رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ حمد، آیهٔ ۵

إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ ٥

(پروردگارا!) تنها تو را می‌پرستیم؛ و تنها از تو یاری می‌جوییم.

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۹ پاراگراف)

بعد میرسیم به این دو جمله‌ى دیگر که بسیار دو جمله‌ى عظیم و عجیبى است: ایّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین. «ایّاک نَعبُد» [یعنى] تو را بندگى میکنیم. «وَ ایّاکَ نَستَعین» [یعنى] و از تو کمک میطلبیم؛ این ترجمه‌ى این دو جمله است. اوّلاً «عبد» یعنى بنده و «عبادت» یعنى بندگى. و شاید این ‌جور استفاده بشود که عبادت از آن مصدرهایى است که از «عبد» گرفته شده؛ عبادت از «عبد» …
خب، این آیه میگوید: اِیّاکَ نَعبُد؛ تو را عبادت میکنیم. البتّه «اِیّاکَ نَعبُد» غیر از «نَعبُدُکَ» است. «نَعبُدُکَ» یعنى تو را عبادت میکنیم؛ همین. تو را بندگى میکنیم یا تو را عبادت میکنیم، یا تو را عبودیّت میکنیم؛ همین اندازه. «نَعبُدُ» یعنى عبادت میکنیم، «کَ» ضمیر متّصل خطاب هست، یعنى تو را. …
پس ببینید، در «اِیّاکَ نَعبُد» یک بحث داریم در اصل بندگى خدا، که میگوییم بندگى خدا یعنى بندگى فضیلت، یعنى بندگى خیر، یعنى بندگى کمال؛ بندگى فضیلت یعنى در جهت فضیلت حرکت کردن، بندگى کمال و خیر یعنى در جهت کمال و خیر حرکت کردن انسان؛ جهت حرکت ما را مشخّص میکند. این غیر از بندگى انسانها است که مایه‌ى ننگ و ذلّت است؛ غیر از بندگى نفْس و شهوت و هواى درونى است که به معناى سقوط انسانیّت است؛ این …
… یعنى پنجاه میلیون انسان ــ عواقب خضوع در مقابل آمریکا را، خضوع آن رئیس در مقابل آمریکا را تحمّل میکند، براى چه؟ براى اِشباع هواى نفْس آن آقا. یعنى گاهى وقتى که میدان به یک هواى نفْس داده میشود، بر سرنوشت یک ملّت اثر میگذارد. بندگى هواى نفْس یعنى این. اِیّاکَ نَعبُد، یعنى فقط تو را بندگى میکنیم، یعنى این هواى نفْس را دیگر بندگى نمیکنیم. اگر کسى بگوید «اِیّاکَ نَعبُد»، یعنى دیگر من هواى نفْسى را که موجب اسارت یک ملّت است، بندگى نمیکنم؛ و هر جور هواى نفْسى را؛ فقط [هم] این نیست؛ این یک مصداقش و یک مثالش بود. انسانها را به صورت فردى هم در نظر بگیرید، همین است. ملّتهایى که تسلیم هوا و هوس خودشان …
… دیکتاتورى را تحمّل میکند، در مقابلش قیام نمیکند، براى خاطر اینکه میگوید خب من دارم عصر که از سر کار برمیگردم، میرویم در میخانه مى‌نشینیم، یک آب جُویى میخوریم، یک استراحتى میکنیم، خب چرا این را به هم بزنیم؟ ببینید؛ به این پستى، به این حقارت [افتاده بودند]؛ «اِیّاکَ نَعبُد» این حقارتها را از انسان میگیرد. اِیّاکَ نَعبُد؛ تو را عبادت میکنم. بندگى نمیکنم هوسها و خواستهاى انسان را که من را به پستى و حقارت میکشاند. ابعاد «اِیّاکَ نَعبُد» و توحید الهى و عبادت انحصارى خدا این است.
… تصوّری از این عظمت در دل ما است؟ این عظمتی که در مقابل او تعظیم میکنیم و او را تسبیح میکنیم و تقدیس میکنیم، چیست؟ آن معدن عظمتی که در این دعا مورد توجّه قرار میگیرد که «هَب لی کَمالَ الاِنقِطاع اِلَیک» تا برسد به «اِلی مَعدِنِ العَظَمَة»،[7] کجا است؟ چیست؟ سُبحانَ رَبِّیَ العَظیم، سُبحانَ رَبِّیَ الاَعلی‌، اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین؛[8] ما هیچ توجّهی به این معانی و این مفاهیم عمیق، عبودیّت انحصاری خداوند، استعانت انحصاری از خداوند، دل را با این معارف آشنا کردن، نماز را با این کیفیّت به جا آوردن داریم؟ خب ما یک مقداری باید تمرین کنیم تا به این جاها برسیم.
… و امنیّتی و غیره، تهاجم میکنند، با همین حقایق اسلامی است؛ اگر مسلمانها این حقایق اسلامی را کنار بگذارند و به رنگ آنها دربیایند و به شکل آنها زندگی بکنند، این دشمنی‌ها برداشته میشود. با این حقایق دشمنند، چون این حقایق اسلامی بر ضدّ منش ظالمانه‌ی آنها است. وقتی شما با تضرّع و خشوع نماز میخوانید، میگویید: اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین،[9] در مقابل خدا خضوع و خشوع میکنید و معنایش این است که در مقابل غیر خدا، قدرتهای مادّی، خضوع و خشوعی ندارید، تسلیم آنها نمیشوید؛ و همین مایه‌ی دشمنی‌ آنها است و همین مایه‌ی پیروزی و پیشرفت و صلاح و نجات امّت اسلامی است. پابندی به مبانی اسلام، پابندی به شریعت اسلام، آن چیزی است که ملّت اسلام را نجات خواهد داد.
… بدهند، (دلم می‌خواهد که ذهنتان را از قالب الفاظ، خارج ببرید، وسیع‌تر فکر کنید. من هم همان‌جور فکر می‌کنم. الفاظ، کوچک و نارسا و قاصرند.) نه‌اینکه فلانی نمازخوان نیست، نمازخوانش کنیم؛ یعنی جامعۀ نمازخوان، یعنی جامعه‌ای که دائماً به یاد خدا و در راه خداست. جامعه‌ای که می‌گوید ﴿اِيّاكَ نَعبُدُ وَ اِيّاكَ نَستَعينُ﴾[23] جز خدا کسی را عبادت و عبودیت نمی‌کند و جز به خدا به هیچ‌کس دیگر اتکاء و از کسی استعانت نمی‌جوید. جامعۀ نمازخوان یعنی آن جامعه‌ای که هر روز از سردمداران فساد، یعنی ﴿مَغضوبٌ عَلَیهِم﴾ و از دنباله‌روان فساد، یعنی از ﴿ضآلّی﴾ تبرّی[24] می‌جوید. نماز اینهاست.
… را نمازخوان کند به‌این‌معنا، این درحقیقت تلاشی و کوششی در راه عبودیت مطلق حق، در راه ریشه‌کن کردن فساد، در راه از بین بردن من و ما، در راه ایجاد وحدت اجتماعی و انسانی میان آحاد امت مسلمان و آحاد بشریت، تلاشی در این راه‌ها انجام داده، اقامۀ صلاة یعنی این. یعنی شما کاری بکنید که همۀ مردم، در هر روزی، پنج نوبت و هر نوبتی چند بار بگویند ﴿اِيّاكَ نَعبُدُ وَ اِيّاكَ نَستَعيُ﴾. خدا! فقط درمقابل تو گردن عبودیت و پشت عبودیت خم می‌کنیم، نه درمقابلِ غیر تو. هر روزی پنج نوبت و هر نوبتی چند مرتبه از ﴿مَغضوبِ عَلَیهِم﴾ و از ﴿ضآلّین﴾ یعنی از سردمداران فساد و از دنباله‌روان آنان تبرّی بجوید، بیزاری بجوید، یک‌چنین جامعه‌ای درست کند. امکان دارد …