابِ﴾ برای خردمندان. خردمند، آن‌که دارای خرد و نیروی فهمیدن است و او همۀ مردمند، درصورتی‌که فکر و هوششان را به‌کار بیندازند. واِلّ خردمندها از اول ولادت با یک آرم مخصوصی جدا نشدند که بگوییم ما جزو …
… حریف‌هاست. قرآن چون هیچ‌یک از این بازیگری‌ها را قبول ندارد، چون ارزش واقعی را برای انسان، اتصال و ارتباط با خدا می‌داند، خردمند را به‌این‌صورت معرفی می‌کند؛ خردمند ازنظر قرآن آن‌کسی است که این عالی‌ترین ارزش‌ها را بیش‌از همه‌چیز و همه‌کس مورد نظر داشته باشد. ﴿الَّذينَ يَذكُرونَ اللهَ﴾ آن کسانی‌اند خردمندان که یاد می‌کنند خدا را، ﴿قِياماً﴾ در حال ایستاده، ﴿وَ قُعوداً﴾ در حال نشسته، ﴿وَ عَلی جُنوبِهِم﴾ در حال به یک پهلو افتاده. یعنی در همه‌حال، در همه‌حال به یاد خدایند. اما این به یاد خدا بودن به‌معنای یک حالتِ عرفانی خلسه‌آمیز درویش‌مآبانه نیست که بعضی دلشان خوش باشد که خیلی خب، ما هم همیشه به یاد خداییم، همیشه هو می‌زنیم، نه؛ به یاد خدا بودنِ فعال، به یاد خدا بودنی که عملی محسوب …
﴿وَ يَتَفَكَّرونَ في خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرِ﴾ و می‌اندیشند در آفرینش آسمان‌ها و زمین، در حال تفکرند. ببینید اولی‌الالباب، خردمندان آن کسانی‌اند که در حال تفکر باشند، ﴿وَ يَتَفَكَّرونَ في خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرضِ﴾. بعد که این تفکر و اندیشمندی را انجام می‌دهند، به زبانِ دل و زبان ظاهر چنین می‌گویند: ﴿رَبَّنا﴾ پروردگار ما! ﴿ما خَلَقتَ هذا باطِلاً سُبحانَكَ﴾ …
هر ایدئولوژیِ زندگی‌ساز، نقطۀ اساسی‌اش این است که من اینجا برای کاری هستم. اگر معتقد به خداست، می‌گوید مرا برای کاری آوردند؛ اگر معتقد به خدا نیست، می‌گوید من به‌هرحال کاری دارم اینجا. ببینید اساسی‌ترینِ نقاطِ یک فلسفۀ فکری که الهام‌بخش یک زندگی فردی و اجتماعی بشود، همین است: ﴿رَبَّنا ما خَلَقتَ هذا باطِلاً﴾. الهی است، معتقد به خداست؛ لذا می‌گوید پروردگارِ ما، تو این آسمان و زمین را، این‌همه غوغا را، به بیهوده و پوچی نیافرید‌ه‌ای، ﴿سُبحانَكَ﴾ تو از این منزه و پیراسته‌ای که کار بیهوده بکنی؛ پس من مسئولیتی دارم، پس من باید راهی را بپیمایم، پس من درمقابل این نظم عجیب …