رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ حج، آیهٔ ۷۸

وَجَٰهِدُواْ فِي ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦۚ هُوَ ٱجۡتَبَىٰكُمۡ وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٖۚ مِّلَّةَ أَبِيكُمۡ إِبۡرَٰهِيمَۚ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ مِن قَبۡلُ وَفِي هَٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيۡكُمۡ وَتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِۚ فَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعۡتَصِمُواْ بِٱللَّهِ هُوَ مَوۡلَىٰكُمۡۖ فَنِعۡمَ ٱلۡمَوۡلَىٰ وَنِعۡمَ ٱلنَّصِيرُ ٧٨

و در راه خدا جهاد کنید، و حقّ جهادش را ادا نمایید! او شما را برگزید، و در دین (اسلام) کار سنگین و سختی بر شما قرار ندارد؛ از آیین پدرتان ابراهیم پیروی کنید؛ خداوند شما را در کتابهای پیشین و در این کتاب آسمانی «مسلمان» نامید، تا پیامبر گواه بر شما باشد، و شما گواهان بر مردم! پس نماز را برپا دارید، و زکات را بدهید، و به خدا تمسّک جویید، که او مولا و سرپرست شماست! چه مولای خوب، و چه یاور شایسته‌ای!

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

به همین علت است که اسلام در اولین ردیف فهرست کارهای واجب، مجاهدت در راه خدا را قرار میدهد. «و جاهِدوا فِی اللَّه حقَّ جِهاده»[2] ؛ در راه خدا آن چنان که شایسته است، مجاهدت کنید. این مجاهدت، هم مجاهدت درون خود، هم مجاهدت در محیط بیرون، هم مقاومت در مقابل زورگویان و ستمگران و هم مقاومت در مقابل موانع طبیعی است. خدا مظهر کامل آن همه ایستادگی در مقابل قدرتهای ستمگر و ظالم است. سالهای متمادی، …
در سنّت الهی، اراده انسان تعیین کننده است. این‌که اسلام انسانها را به مجاهدت دعوت میکند - «و جاهَدوا فی‌سبیل‌اللَّه[3] » یا «و جاهِدوا فیاللَّه حقّ جهاده[4] »؛ یعنی همه ظرفیت خود را در راه مجاهدت مصرف کنید - به خاطر این است که اگر به این توصیه الهی عمل کردیم، به هدف الهی زودتر خواهیم رسید. هدف الهی، ثابت و قطعی و تخلّف‌ناپذیر است. اگر ما عمل نکنیم، دیگران میآیند و عمل میکنند: «من یرتدّ منکم عن دینه فسوف یأتی اللَّه …
… را با شرف و با افتخار و با اخلاق فاضله بسازند. اسلام جامعه‌یی را میخواهد که در آن علم بجوشد و بر پایه‌ی علم، همه‌ی بنیان‌های اجتماعی نوسازی شود و پیش برود. اسلام جامعه‌یی را میخواهد که در آن، افراد و مجموعه‌ی یک ملت مشعل و پرچم شاخصی باشند برای همه‌ی ملتها؛ «و تکونوا شهداء علی النّاس».
امام البتّه یک فقیه بزرگ بود؛ هم یک فقیه برجسته و بزرگ بود، هم فیلسوف بود، هم صاحب‌نظر در عرفان نظری بود، در این مسائل [و] بخشهای فنّی و علمی یک سرآمد به‌حساب می‌آمد لکن شخصیّت برجسته‌ی امام به هیچ‌کدام از اینها وابسته نیست؛ بلکه شخصیّت اصلی امام در تحقّق مضمون آیه‌ی «وَ جٰهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِه»[4] [بود]؛ امام بزرگوار با داشتن آن زمینه‌های برجسته‌ی علمی، وارد میدان مجاهدت فی‌سبیل‌الله شد و این مجاهدت را تا آخر عمر خود ادامه داد و حرکت عظیمی را به‌وجود آورد؛ نه فقط در کشور خود بلکه در همه‌ی منطقه‌ی ما و در همه‌ی دنیای اسلام و به یک اعتبار در همه‌ی جهان. محصول …
کار بزرگ دوّمی که امام بزرگوار انجام داد، ایجاد یک حکومت و نظامی بر اساس اسلام بود که این هم در تاریخ کشور ما بلکه بعد از صدر اسلام در تاریخ کلّ اسلام بی‌سابقه بود. این جهاد بزرگ امام بزرگوار ما یک چنین محصول ارزشمندی داشت و لذا جا دارد واقعاً گفته بشود که «جاهَدَ فِی اللهِ حَقَّ جِهادِه»؛[5] همچنان‌که در قرآن هست: وَ جهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِه؛[6] و همچنان‌که درباره‌ی اولیای دین گفته میشود، این مرد بزرگ هم مصداق «جاهَدَ فِی اللهِ حَقَّ جِهادِه» است.
… است از لحاظ راهبردی مهم، از لحاظ نظامی مهم، از لحاظ منابع زیرزمینی مهم، از لحاظ ارتباط بین سه قارّه -آسیا و اروپا و آفریقا- مهم. منطقه‌ی مهمّی است. روی این منطقه برنامه دارند، نقشه دارند؛ باید این نقشه‌ها را ببینیم چیست و با این مقابله کنیم؛ این شد مجاهدت. قرآن به ما میگوید: جٰهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِه؛[2] جهاد فی الله، امروز این است.
… نکرده‌اند که معرفت پیدا کنند به دین پیغمبر ــ غیر مسلمین ــ خب راه اداء دِین روی اینها بسته است؛ حالا [اینکه] خدای متعال با اینها چه کار میکند، محلّ بحث ما نیست ولی اینها نمیتوانند اداء دِین کنند، لکن مؤمنینِ به اسلام چرا، میتوانند اداء دِین کنند؛ میتوانند؛ ‌راهش به اینها نشان داده شده: وَ جاهِدوا فِی اللَهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجتَباکُم وَ ما جَعَلَ عَلَیکُم فِی الدّینِ مِن حَرَجٍ مِلَّةَ اَبیکُم اِبراهیمَ هُوَ سَمّاکُمُ المُسلِمین؛[5] این «جهاد فی‌سبیل‌الله»، به خاطر سِلم در مقابل خدا بودن، اداء دِین است. اگر میخواهیم حقّ پیامبر را، این حقّ عظیم پیغمبر را جبران کنیم، راهش این است: جاهِدوا فِی اللَهِ حَقَّ جِهادِه؛ جهاد کامل. معنای جهاد صرفاً شمشیر و آرپی‌جی و مانند اینها نیست؛ جهاد در همه‌ی میدانها: جهاد در میدان علم،‌ جهاد در میدان سیاست، جهاد در میدان معرفت،‌ جهاد در میدان اخلاق، که ما خیلی به آن احتیاج داریم. همه‌ی ما به اخلاق احتیاج داریم، به علم احتیاج داریم؛ جهاد [کنیم]. …
خیلی خوش آمدید برادران عزیز، خواهران عزیز و مجاهدان فی‌سبیل‌الله. بنده آن کسانی را که برای احیای یاد مجاهدان و شهدا کار میکنند، مجاهدان فی‌سبیل‌الله میدانم؛ یعنی خود این یک جهاد فی‌سبیل‌الله است. و سعی کنید که «جاهِدوا فِی اللَهِ حَقَّ جِهادِه»؛[2] این جهاد را آن‌چنان که باید و شاید انجام بدهید.
می‌گویند: آقا! جهادی که در اسلام هست: «وَ جاهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ»[5] ـ یعنی اینکه تلاش کنید در راه خدا، آن‌طوری‌که لازم است تلاش کرد ـ این است؛ تلاش کنید برای کسب، تلاش کنید برای علم، تلاش کنید برای زندگی، تلاش کنید برای دیدار دوستان. هر زحمتی که بکشید، جهاد فی‌سبیل‌الله است. محصلی که درس می‌خواند و زحمت می‌کشد و آن فرمول‌های مشکل را حل می‌کند، یا آن مسئلۀ فقهی یا نحوی یا اصولی مشکل را حل می‌کند، اگر …
وَجاهِدوا فی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجتَباكُم وَما جَعَلَ عَلَیكُم فِی الدّینِ مِن حَرَجٍ مِلَّةَ اَبیكُم اِبراهیمَ هُوَ سَمّاكُمُ المُسلِمینَ مِن قَبلُ وَفی هٰذ الِیَكونَ الرَّسولُ شَهیدً اعَلَیكُم وَتَكونوا شُهَدءاَ عَلَى النّاسِ فَاَقیمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَاعتَصِموا بِاللهِ هُوَ مَولاكُم فَنِعمَ المَولىٰ وَنِعمَ النَّصیرُ سورۀ مبارکه حج
﴿يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا﴾ ای کسانی که گرویده‌اید، ﴿اِركَعوا وَ اسجُدوا﴾ رکوع کنید، سجود کنید، درمقابل خدا خضوع کنید، ﴿وَ اعبُدوا رَبَّكُم﴾ عبودیت کنید و عبادت پروردگارتان را، ﴿وَ افعَلُوا الخَيرَ﴾ نیکی به‌جا آورید، ﴿لَعَلَّكُم تُفلِحوَ﴾[16] مگر موفق گردید، رستگار شوید. اگر این کار‌ها را بکنید، فلاح و رستگاری و موفقیت و نجاح[17] هست. اما اگر ﴿يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا﴾ بود، ﴿اِركَعوا وَ اسجُدوا وَ اعبُدوا رَبَّكُم وَ افعَلُوا الخَيرَ﴾ نبود، آیا فلاح و رستگاری هست؟ جوابش با شما.
﴿وَ جاهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ﴾ مجاهدت کنید در راه خدا، ﴿حَقَّ جِهادِهِ﴾ آن‌چنان‌که شایستۀ مجاهدت است. برای یک درآمد آفتاب تا آفتاب[18] چه‌کار می‌کنید، چقدر تلاش می‌کنید؟ چقدر مجاهدت می‌کنید؟ به همین نسبت ببین برای خدا چقدر باید تلاش کنی. همه‌کار در متن است، کار خدا در حاشیه. وضع زندگی عمومی ما، نقشۀ عمومی زندگی ما این است. همۀ کار‌ها در متن است، یاد دادن، یاد …
﴿وَ جاهِدوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجتَباكُم﴾ اوست که شما را برگزیده است ای ملت اسلام! یعنی چه برگزیده؟ یعنی شما را به‌صورت دُردانه‌های نازپرورده‌ای گذاشته کنار، گفته اینها تافتۀ جدابافته‌اند، گناه هم کردند، اشتباه هم کردند، برخلاف فرمان ما هم عمل کردند، بهشت به نام اینهاست؟ این حرفی است که یهودی‌ها هم دربارۀ خودشان مدعی بودند. اینها اشتباه …
﴿هُوَ اجتَباكُم﴾ او برگزیده است شما را، انتخاب کرده برای برداشتن این بار، ﴿وَ ما جَعَلَ عَلَيكُم فِی الدّينِ مِن حَرَجٍ﴾ در دین، بر شما سختی و فشار و صعوبتی هم قرار نداده، فشاری نیست. این‌قدر‌ها سنگین نیست این بار، این‌قدر‌ها برداشتنش عذاب و شکنجه ندارد، قابل تحمل است. ﴿وَ ما جَعَلَ عَلَيكُمُ فِي الدّينِ مِن حَرَجٍ﴾ بر شما در کار دین حرجی، صعوبتی، فشاری قرار نداده، ﴿مِلَّةَ اَبيكُم اِبراهيمَ﴾ این‌همان آیین پدرتان ابراهیم است، ﴿هُوَ سَمّاكُمُ المُسلِمينَ مِن قَبلُ وَ في هذا﴾ او شما را در گذشته و در این نوبت، مسلمان و مسلِم و تسلیم خدا نامیده است ـ ﴿وَ مِن ذُرِّيَّتِنا اُمَّةً مُسلِمَةً لَكَ﴾[21]، این در دعای ابراهیم است در سورۀ بقره، اشاره به آنجاست ـ ﴿هُوَ سَمّاكُمُ المُسلِمينَ مِن قَبلُ و في هذا﴾، این بار را به شما دادیم، این گزینش را نسبت به شما به عمل آوردیم، برای چه؟ تا چه بشود؟ تا شما چه کنید و به کجا برسید؟ ﴿لِيَكونَ الرَّسولُ شَهيداً عَلَيكُم وَ تَكونوا شُهَدآءَ عَلَى النّاسِ﴾؛ مسئول مستقیم شما پیغمبر است و مسئول همۀ بشریت شمایید. تا پیامبر بر شما گواه و مراقب و دیدبان باشد و شما بر بشریت گواه و مراقب و دیدبان باشید. شما …
﴿لِيَكونَ الرَّسولُ شَهيداً عَلَيكُم﴾ تا پیامبر بر شما گواه و مراقب و دیدبان باشد، ﴿وَ تَكونوا شُهَدآءَ عَلَى النّاسِ﴾ و شما بر مردمان و بر بشریت و بر خلق‌ها و توده‌ها مراقب و نگهبان و دیدبان. حالا که این‌جور است، حالا که مسئولیت شما سنگین است، حالا که شما ازطرف پروردگار به مأموریتی دشوار دارید گسیل می‌شوید، ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ پس به‌پا دارید نماز را. بازهم تکلیف، بازهم تعهد، ایمانِ خشک و خالی؟! ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ به‌پا دارید نماز را، ﴿وَ آتُوا الزَّكاةَ﴾ و بدهید زکات را. (﴿اقَيموُا الصلَّاة﴾َ را در یکی از روزهای گذشته معنا کردم) ﴿وَ اعتَصِموا بِاللهِ﴾ و متوسل شوید به خدا و آیین خدایی، پناهنده باشید به …