خاطرهٔ آموختن گلستان در دبستان و فهم تدریجی معنای آن
… حفظ کردنِ بچهها، کتاب خواندنِ بچهها، زیاد خواندنِ بچهها هیچ اشکالی ندارد؛ این چیز خوبی است؛ چون این معلومات میماند. البته ممکن است بعضیاش را هم نفهمند. ما دبستان که میرفتیم، یک دبستانی بود که برنامههایش با برنامههای متعارف در آموزش و پرورش فرق داشت. در آنجا به ما گلستان درس میدادند. بعضی از عبارات و اشعار گلستان را بنده از آنوقت به یاد دارم. آنوقت که ما گلستان را میخواندیم، معنایش را نمیفهمیدیم؛ بعدها یواش یواش در طول زمان، معنای آن اشعار و آن جملات را فهمیدیم. این خوب است. انسان یک چیزهائی را ممکن است درست نفهمد، لکن این محفوظات برای فعالیت ذهن زمینه درست میکند. محفوظات خوب است؛ اما حفظمحوری بد است که محورِ تلاش، عبارت باشد از حفظ. محورِ تلاش باید عبارت باشد از فکر، ولو با حفظ هم همراه باشد. خوب، این یک عیب بزرگی …
استناد به حکایت دزدانی که نخست خواب بر آنان تاخت
چقدر قشنگ میگوید آن نویسندۀ قدیمی خودمان، در کتاب قدیمیاش[5]، در ماجرای آن دزدهایی که بر سر کوهی مَلجأ گرفته بودند و قدرتهای انتظامی از ریشهکنکردن غائلۀ آنها عاجز مانده بودند. بنا شد که یک نفری، با تدبیر، آنها را بگیرد. وقتیکه خسته شده و آمده بودند در آسایشگاهِ خود مانده بودند و خوابشان برده بود، بر سر آنها ریختند و آنها را کَتبسته به شهر [بردند.] میگوید نخستین دشمنی که بر آنان تاخت، خواب بود. قبل از آنکه دشمنهای مسلح بر سر آنان بتازند، دشمنِ خواب بر سر آنان تاخت، اول خواب رفتند تا تسلیم شدند؛ اول خواب رفتند تا کَتِشان بسته شد؛ اول خواب رفتند تا شیرۀ جانشان کشیده شد. تا وقتیکه مردم آگاه بودند، بیدار بودند، تا وقتیکه تحت تأثیر تعلیمات قرآن، …