… در بسیاری از نقاط دنیا، دین راه خودش را جدا میرود ــ اگر باشد ــ هنر کار خودش را میکند، حماسه هم آنجایی که وجود داشته باشد، برای خودش است. تلفیق این سه عنصر در ایران اسلامی یک پدیدهی جذّاب و جالبی است که مال امروز و دیروز هم نیست، از اصل اسلام گرفته شده. خود قرآن، هم «وَ الَّذینَ آمَنوا اَشَدُّ حُبًّا لِلَّه»[2] دارد، «یُحِبُّهُم وَ یُحِبّونَه»[3] دارد، هم «فَلیُقاتِل فی سَبیلِ اللَه»[4] تا آخر دارد: اَلَّذینَ آمَنوا یُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللَهِ وَ الَّذینَ کَفَروا یُقاتِلونَ فی سَبیلِ الطّاغوت،[5] هم «اَشِدّاءُ عَلَی الکُفّار»[6] دارد، هم «رُحَماءُ بَینَهُم»[7] دارد؛ یعنی خود قرآن تلفیقی است از دین و آئین الهی، و حماسههای بزرگ، و هنر؛ خود قرآن یک اثر هنری است، یک اثر بسیار والا است، علاوه بر اینکه در قرآن به محبّت و عشق و مانند اینها هم اشاره شده و برای مخاطبان تصویر شده. این در تاریخ ما وجود دارد.آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۶۵
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادٗا يُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ وَلَوۡ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِذۡ يَرَوۡنَ ٱلۡعَذَابَ أَنَّ ٱلۡقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعَذَابِ ١٦٥
بعضی از مردم، معبودهایی غیر از خداوند برای خود انتخاب میکنند؛ و آنها را همچون خدا دوست میدارند. امّا آنها که ایمان دارند، عشقشان به خدا، (از مشرکان نسبت به معبودهاشان،) شدیدتر است. و آنها که ستم کردند، (و معبودی غیر خدا برگزیدند،) هنگامی که عذاب (الهی) را مشاهده کنند، خواهند دانست که تمامِ قدرت، از آنِ خداست؛ و خدا دارای مجازات شدید است؛ (نه معبودهای خیالی که از آنها میهراسند.)
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۵ پاراگراف)
وَمِنَ النّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دونِ اللهِ أَندداًا یُحِبّونَهُم كَحُبِّ اللهِ وَالَّذینَ آمَنوا اَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِ وَلَو یَرَى الَّذینَ ظَلَموا اِذ یَرَونَ العَذباَ اَنَّ القُوَّةَ لِلّٰهِ جَمیعًا وَاَنَّ اللهَ شَدیدُ العَذبا سورۀ مبارکه بقره﴿وَ مِنَ النّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دونِ اللهِ اَنداداً﴾ از جملۀ مردم کسانی هستند که به غیر خدا هماوردان و رقیبانی را انتخاب میکنند؛ یعنی برای خدا شریک از جنس بشر یا از غیر جنس بشر انتخاب میکنند. ﴿يُحِبّوَهنُم كَحُبِّ اللهِ﴾ آنها را مانند مهر و محبتی که باید به خدا داشت، دوست میدارند. همینجا یک پرانتزی باز میکند آیه، چون دربارۀ محبت صحبت نمیکرد، اما چون صحبت محبتِ اینها نسبت به خدا شد، یک پرانتزی کَاَنّه[22] باز میکند، مثل جملۀ معترضهای، میفرماید: ﴿وَ الَّذينَ آمَنوا اَشَدُّ حُبّاً لِلّٰهِ﴾ اما آنکسانیکه ایمان آوردند، مؤمنان راستین و واقعی، اینها مهر و محبتشان به خدا بسی شدیدتر است از همۀ این جلوههای ظاهری، از همۀ قطبهایی که دل انسان را مثل کهربا بهسوی خود جذب میکنند، از همۀ خدایان دروغین، از خدای نفس و شهوت؛ که خودت بگیر برو تا آن خداهایی که در صدر و بالای اجتماعات جا گرفتهاند و جا میگیرند و جای داده میشوند، از همۀ اینها خدا برای مؤمن محبوبتر است.﴿وَ الَّذينَ آمَنوا اَشَدُّ حُبّاً لِلّٰهِ وَ لَو يَرَى الَّذينَ ظَلَموا اِذ يَرَونَ العَذابَ اَنَّ القُوَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً﴾، ناگهان منتقل میکند بیان را به صحنهای از قیامت. آن لحظهای را بیان میکند که خلایق جمع شدهاند، محشور شدهاند در قیامت، کفار و بدکاران و بندگان غیر خدا و بندگان خدا و همۀ پدیدههای موجودِ قیامت، آنچه که برای ما بیان شده یا بیان نشده، همه جمع است. وسایل عذاب خدا و وسایل رحمت و لطف خدا هم هست، البته در کیفیت …آنوقت آنجا منظره، منظرۀ عجیبیست. دو گروه را در نظر بگیرید، یک گروه، گروهِ دیگر را عبادت کردند؛ یعنی اطاعت، اطاعت بیقید و شرط، این دو گروه، روز قیامت روبهروی هم قرار میگیرند، باهم جنگ و منازعه و مخاصمه دارند. ﴿وَ لَو يَرَى الَّذينَ ظَلَموا اِذ يَرَونَ العَذابَ﴾ اگر میدیدند آنان که ستم کردهاند ـ در پرانتز ما توضیح دادیم، این ستم را معین کردیم با سرسپردگی به غیر خدا. پیروی کردیم در این توضیح از بعضی از مفسرین قدیمی شیعه ـ اگر میدیدند آنان که با سرسپردگی به غیر خدا ستم کردهاند، آنگاه که مشاهده میکنند عذاب را، چه میدیدند؟ ﴿اَنَّ القُوَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً﴾ اینکه نیرو و قدرت یکسره از آنِ خداست. ﴿وَ اَنَّ اللهَ شَديدُ العَذاِ﴾ و اینکه عِقاب خدا سخت و سهمگین است. اگر میدیدند، چه میشد؟ جوابش مقدّر است. در پرانتز به فارسی جوابش را ما ذکر کردیم؛ بیگمان از رفتار خود پشیمان میشدند. پشیمان میشدند که در دنیا چه خِرگیریای[26] میکردند، میرفتند بنده و بردۀ ستمگرانی میشدند که حالا اینقدر در قیامت بیعرضهاند، اینقدر …